روزنامه آمریکایی «نیویورک‌تایمز» (The New York Times) در گزارشی به بررسی افزایش تنش‌ها و خطر آغاز جنگی تمام‌عیار میان ایران و آمریکا پرداخته است. این روزنامه با اشاره به تأیید طرح هدف قرار دادن دیپلمات‌ها و کارکنان آمریکایی از سوی دو مقام ایرانی، از جمله یکی از اعضای سپاه پاسداران، و برنامه‌ریزی واشنگتن برای حملات گسترده‌تر به ایران، نسبت به ورود دو کشور به مرحله‌ای خطرناک از رویارویی نظامی هشدار داده و می‌نویسد:
به گزارش روز نو در دولت دونالد ترامپ، مقام‌های آمریکایی نسبت به آنچه «رسیدن ایران به مراحل پیشرفته برنامه‌ریزی برای حمله به مقام‌های آمریکایی» توصیف می‌کنند، ابراز نگرانی کرده‌اند.
در فاصله‌ای بیش از شش هزار مایل، مقام‌های ایرانی نیز ظاهراً متقاعد شده‌اند که اسرائیل و ایالات متحده در حال آماده‌سازی سومین حمله بزرگ خود طی ۱۶ ماه گذشته هستند؛ حمله‌ای که قرار است به‌عنوان اقدامی نهایی، ایران را به پذیرش خواسته‌های واشنگتن وادار کند.
مناقشه خاورمیانه وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن مجموعه‌ای پیچیده از عوامل، از تقویم انتخاباتی ایالات متحده و اسرائیل گرفته تا احتمال تلاش تمامی طرف‌ها برای یافتن بهانه‌هایی جهت اقدام نظامی، به تشدید تنش‌ها و افزایش سطح خطر منجر شده است.
شماری از دیپلمات‌ها و کارشناسان مستقل هشدار داده‌اند که چنین شرایطی می‌تواند کشور‌ها را به‌تدریج به سوی جنگی تمام‌عیار سوق دهد.
یکی از مقام‌های ارشد اروپایی گفت اگر اطلاعاتی که این هفته از سوی آمریکا منتشر شد و از وجود طرح‌های معتبر ایران برای حمله به آمریکایی‌ها در داخل و خارج از ایالات متحده حکایت دارد، درست باشد ــ که به گفته او «احتمالاً همین‌طور است» ــ حتی شلیک یک گلوله که به نظر برسد مقام آمریکایی را هدف قرار داده، می‌تواند آتش یک درگیری گسترده را شعله‌ور کند.
به همین ترتیب، وقوع انفجاری ناخواسته در نزدیکی پناهگاهی که رهبران ایران در آن مستقر هستند نیز می‌تواند پیامد مشابهی داشته باشد؛ رهبرانی که پس از کشته‌شدن پیشینیان خود در حمله‌ای با هدف حذف فرماندهان و مقامات ارشد، در ساعات ابتدایی آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، از سرنوشتی مشابه جان سالم به در برده‌اند.
این واقعیت که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هر دو در آستانه انتخابات مهمی قرار دارند که نتایج آن می‌تواند موازنه قدرت را در کشورهایشان به‌شدت تغییر دهد، بر پیچیدگی محاسبات تمامی طرف‌های درگیر افزوده است.
حتی در صورت شکست نتانیاهو در انتخابات روز سه‌شنبه، این احتمال وجود دارد که او تصمیم به اجرای آخرین حمله نظامی بگیرد؛ حمله‌ای که شاید تصور کند جانشینش برای انجام آن تردید خواهد داشت.
به همین ترتیب، ترامپ که از میزان نارضایتی عمومی نسبت به جنگ، حتی در میان سرسخت‌ترین حامیان خود، آگاه است، ممکن است بخواهد نشان دهد که دست‌کم در زمینه اختیاراتش به‌عنوان فرمانده کل نیرو‌های مسلح، اقتدار او همچنان بدون خدشه باقی مانده است.
همانند دیگر مقاطع پرخطر تاریخ جهان، از بحران موشکی کوبا گرفته تا تصمیم برای حمله به عراق، اطلاعات ناقص یا نادرست دستگاه‌های اطلاعاتی، یا حتی ناتوانی در درک انگیزه‌های واقعی طرف مقابل، می‌تواند پیامد‌هایی مرگبار به همراه داشته باشد.
تجربه عراق از جنبه دیگری نیز هشداردهنده است؛ اینکه چگونه می‌توان از اطلاعات اطلاعاتی گزینشی به‌عنوان بهانه‌ای برای آغاز اقدام نظامی استفاده کرد.
مقام‌های آمریکایی می‌گویند تمرکز آنها بر بخش‌هایی از تازه‌ترین اطلاعات دریافتی است که نشان می‌دهد ایرانی‌ها ممکن است برای کشتن سفیران آمریکا در خاورمیانه و مقام‌های آمریکایی در داخل خاک ایالات متحده تلاش کنند.
این هدف از مدت‌ها پیش یکی از اهداف واحد نخبه ۸۴۰ ایران بوده است؛ واحدی که به گفته گزارش، در نقاط مختلف جهان عملیات آدم‌ربایی و ترور انجام داده است.
بااین‌حال، تجربه تاریخی نشان می‌دهد که اهداف و خواسته‌های ایران در بسیاری از موارد فراتر از توانایی‌های عملی این کشور بوده است. ایران در برخی موارد افرادی ناشی و فاقد مهارت کافی را برای اجرای عملیات ترور به خدمت گرفته که پیش از آنکه بتوانند آسیبی وارد کنند، بازداشت شده‌اند.
با وجود این، چنین مواردی یادآور آن است که نگرانی‌های آمریکا و ایران ریشه در تجربه‌های تلخ گذشته دارند.
ترامپ اگرچه اعلام کرده است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، که ۱۰ روز دیگر برگزار می‌شود، حمله‌ای انجام نخواهد داد، اما در عین حال به‌طور ضمنی اشاره کرده است که پس از برگزاری انتخابات، هیچ احتمالی را نمی‌توان منتفی دانست.
مقام‌های ارشد آمریکایی می‌گویند ترامپ در گفت‌و‌گو‌های خصوصی ظاهراً به اجرای دور دیگری از حملات گسترده در داخل ایران تمایل نشان داده است.
به گفته یکی از مقام‌هایی که به‌طور مستقیم از روند برنامه‌ریزی‌ها اطلاع دارد، طرح‌های تدوین‌شده از سوی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، موسوم به سنتکام، شامل فهرست گسترده‌تری از اهداف برای بمباران است؛ از جمله زیرساخت‌های انرژی و دیگر تأسیساتی که برای اقتصاد ایران اهمیت حیاتی دارند.
در اقدامی مشابه با لحن تند و تهدیدآمیز ترامپ، یکی از مقام‌های ارشد ایران نیز طی روز‌های اخیر با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که این کشور در حال آماده‌شدن برای مقابله با دشمنان خود از طریق حملات غافلگیرکننده و «بدون هیچ خط قرمزی» است.
افزایش تهدیدها
مقام‌های آمریکایی و متحدان اروپایی آنها اعلام کرده‌اند که طی هفته‌های اخیر، حجم اطلاعات اطلاعاتی درباره حملات احتمالی افزایش یافته است؛ به‌ویژه از زمان شناسایی یک طرح مشکوک منتسب به ایران برای حمله به پایگاهی نظامی در بریتانیا که مورد استفاده نیرو‌های مسلح ایالات متحده قرار دارد.
اطلاعاتی که مقام‌های ارشد آمریکایی مورد بررسی قرار داده‌اند، شامل طرح‌ریزی ایران برای پاسخ به حمله احتمالی ایالات متحده یا اسرائیل از طریق اجرای مجموعه‌ای از عملیات ترور و همچنین حملات دیگری است که تهران می‌تواند در تلافی حملات پیشین آمریکا انجام دهد. این موضوع را مقام‌های آمریکایی اعلام کرده‌اند.
اطلاعات مربوط به این طرح‌ها همچنان به‌شدت محرمانه است و ازاین‌رو، ارزیابی میزان اعتبار آنها دشوار است. پیش از آنکه هشدار جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، روز جمعه علنی شود، تنها عالی‌رتبه‌ترین قانون‌گذاران آمریکایی، یعنی اعضای گروه موسوم به «گروه هشت» (Gang of Eight)، در جریان این اطلاعات قرار گرفته بودند. برخی مقام‌ها از تصمیم مسئولان دولت ترامپ برای انتشار این نامه ابراز شگفتی کرده‌اند؛ زیرا آنان می‌دانستند که به دلیل محرمانه بودن اطلاعات، امکان ارائه شواهد مربوط به طرح‌های مشخص برای اثبات ادعا‌های مطرح‌شده در نامه را نخواهند داشت.
میان آنچه ترامپ و بیشتر مشاورانش به‌صورت علنی درباره جنگ بیان می‌کنند و اطلاعاتی که در اختیار آنان قرار می‌گیرد، شکاف گسترده‌ای وجود دارد. نه تیم کاخ سفید و نه مقام‌های ارشد پنتاگون، طی ماه‌های گذشته هیچ نشست توجیهی درباره این درگیری برگزار نکرده‌اند. رئیس‌جمهور ترجیح می‌دهد اطلاعات در حلقه‌ای محدود باقی بماند، اما این رویکرد تنها به افزایش خطرات منجر شده است.
بااین‌حال، یافته اصلی دستگاه‌های اطلاعاتی این است که چندین طرح ایران از مرحله ابراز تمایل و قصد اولیه، به مراحل نزدیک‌تر به اجرا رسیده‌اند. یکی از مقام‌های غربی، واکنش ایالات متحده به این یافته‌ها را با نحوه برخورد واشنگتن با هشدار‌های مربوط به تهدید‌های ایران برای حمله به نیرو‌های آمریکایی و بمب‌افکن‌های مستقر در پایگاه هوایی «راف فرفورد» (RAF Fairford) در جنوب انگلستان، در اوایل ماه جاری، مقایسه کرد.
در پی آن هشدارها، ۱۲ فروند بمب‌افکن بی-۱ نیروی هوایی آمریکا از این پایگاه خارج شدند. مقام‌های ایرانی نیز اعلام کردند که بازگشت این بمب‌افکن‌ها را نشانه‌ای از قریب‌الوقوع بودن حمله تلقی خواهند کرد.
ترامپ روز شنبه در گفت‌و‌گو با خبرنگاران اشاره‌ای به این اطلاعات نکرد، اما اعلام کرد که به‌زودی درباره انجام اقدام نظامی مجدد تصمیم خواهد گرفت. او به‌طور منظم در جریان تازه‌ترین یافته‌های اطلاعاتی قرار گرفته است؛ اطلاعاتی که به گفته برخی مقام‌ها، جدی‌تر از تمامی هشدار‌های مطرح‌شده از زمان آغاز جنگ تاکنون تلقی می‌شوند.
یکی از مقام‌ها گفت شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ایرانی‌ها عواملی در داخل ایالات متحده دارند که «صرفاً اتباع ایرانی نیستند». بااین‌حال، حتی اگر ایرانی‌ها در حال طراحی حملاتی از داخل خاک آمریکا باشند، هنوز مشخص نیست که توانایی اجرای این حملات را داشته باشند.
مقام‌ها خاطرنشان می‌کنند که مسئولان ایرانی در ارتباطات خود با همکارانشان، اغلب درباره توانایی اجرای عملیات مخفیانه در خارج از کشور اغراق می‌کنند.
با وجود این، ایران تقریباً همیشه موفق می‌شود مجرمان و آدمکشانی را برای اجرای طرح‌های ترور استخدام کند؛ به‌ویژه در اروپا و ایالات متحده. مقام‌های آمریکایی و غربی هشدار داده‌اند که میزان خطر هر طرح مشخص برای حمله، به توانایی و مهارت فردی بستگی دارد که برای اجرای عملیات ترور استخدام شده است.
خاطرات هراس‌آور سال ۲۰۲۴
این نخستین بار نیست که واشنگتن با چنین وضعیتی مواجه می‌شود.
ترکیبی از تهدید‌های واقعی ایران علیه ترامپ و شماری از مشاوران ارشد او، در کنار سناریو‌های احتمالی دیگر برای سوءقصد، در سراسر کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۴ فضایی آکنده از ترس و بدگمانی در میان اعضای تیم ترامپ ایجاد کرده بود. شدت این تهدیدها در طول چهار سالی که ترامپ خارج از قدرت بود، افزایش یافته و بخشی از انگیزه آنها ناشی از تصمیم او در ژانویه ۲۰۲۰ برای صدور دستور حمله به سرلشکر قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بود.
دولت جو بایدن افزایش این تهدیدها را زیر نظر داشت و اداره تحقیقات فدرال آمریکا (اف‌بی‌آی) در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۴، یک ملی‌گرای پاکستانی را بازداشت کرد و او را به مشارکت در طرحی برای قتل سفارشی علیه ترامپ، به دستور سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، متهم ساخت.
به‌طور جداگانه، مشاوران ارشد جو بایدن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، تهدیدی علیه ترامپ از سوی ایران را که معتبر توصیف شده بود، زیر نظر داشتند و در ۱۳ ژوئیه همان سال، نیرو‌های تک‌تیرانداز مقابله با تهدید را به محل گردهمایی انتخاباتی ترامپ در فضای باز، در شهر باتلر ایالت پنسیلوانیا، اعزام کردند.
یکی از این تک‌تیراندازان، توماس متیو کروکس، عامل سوءقصد به ترامپ، را هدف گلوله قرار داد. مقام‌ها اعلام کردند که کروکس به‌تنهایی اقدام کرده و هیچ ارتباطی با طرحی خارجی نداشته است.
بااین‌حال، وقوع این دو رویداد پیاپی، همراه با هک ایمیل‌های مقام‌های ستاد انتخاباتی ترامپ که گفته می‌شد با هدایت ایران انجام شده بود، فضای هراسی دائمی را در درون کارزار انتخاباتی ترامپ ایجاد کرد.
برخی دیگر از تهدید‌های تصورشده و نگرانی‌ها حتی جنبه‌ای مضحک داشتند. برای نمونه، کشف یک شیء کوچک در مقر ستاد انتخاباتی ترامپ در جنوب فلوریدا، موجب تماس با شماره اضطراری ۹۱۱ و ایجاد نگرانی درباره احتمال وجود یک دستگاه شنود شد. اما در نهایت مشخص شد که این شیء، وسیله‌ای قابل خرید از اینترنت بوده و یکی از افراد حاضر در ستاد انتخاباتی، آن را به قصد شوخی در محل قرار داده است.
تیم ترامپ همچنان به بررسی و ارزیابی تهدیدها، از جمله تهدید‌های متوجه مقام‌های ارشد کاخ سفید، ادامه داده است. اعضای این تیم توجه ویژه‌ای به نام مقام‌هایی دارند که ایرانی‌ها در مکالمات رهگیری‌شده خود از آنها یاد می‌کنند.
ایران؛ آشکار کردن واکنش احتمالی به حملات
مقام‌های ایرانی معتقدند که از جمله ابتکارآمیزترین اقدامات این کشور پس از حمله ۲۸ فوریه، هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا در سراسر خاورمیانه و بستن تنگه هرمز بوده است؛ اقداماتی که مقام‌های آمریکایی را غافلگیر کرد. مقام‌های ایران همچنین قصد خود را برای گسترش دامنه جنگ در صورت آغاز دور سوم درگیری‌ها پنهان نکرده‌اند. مقام‌های ارشد این کشور در اظهارات علنی تهدید کرده‌اند که زیرساخت‌های غیرنظامی، تأسیسات انرژی و کابل‌های فیبر نوری زیردریایی را که وظیفه انتقال اینترنت و دیگر ارتباطات را بر عهده دارند، هدف قرار خواهند داد.
دو مقام ایرانی که یکی از آنها عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، روز شنبه در گفت‌و‌گو با نیویورک‌تایمز اعلام کردند که گسترش دامنه اهداف، دیپلمات‌ها و کارکنان آمریکایی را نیز دربر می‌گیرد. این دو مقام که به دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر عمومی خواستند نامشان فاش نشود، گزارش‌های وزارت امور خارجه آمریکا درباره طرح ایران برای هدف قرار دادن آمریکایی‌ها را تأیید کردند.
این مقام‌ها در دفاع از این طرح، یادآور شدند که اسرائیل و ایالات متحده ده‌ها مقام ایرانی و شماری از اعضای خانواده‌های آنان را کشته‌اند. آنان گفتند از دیدگاهشان، این اقدامات موجب شده است که هدف قرار دادن آمریکایی‌ها «اقدامی مجاز» تلقی شود. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که ایران از توانایی عملیاتی و دامنه دسترسی لازم برای اجرای چنین اقداماتی برخوردار باشد.
میزان موفقیت ایران در اجرای این‌گونه عملیات‌ها در مقایسه با دهه ۱۹۸۰ میلادی، یعنی سال‌های نخست پس از انقلاب، به‌طور محسوسی کاهش یافته است؛ دورانی که ایران مجموعه‌ای از عملیات ترور علیه مخالفان سیاسی ایرانی را انجام داد.
مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که ایران مرحله پیش‌روی جنگ را مسئله‌ای مرتبط با موجودیت و بقای خود می‌داند.
محمدی گفت: «ما در مرحله غافلگیری جنگ قرار داریم و جنگ کلاسیک نخواهیم کرد. این جنگ، نامتقارن، شدید و تعیین‌کننده خواهد بود و نقاط قوت و نقاط ضعف دشمن را هدف قرار خواهد داد.»
