
روز گذشته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشستی خبری در پاسخ به پرسشی درباره اینکه وزیر خارجه آمریکا «ابتکار دو روزه ایران» را غیرقابل قبول دانسته بود، گفت: «کجای این خواسته ایران غیرمنطقی است که آمریکا برای آغاز هر روند مذاکراتی، ابتدا تحریمهای غیرقانونی خود را پایان دهد؟ کجای این درخواست غیرمنطقی یا مضحک است که آمریکا محاصره دریایی و آنچه را عملیات طرد اقتصادی نامیدهاند، متوقف کند؟
به گزارش روز نو کجای خواسته ایرانیان غیرمنطقی است که برای آغاز هر روند مذاکراتی، ابتدا جنگ در همه جبههها متوقف شود؟ اینها خواستههای غیرقانونی یا غیرمنطقی نیستند. آنچه غیرمنطقی و مضحک است، حمله آمریکا به ایران در میانه مذاکرات است. با هر منطق، هنجار و معیاری که این اقدام را بسنجید، حمله آمریکا نهفقط مضحک و غیرقانونی و غیرمنطقی، بلکه جنایتکارانه بود».
بقایی در تشریح طرح ایران گفت: «موضع ما درباره مذاکرات کاملا روشن و شفاف است. طرح ایران که به طرح دو روزه ایران موسوم شده، خود نشاندهنده اوج حسن نیت ایران است. آیا میتوان منطقیتر از این پیشنهاد ارائه کرد که اگر آمریکا مطالبات ایران را اجرا کند، ظرف دو روز منطقه شاهد اتفاقات مثبتی خواهد بود و امنیت به تنگه هرمز بازخواهد گشت؟ آیا طرف دیگری میتواند طرحی منطقیتر از این ارائه یا پیشنهاد کند؟ طرح ایران همچنان بهعنوان منطقیترین طرح ممکن روی میز است. منظور از منطقیترین طرح این است که میتواند زمینهساز بازگشت امنیت به تنگه هرمز و خلیج فارس باشد و خود نیز زمینه آغاز یک فرایند را فراهم کند. آمریکاییها باید واقعاً تصمیم بگیرند؛ اگر پیام مردم خود را بهدرستی درک کرده باشند.»
پیش از این مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در جمع خبرنگاران در پایگاه هوایی «هومستد» در فلوریدا، پیش از رفتن به پاریس برای شرکت در نشست وزرای خارجه گروه ۷، به طور ضمنی طرح ایران را رد کرد. روبیو با اشاره به اینکه چندین کشور در حال میانجیگری هستند، مطرح کرد: «من نمیگویم که ما در آستانه یک پیشرفت هستیم». او با بیان اینکه «خواستههای ایران نه تنها غیرقابل قبول، بلکه در مواردی غیرمنطقی و مضحک و واقعا غیرواقعی است»، عملا طرح ایران برای آغاز مذاکرات را رد کرد.
او همچنین بیان کرد که موضوع ایران نباید به دولت بعدی موکول شود؛ اشارهای که از دید برخی تحلیلگران، نشاندهنده تمایل واشنگتن برای حفظ فشار حداکثری در کوتاهمدت است. همزمان، کاخ سفید اعلام کرد که نخستوزیر قطر در تاریخ ۹ نوامبر با دونالد ترامپ دیدار خواهد کرد تا درباره تلاشها برای ازسرگیری مذاکرات هستهای گفتوگو کند؛ دیداری که نشاندهنده ادامه کانال دیپلماتیک دوحه است، هرچند مقامات ایرانی هنوز پاسخی قطعی از سوی واشنگتن دریافت نکردهاند.
در واقع «طرح دو روزه» نسخه فشردهشده پیشنهاد قبلی ایران است که در آن بازه اجرای توافق از هفت روز به دو روز کاهش یافته است. این طرح نه یک توافق جامع هستهای، بلکه یک نقشه راه گامبهگام برای اعتمادسازی و کاهش تنشهاست. بر اساس جزئیات منتشرشده، این طرح ساختاری دو مرحلهای دارد: در روز اول، انتظار میرود ایالات متحده اقدامات عملی در جهت رفع فشارها انجام دهد.
همان شروطی که بقائی برشمرد؛ یعنی پایان دادن به تحریمهای غیرقانونی، توقف محاصره دریایی و توقف جنگ در همه جبههها. در گزارشهای تکمیلی اشاره شده که در این مرحله، آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده و لغو محاصره دریایی از سوی آمریکا و در مقابل، دعوت از آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای بازدید از تأسیسات هستهای از سوی ایران پیشبینی شده است. در روز دوم، تنگه هرمز به روی تردد کشتیها بازگشایی خواهد شد.
همچنین عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران نیز تأکید کرده است که بازگشایی تنگه هرمز منوط به اجرای کامل شرایط ایران توسط آمریکاست و کشتیها باید از مسیری که مورد توافق ایران و عمان است، تحت نظارت ایران تردد کنند. این طرح برای نخستین بار همزمان با سفر هیئت ایرانی به دوحه برای گفتوگو با میانجیگران قطری مطرح شد. عراقچی در آن زمان اعلام کرد که ایران با کاهش زمانبندی اجرای طرح از هفت روز به دو روز موافقت کرده است.
این ایده در واقع ابتکار عمل قطر برای جلوگیری از ازسرگیری درگیری نظامی بود که پس از طرح پیشنهاد اولیه هفت روزه از سوی ایران، با پیشنهاد دوحه برای فشردهسازی زمان، به «طرح دو روزه» تبدیل شد. در این میان اختلاف اصلی بر سر اولویتهاست؛ واشنگتن خواهان پرداختن به موضوع هستهای از ابتدا است، در حالی که تهران پایان دادن به فشارهای اقتصادی و نظامی را پیششرط ورود به مذاکرات میداند.