اظهارات علی خضریان نماینده مجلس درباره واگذاری سهام سپهر کیش ایرانیان به بهمن‌موتور، پرسش‌هایی جدی درباره سلامت این معامله و منافع کارکنان ایران‌خودرو ایجاد کرده است؛ معامله‌ای حدود ۵۳۰۷ میلیارد تومانی که به گفته این نماینده مجلس، با پیشنهاد تنها یک ریال بالاتر از قیمت پایه و فاصله چندماهه میان مزایده و قرارداد پیش رفته و دارای شائبه فساد است.
به گزارش خبرنگار روزنو، حساسیت پرونده زمانی بیشتر می‌شود که نقش کروز در مدیریت ایران‌خودرو و مجموعه بهمن در نظر گرفته شود. در چنین ساختاری، خرید سهام از تعاونی کارکنان ایران‌خودرو توسط بهمن‌موتور، با پرسش جدی تعارض منافع مواجه است: چه سازوکاری تضمین کرده که منافع کارکنان بر تمایل مجموعه خریدار به گسترش نفوذ مدیریتی مقدم بماند؟
دارایی کارکنان، مسیر تثبیت قدرت مدیریتی؟
موضوع قرارداد، واگذاری ۲۰ درصد سهام سپهر کیش ایرانیان از سوی تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو به بهمن‌موتور است. سپهر کیش حدود ۱۰٫۳۲ درصد سهام ایران‌خودرو را در اختیار دارد؛ بنابراین خرید سهام این شرکت می‌تواند بر موازنه مالکیت و قدرت در ایران‌خودرو اثر بگذارد.
براساس ترکیب سهامداری مورد اشاره خضریان، کروز پیش از این ۳۱٫۷۵ درصد سپهر کیش را در اختیار داشته و با خرید بلوک ۲۰ درصدی توسط بهمن‌موتور، مجموع سهام این دو به ۵۱٫۷۵ درصد می‌رسد. به این ترتیب، دارایی فروخته‌شده از سوی تعاونی کارکنان می‌تواند امکان دستیابی مجموعه مرتبط به اکثریت سهام سپهر کیش را فراهم کند.
پرسش روشن است: آیا کارکنان صرفاً بهای سهام خود را دریافت می‌کنند یا امتیاز انتقال کنترل مدیریتی نیز در قیمت فروش محاسبه شده است؟ اگر این امتیاز ارزش‌گذاری نشده باشد، چه کسی پاسخگوی منافع ازدست‌رفته اعضای تعاونی خواهد بود؟
مزایده تک‌متقاضی با پیشنهاد یک ریال بالاتر
خضریان می‌گوید بهمن‌موتور تنها شرکت حاضر در مزایده بوده و با پیشنهادی فقط یک ریال بالاتر از قیمت پایه هر سهم برنده شده است. در معامله ۶۱۰ میلیون سهمی، این اختلاف در مجموع به ۶۱ میلیون تومان می‌رسد؛ رقمی ناچیز در برابر ارزش بیش از پنج هزار میلیارد تومانی قرارداد.
تک‌متقاضی‌بودن مزایده به‌تنهایی اثبات‌کننده تبانی نیست، اما در کنار پیوندهای مدیریتی و آثار انتقال کنترل، ضرورت بررسی مستقل را بیشتر می‌کند. شرایط مزایده چگونه تنظیم شده بود؟ اطلاع‌رسانی چه گستره‌ای داشت؟ چرا خریدار دیگری وارد رقابت نشد و چه مرجعی مناسب‌بودن قیمت را برای کارکنان تأیید کرد؟
معامله با قیمت گذشته؛ منفعت تأخیر نصیب چه کسی شد؟
محور دیگر اعتراض خضریان، فاصله طولانی مزایده تا امضای قرارداد است. مزایده در آذر ۱۴۰۴ برگزار شده، اما قرارداد در سوم آبان ۱۴۰۵ به امضا رسیده است؛ درحالی‌که طبق شرایط گزارش‌شده، پیشنهادهای مزایده یک ماه اعتبار داشته‌اند.
مدیران تعاونی باید توضیح دهند ادامه معامله پس از این فاصله زمانی با چه مجوزی انجام شده و آیا ارزش دارایی دوباره بررسی شده است؟ بدون انتشار گزارش کارشناسی و مستندات تمدید، نمی‌توان پذیرفت که قیمت قبلی الزاماً منافع فروشنده را در زمان امضای قرارداد حفظ کرده است.
وقتی نفوذ مدیریتی مشترک، نظارت مستقل می‌خواهد
نقطه حساس پرونده، حضور و نفوذ مجموعه کروز در ساختار مدیریتی دو خودروساز است. این وضعیت، ضرورت روشن‌شدن نقش تصمیم‌گیران هر طرف را دوچندان می‌کند؛ به‌ویژه آنکه فروشنده حقوقی، تعاونی کارکنان است و مدیران آن باید مستقلاً از منافع اعضا دفاع کنند.
به گزارش روزنو،باید مشخص شود چه کسانی فروش را تصویب کرده‌اند، چه ارتباطی با مجموعه خریدار دارند و برای جلوگیری از تعارض منافع چه تدبیری اتخاذ شده است. نفوذ مشترک، به‌خودی‌خود اثبات فساد نیست، اما اگر با ارزش‌گذاری غیرشفاف و نظارت ناکافی همراه شود، می‌تواند بستری فسادزا برای جابه‌جایی دارایی و قدرت ایجاد کند.
همچنین تغییر کنترل سپهر کیش را نباید معادل احیای قطعی حق رأی سهام ایران‌خودرو دانست؛ وضعیت قضایی این سهام باید جداگانه تعیین تکلیف شود. همین ابهام، انتشار مبنای حقوقی و اقتصادی خرید را ضروری‌تر می‌کند.
خضریان این معامله را دارای شائبه فساد می‌داند و خواستار ورود دستگاه قضایی شده است. اکنون پاسخگویی باید با انتشار اسناد مزایده، گزارش ارزش‌گذاری، مجوزهای تعاونی و مستندات تمدید پیشنهاد انجام شود. منافع هزاران کارمند و بازنشسته نباید در سایه معاملات پیچیده میان مجموعه‌های دارای پیوند مدیریتی، قربانی گسترش نفوذ سهامداران قدرتمند شود.
