نخست‌وزیر اسرائیل با پیشروی غیرمنتظره در شمارش آرای انتخابات پارلمانی، امید مخالفانش به تغییر فوری قدرت را با چالش روبه‌رو کرده است. با این حال، نه ائتلاف او اکثریت لازم را دارد و نه گادی آیزنکوت، رقیب اصلی‌اش، مسیر روشنی برای تشکیل دولت پیدا کرده است. در این میان، نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن با تصمیم‌هایی روبه‌رو شده‌اند که می‌تواند سرنوشت قدرت در اسرائیل را تعیین کند.
به گزارش روز نو انتخابات پارلمانی اسرائیل به جای تعیین برنده‌ای قطعی، نبرد بر سر تشکیل دولت ایجاد کرده است. بنیامین نتانیاهو برخلاف نتایج اولیه نظرسنجی‌های خروج از صندوق، در شمارش آرا از رقیب اصلی خود گادی آیزنکوت پیش افتاد، اما ائتلاف راست‌گرا و مذهبی او همچنان از اکثریت لازم برای تشکیل دولت فاصله دارد. مخالفان نتانیاهو نیز با وجود مجموع کرسی‌های بیشتر، بر سر همکاری با نمایندگان عرب اختلاف دارند. بر اساس نتایج اعلام‌شده، بلوک حامی نتانیاهو ۵۳ کرسی، مجموعه احزاب موسوم به «بلوک تغییر» به رهبری آیزنکوت ۴۸ کرسی و دو فهرست عرب ۲۹ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار داشتند. این نتیجه بدون احتساب آرای پاکت‌های دوگانه (ارتش، نظامیان، بیمارستان‌ها، دیپلمات‌ها و مقام‌های خارج از اسرائیل) اعلام شده است و احتمال دارد با شمارش این آرا، تعداد کرسی‌های ائتلاف نتانیاهو یک تا سه کرسی افزایش یابد.
شامگاه سه‌شنبه و پس از پایان رأی‌گیری، نخستین نظرسنجی‌های خروج از صندوق در بعضی شبکه‌های تلویزیونی برتری محدودی را برای مخالفان نتانیاهو نشان دادند. در ستاد آیزنکوت در تل‌آویو جشن برپا شد و او از نخست‌وزیر خواست نتیجه را بپذیرد و کنار برود. اما با ورود آرای واقعی، جهت برآورد‌ها تغییر کرد. نتانیاهو در ستاد لیکود پیروزی حزب خود را برجسته کرد، خواستار تشکیل دولت وحدت ملی و راست‌گرا شد و به مخالفان گفت شماره‌اش را دارند و می‌توانند تماس بگیرند. ادعای پیروزی دو طرف بیش از آنکه تکلیف دولت را روشن کند، نبرد بر سر روایت انتخابات بود.
اکثریت عددی، بدون ائتلاف واقعی
با این همه، نتانیاهو نیز نمی‌تواند از برتری نسبی کنونی نتیجه بگیرد که اختیار تشکیل کابینه را در دست دارد. کنست ۱۲۰ نماینده دارد و دولت برای کسب اعتماد پارلمان، به حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده نیازمند است. بلوک او با ۵۳ کرسی باید هشت نماینده دیگر جذب کند. این کار به جلب حمایت نمایندگان خارج از ائتلاف نیاز دارد؛ در حالی که رهبران مخالف همکاری با او را رد کرده‌اند. لیکود بزرگ‌ترین حزب است، اما بزرگ‌ترین حزب بودن به‌خودی‌خود حق تشکیل دولت نمی‌آورد.
در طرف مقابل، مسئله پیچیده‌تر است. ۴۸ کرسی بلوک تغییر و ۱۹ کرسی احزاب عرب در پایان شمارش آرای صندوق‌ها، روی هم ۶۷ کرسی می‌شود؛ رقمی بالاتر از حدنصاب اکثریت. ولی جمع ساده کرسی‌ها به معنای وجود ائتلاف نیست. گادی آیزنکوت و متحدان راست‌گرای او در طول انتخابات از تشکیل دولتی متکی به احزاب عرب فاصله گرفته‌اند. پس برای تشکیل دولت جایگزین، یافتن شریک واقعی ضروری است.
گره اصلی در اردوگاه مخالفان، فاصله میان مخالفت با نتانیاهو و توافق بر سر دولت جایگزین است. برای آیزنکوت، لیبرمن و بنت، مخالفت با ادامه نخست‌وزیری نتانیاهو لزوما به معنای توافق بر سر دولتی مشترک نیست. تعهدات انتخاباتی اکنون دست آنها را بسته است. آیزنکوت از یک سو می‌خواهد تغییر قدرت را رهبری کند و از سوی دیگر باید درباره جایگاه احزاب عرب تصمیم بگیرد؛ تصمیمی که می‌تواند متحدان راست‌گرای او را از ائتلاف دور کند.
دوراهی دشوار لیبرمن و بنت
لیبرمن، رهبر حزب سکولار و راست‌گرای «اسرائیل خانه ما»، پیش از رأی‌گیری موضعی روشن گرفت: نه دولت با نتانیاهو و نه ائتلاف با رعام (فهرست مشترک عرب)، شاس یا یهودیت متحد توراتی. او حتی با تشکیل دولت اقلیت موقت که بقایش به حمایت بیرونی احزاب عرب وابسته باشد نیز مخالفت کرده است. پیوستن لیبرمن به نتانیاهو مستلزم تغییر علنی موضع او است. ماندن او کنار آیزنکوت نیز مشکل اکثریت را حل نمی‌کند.
بنت نیز در موقعیتی حساس قرار دارد. حزب «با هم» در برآورد اولیه ۱۱ کرسی داشت و حضور آن برای حفظ انسجام بلوک تغییر ضروری است. بنت برای تشکیل دولتی کارآمد، وعده کنار‌گذاشتن رقابت‌های شخصی را داده، اما درباره تکیه بر احزاب عرب تعهدی نداده است. این احتمال وجود دارد که بنت در صورت پیشنهاد وزارتخانه مهم یا سمت معاونت نخست‌وزیری، حاضر به پیوستن به بلوک نتانیاهو شود. با ارقام مرحله اخیر، اگر ۱۹ نماینده عرب از دولتی به رهبری آیزنکوت حمایت کنند، مجموع نظری به ۶۷ می‌رسد؛ اما کنار‌کشیدن تنها هشت نماینده لیبرمن، این مجموع را به ۵۸ کاهش می‌دهد. خروج بنت با ۱۱ کرسی نیز به‌تنهایی چنین اکثریتی را از بین می‌برد.
در مقابل، یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها، آشکارا خواهان کنار‌گذاشتن خط قرمز همکاری با احزاب عرب شده است. او استدلال می‌کند رأی شهروند عرب اسرائیل به اندازه رأی هر شهروند دیگری ارزش دارد و نباید نمایندگی آنان در محاسبات سیاسی نادیده گرفته شود. منصور عباس، رهبر رعام نیز گفته نمایندگان هر دو سوی رقابت با او تماس گرفته‌اند. یوسف جبارین، رهبر فهرست مشترک، آمادگی خود را برای همکاری جهت کنار‌گذاشتن دولت نتانیاهو اعلام کرده است. مشارکت احزاب عرب آزمون ائتلاف‌پذیری مخالفان شده است. در این میان، بحث دولت اقلیت نیز مطرح است؛ آیزنکوت می‌تواند بکوشد کابینه‌ای تشکیل دهد که احزاب عرب عضو آن نباشند، اما در رأی اعتماد یا تصمیم‌های حساس از مخالفت با آن خودداری کنند. این الگو از نظر سیاسی با ائتلاف رسمی فرق دارد، ولی همچنان به توافقی روشن بر سر رأی اعتماد و ادامه کار دولت نیازمند است. مخالفت قبلی لیبرمن با چنین ترتیبی و ملاحظات بنت، شانس آن را محدود می‌کند. این گزینه راه‌حلی آماده نیست.
نتیجه انتخابات و داوری درباره جنگ
پشت این اعداد، مناقشه‌ای عمیق‌تر درباره جنگ و مسئولیت سیاسی قرار دارد. رأی‌گیری امسال نخستین انتخابات سراسری پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس و جنگ‌های پس از آن بود و میزان مشارکت به بیش از ۷۷ درصد، بالاترین سطح در بیش از دو دهه، رسید. منتقدان نتانیاهو او را درباره ناکامی امنیتی آن روز، مدیریت جنگ و پرونده قضائی فسادش مورد انتقاد قرار داده‌اند؛ اتهام‌هایی که او رد می‌کند. در مقابل، حامیان متعصب او بر دستاورد‌های نظامی و توان او برای حفظ امنیت تکیه دارند. نتیجه انتخابات هیچ‌یک از این دو روایت را تأیید قطعی نمی‌کند.
یکی از برداشت‌های سیاسی از نتایج اولیه این است که بخشی از رأی‌دهندگان نه روایت «پیروزی کامل» دولت را پذیرفته‌اند و نه ادعای «شکست کامل» را؛ در عین حال، نارضایتی از معافیت خدمت نظامی مردان یهودی ارتدوکس افراطی، موسوم به حریدی‌ها، به معنای موافقت با هر ائتلاف جایگزین نبوده است. با این حال، کرسی‌ها به‌تنهایی انگیزه تمام رأی‌دهندگان را روشن نمی‌کنند. مهم‌تر آنکه بلوک کنونی نتانیاهو نیز نسبت به اکثریت پیشین خود کرسی‌هایی از دست داده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه نتیجه بهتر از انتظار نتانیاهو را به حمایت انتخاباتی خود نسبت داد. او با انتشار پیامی اعلام کرد پس از اعلام حمایت واشینگتن، مسیر رقابت به سود نتانیاهو تغییر کرده است. سهم واقعی حمایت ترامپ در آرای شهروندان هنوز قابل سنجش نیست. نزدیکی دو رهبر و مسئله آینده جنگ در منطقه نیز یکی از موضوعات برجسته کارزار بود؛ با این حال، نتیجه تنها محصول موضع ترامپ نیست.
سه مسیر پیش‌رو
پس از تکمیل شمارش و اعلام نتایج رسمی، اسحاق هرتزوگ رئیس‌جمهور اسرائیل، با احزاب مشورت خواهد کرد و مأموریت تشکیل دولت را به نماینده‌ای می‌سپارد که بیشترین امکان کسب حمایت پارلمان را داشته باشد، نه لزوما رهبر بزرگ‌ترین حزب. فرد منتخب در مرحله نخست ۲۸ روز فرصت دارد و این مهلت می‌تواند ۱۴ روز تمدید شود. در صورت شکست، مسیر‌های قانونی دیگری فعال می‌شود و احتمال انتخابات مجدد نیز وجود دارد. تا آن زمان نتانیاهو نخست‌وزیر می‌ماند.
حاصل انتخابات فعلا نه پیروزی قطعی نتانیاهو است و نه دستیابی مخالفان به مسیر روشن انتقال قدرت. برتری لیکود، تحکیم جایگاه احزاب عرب و اختلاف‌های درونی بلوک تغییر، سه واقعیتی هستند که باید هم‌زمان دیده شوند. آینده نخست‌وزیری اکنون بیش از آنکه به تفاوت کرسی دو حزب بزرگ وابسته باشد، به تصمیم بنت، لیبرمن و دیگر رهبران سیاسی درباره تعهدات پیشین و هزینه عقب‌نشینی از شعار‌ها و مواضع‌شان گره خورده است. اگر این اختلاف‌ها حل نشود، اسرائیل می‌تواند بار دیگر وارد دوره‌ای طولانی از دولت موقت و مذاکرات بی‌نتیجه و بن‌بست سیاسی شود.
