تنها چند ساعت پیش از آنکه ایران بامداد روز جمعه اعلام کند سامانه راداری هشدار زودهنگام ارتش ایالات متحده در بحرین را هدف قرار داده است، دونالد ترامپ گفت به جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و مذاکره‌کننده ارشد کشورش، گفته است: «ما به توافق با ایران نیازی نداریم».
به گزارش روز نو، ترامپ در عوض گفت به ونس دستور داده است تمام تمرکز خود را بر کشف آنچه رئیس‌جمهور فساد و جرایم در شهر‌ها و ایالت‌های تحت کنترل دموکرات‌ها می‌خواند، معطوف کند؛ این در حالی است که دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کنترل کنگره را به دست گرفتند.
ونس از منتقدان شناخته‌شده جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. او حملات نظامی ترامپ به ایران و بحران انرژی و تورم متعاقب آن در آمریکا را عامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات کنگره دانسته است.
در همین حال، طی هفته گذشته چندین کشتی تجاری که قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، با مین‌های دریایی برخورد کرده‌اند یا هدف حمله تهران قرار گرفته‌اند؛ با این حال، ترامپ همچنان مدعی است که واشنگتن کنترل این آبراه حیاتی را در دست دارد.
بنابراین، جنگ به کدام سو پیش می‌رود و آیا ترامپ در حال کنار گذاشتن ونس از روند مذاکرات است؟
ترامپ به ونس چه گفت؟
ترامپ در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت که از معاون رئیس‌جمهور، ونس، خواسته است «تمام و کمال توجه خود را به فساد گسترده و جرایمی معطوف کند که در شهر‌ها و ایالت‌های تحت اداره دموکرات‌ها در سراسر ایالات متحده در جریان است».
او در ادامه افزود: ما به توافق با ایران نیازی نداریم.
به نظر می‌رسد دولت ترامپ از زمان شکست‌های جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، بیش از پیش درباره مسیر پیش‌روی جنگ علیه ایران دچار اختلاف‌نظر شده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته است کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران مؤثر واقع شده و ازاین‌رو ازسرگیری عملیات نظامی گسترده ضرورتی ندارد.
وی افزود: فشار اقتصادی بر ایران حتی شدیدتر هم خواهد شد.
ترامپ درباره برنامه‌های خود برای ادامه جنگ پیام‌های متناقضی ارسال کرده است. او با وجود آنکه هفته گذشته تهدید کرده بود ممکن است ایران را «نابود کند»، این هفته گفته است حملات بیشتر علیه ایران «بسیار بعید» است.
ونس در مذاکرات با ایران چه نقشی داشته است؟
ونس از دستیابی به توافق با ایران حمایت می‌کند؛ توافقی که از نظر ترامپ در شرایط کنونی امکان‌پذیر نیست.
ونس در ماه آوریل ریاست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا را در مذاکرات اسلام‌آباد بر عهده داشت؛ مذاکراتی که به دستیابی به یادداشت تفاهم ماه ژوئن با ایران کمک کرد. با این حال، این تفاهم‌نامه به‌سرعت فروپاشید.
معاون رئیس‌جمهور آمریکا همچنین ریاست مذاکرات مستقیم با ایران در سوئیس را بر عهده داشت و در تلاش‌های دیپلماتیک ازسرگرفته‌شده نیز مشارکت دارد. او با میانجی‌های قطری و پاکستانی در ارتباط است و در پی تداوم مذاکرات با مقام‌های ایرانی است.
ونس در چهارم نوامبر، پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، آشکارا این پرسش را مطرح کرد که آیا جنگ با توجه به هزینه‌های سیاسی و اقتصادی آن ارزش داشته است یا خیر.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: دلیل شکست ما، جنگ است. خود رئیس‌جمهور هم دیشب همین را گفت.
ونس با این اظهارنظر، از راه‌حل دیپلماتیک به‌عنوان توصیه‌ای منطقی و درست حمایت کرد.
او در ادامه افزود: اگر می‌خواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشته و از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده ارزش آن را داشته است، بفرمایید و این استدلال را مطرح کنید.
تحلیلگران سیاسی می‌گویند ارزیابی نسبتاً صریح و بی‌پرده ونس، همچنین تلاشی برای فاصله گرفتن از جنگ ترامپ علیه ایران است؛ آن هم در شرایطی که میزان محبوبیت رئیس‌جمهور به پایین‌ترین سطح در تمام دوران فعالیت سیاسی‌اش رسیده است.
در ۱۷ ژوئن، زمانی که هر دو طرف به‌تازگی تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را امضا کرده بودند، ترامپ در حاشیه نشست گروه هفت در شهر اویان‌له‌بن فرانسه، به خبرنگاران گفت: به این ترتیب، اگر نتیجه‌بخش باشد، اعتبارش را به نام خودم ثبت می‌کنم. اگر هم نتیجه ندهد، جی‌دی را مقصر می‌دانم. جی‌دی، بهتر است مراقب خودت باشی.
روز بعد، ونس به خبرنگاران گفت معتقد است رئیس‌جمهور «شوخی می‌کرده است».
جنگ آمریکا و ایران از اینجا به کدام سو می‌رود؟
این موضوع همچنان نامشخص است.
بامداد روز جمعه، تهران اعلام کرد یک سامانه راداری هشدار زودهنگام متعلق به ارتش آمریکا در بحرین را هدف حمله قرار داده و منهدم کرده است. ایران گفت این حمله در پاسخ به حمله هوایی به یک برج مخابراتی در شهر بندری سیریک، در جنوب ایران، انجام شده است.
در همین حال، ترامپ روز پنجشنبه گفت متحدان واشنگتن در خاورمیانه از او خواسته‌اند فعلاً ازسرگیری حملات گسترده علیه ایران را به تعویق بیندازد.
او ادعا کرد که اگر آمریکا بخواهد، می‌تواند زیرساخت‌های انرژی، پل‌ها و تأسیسات تولیدی ایران را ظرف سه روز نابود کند.
ترامپ در کاخ سفید گفت: عربستان سعودی از من خواسته است که لطفاً اجازه بدهم اوضاع برای مدتی به همین شکل باقی بماند.
وی افزود که قطر، کویت، امارات متحده عربی و بحرین نیز ترجیح می‌دهند رویکرد فعلی ادامه پیدا کند.
وقتی از ترامپ پرسیده شد که اگر این درخواست‌ها مطرح نمی‌شد، آیا حملات بیشتری را آغاز می‌کرد یا خیر، پاسخ داد: بله، این کار را می‌کردم.
ترامپ با وجود اذعان به اینکه افزایش قیمت سوخت ناشی از جنگ در شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نقش داشته است، همچنان از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع می‌کند.
در همین حال، سرتیپ علی‌رضا بلالی، مشاور نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گفت دستور رهبر انقلاب اسلامی برای هدف قرار دادن «دشمنان» بدون محدودیت جغرافیایی، «در زمان مقتضی» اجرا خواهد شد.
وی تاکید کرد: هرچه آمریکایی‌ها بیشتر بر مواضع خود پافشاری کنند، بیشتر در باتلاقی که خودشان ایجاد کرده‌اند، فرو خواهند رفت.
آخرین تحولات دیپلماتیک چیست؟
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکره‌کننده ارشد کشور، این هفته در گفت‌و‌گو با الجزیره اعلام کرد که تنگه هرمز «هرگز به وضعیت پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بازنخواهد گشت».
در آن دوران، تمام کشتی‌های تجاری می‌توانستند بدون پرداخت عوارض، آزادانه از این مسیر عبور کنند.
ایران در اوایل ماه مارس و پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل، تنگه هرمز را بست. این آبراه در زمان صلح محل عبور یک‌پنجم از کل عرضه نفت جهان بود و انسدادش موجب آشفتگی و بی‌ثباتی در بازار‌های جهانی انرژی شد.
قالیباف گفت تهران از طریق میانجی‌های قطری، پیشنهاد روشنی برای برقراری آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز به واشنگتن ارسال کرده است.
او توضیح داد که این پیشنهاد شامل هفت شرط است و افزود ایران اکنون منتظر دریافت پاسخ رسمی از سوی آمریکاست.
وی تاکید کرد که «اکنون توپ در زمین آمریکاست».
شرایط ایران شامل موارد زیر است:
پایان دادن به محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا.
لغو تحریم‌های اقتصادی.
آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران.
پایان دادن به درگیری‌ها در تمامی جبهه‌ها.
اعلام صریح و رسمی پایان جنگ.
آمریکا پیش‌تر از پذیرش این خواسته‌ها خودداری کرده و تأکید داشته است که ابتدا باید درباره برنامه هسته‌ای ایران به توافقی دست یافت.
اما ایران خواهان آن است که مذاکرات مربوط به برنامه هسته‌ای به‌صورت جداگانه انجام شود.
آنیسه بصیری تبریزی، پژوهشگر همکار در برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتم‌هاوس، در گفت‌و‌گو با الجزیره اظهار داشت: ما همچنان در وضعیتی قرار داریم که می‌توان آن را نه جنگ و نه صلح توصیف کرد و بعید است که این وضعیت در آینده نزدیک تغییر کند.
او افزود: احتمال وقوع حملات گسترده در روز‌های آینده بسیار کم است، اما به احتمال زیاد طی یکی دو هفته آینده شرایط به یکی از دو سمت تغییر خواهد کرد.
وی همچنین گفت: کشور‌های حوزه خلیج فارس لزوماً این وضعیت را به‌عنوان یک شرایط عادی جدید نمی‌پذیرند، هرچند آن را به احتمال ازسرگیری جنگ ترجیح می‌دهند.
آخرین وضعیت حملات آمریکا و کشتی‌های هدف قرارگرفته در تنگه هرمز چیست؟
قالیباف این هفته در گفت‌و‌گو با الجزیره گفت: در آنجا چیزی به نام آب‌های آزاد [آب‌های بین‌المللی]وجود ندارد و کنوانسیون سازمان ملل متحد درباره حقوق دریا‌ها مصوب سال ۱۹۸۲ نیز در مورد تنگه هرمز قابل اجرا نیست.
در واقع، تنگه هرمز به‌طور کامل از میان آب‌های سرزمینی ایران و عمان عبور می‌کند.
او در ادامه افزود: مقررات حاکم بر تنگه هرمز بر اساس قوانین دو کشور ساحلی که در دو سوی این تنگه قرار دارند، تعیین می‌شود.
وی با تکرار موضع ایران، بار دیگر تأکید کرد که تهران کنترل دقیقی بر این آبراه اعمال می‌کند.
تهران اعلام کرده است چندین کشتی «متخلف» هنگام تلاش برای عبور از تنگه هرمز دچار آتش‌سوزی شده‌اند. به گفته ایران، این کشتی‌ها از مسیر «غیرقانونی» استفاده کرده‌اند.
تهران پیش‌تر به کشتی‌هایی که مجوز عبور دریافت کرده‌اند، دستور داده بود از مسیر شمالی استفاده کنند؛ مسیری که به خط ساحلی خود ایران نزدیک‌تر است.
ایران اعلام کرده است که دست‌کم ۱۲ نفتکش طی ۱۲ روز گذشته هدف حمله قرار گرفته‌اند.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) می‌گوید نیرو‌های این فرماندهی «به‌صورت شبانه‌روزی» برای باز نگه داشتن تنگه هرمز تلاش می‌کنند.
سنتکام روز چهارشنبه ادعا کرد که با کمک ارتش آمریکا، دست‌کم چهار هزار کشتی از این آبراه عبور کرده‌اند که در مجموع بیش از ۱.۷ میلیارد بشکه نفت خام حمل می‌کرده‌اند.
با این حال، تمامی سازمان‌های دریانوردی همچنان به کشتی‌ها توصیه می‌کنند از عبور از این آبراه خودداری کنند.
همچنین شرکت‌های بیمه، هزینه بیمه چنین سفر‌هایی را به‌شدت افزایش داده‌اند یا اساساً از ارائه پوشش بیمه‌ای برای این مسیر خودداری می‌کنند.
