بیانیه‌ای که به نام مجلس خبرگان رهبری منتشر شده و خروج از ان‌پی‌تی و بازنگری در دکترین دفاعی کشور را «ضرورتی اجتناب‌ناپذیر» خوانده، پیش از آنکه از نظر محتوا نقدپذیر باشد، از نظر جایگاه صادرکننده‌اش محل تأمل است.
به گزارش روز نو پیش از این نیز دو بار در همین باره نوشته‌ام. یک بار وقتی جبهه پایداری خواستار خروج از ان‌پی‌تی شد و گفتم چنین خواسته‌ای دعوت‌نامه جنگ بعدی است، و پیشنهاد کردم رئیس‌جمهور در نامه‌ای رسمی به دبیرکل سازمان ملل اعلام کند ایران در پی ساخت بمب نیست. بار دیگر وقتی از تریبون نماز جمعه تهران بازنگری در دکترین هسته‌ای مطالبه شد و یادآور شدم که نه نماز جمعه جای چنین تصمیمی است و نه شاهدی در دست است که اکثریت مردم چنین مطالبه‌ای دارند. آن روز این سخنان از زبان یک جناح سیاسی و امام جمعه موقت تهران بیان می‌شد. امروز همان سخنان به بیانیه نهادی کلیدی تبدیل شده که نامش با رهبری گره خورده است، و همین است که تکرار آن هشدار‌ها را، این بار با احترامی در خور این نهاد، لازم می‌کند.
کار مجلس محترم خبرگان در این بیانیه به آن می‌ماند که انجمن فیزیک ایران بیانیه بدهد و درباره وجوب یا عدم وجوب روزه در روز‌های گرم تابستان اظهار نظر کند.
با این تفاوت مهم که سخن انجمن فیزیک درباره روزه، در نهایت سخنی است میان سخنان دیگر و کسی آن را حکم شرعی نمی‌داند. اما اظهار نظر مجلس خبرگان را نمی‌توان مانند هر اظهار نظر دیگری تلقی کرد. اعضای این مجلس فقیهان و مجتهدانی‌اند که نظرشان برای بسیاری از مؤمنان بُعدی دینی و رنگی از الزام شرعی پیدا می‌کند. وقتی چنین جمعی درباره موضوعی راهبردی و کارشناسی که میان صاحب‌نظران محل اختلاف جدی است بیانیه می‌دهد، بحث از گفت‌وگوی عقلانی به قلمرو دین و تکلیف کشیده می‌شود. آنگاه مخالفان این دیدگاه، حتی اگر کارشناسان و مسئولان دلسوز کشور باشند، ناخواسته در جایگاه مخالفت با دین و تکلیف دیده می‌شوند.
مضافاً اینکه اینجا با تناقضی جدی روبه‌رو هستیم. دکترین هسته‌ای جمهوری اسلامی بر پایه فتوای رهبر شهید انقلاب در حرمت سلاح هسته‌ای بنا شده است، فتوایی که ایشان بار‌ها بر آن تأکید کردند و تا پایان بر آن ایستادند. شگفت آنکه نهادی که خود ایشان را برگزید و بیش از هر نهادی باید با مبانی فکری ایشان آشنا باشد، اکنون خواستار بازنگری در همان دکترین می‌شود. اینجا این پرسش پیش می‌آید که اگر منظور مجلس خبرگان از اعلام این نظر، که با قید «اجتناب‌ناپذیر» آمده است، صدور فتوایی متفاوت با فتوای رهبر شهید باشد، صورت مسئله به کلی دگرگون می‌شود. اختلاف فتوا در میان مجتهدان البته امری غریب و نامتعارف نیست، اما وقتی در قالب بیانیه جمعی نهادی بیان شود که وظیفه‌اش نظارت بر رهبری است، این تداعی پیش می‌آید که خبرگان به این ترتیب و با دستاویز غیرمستند «مطالبه عمومی و ملی»، یا قصد دارد نظرات رهبری امروز را تحت تأثیر قرار دهد، چونکه حتما نمیخواهند در این امر مهم به جای ایشان تصمیم بگیرد. چرا که هر دو فرض با فلسفه وجودی خبرگان ناسازگار است.
این بیانیه نیز مانند سخنان شماری از نمایندگان مجلس و بلندگو‌هایی در برخی میادین شهر مدعی است خروج از ان‌پی‌تی «به مطالبه‌ای عمومی و ملی تبدیل گردیده است». این مطالبه را چه کسی سنجیده است. کدام همه‌پرسی، کدام نظرسنجی معتبر، کدام سازوکار شفاف. شعار جمعی از حاضران در یک تجمع یا نطق چند نماینده در صحن مجلس، مطالبه ملی نیست. ملتی که سال‌هاست زیر بار تحریم و جنگ کمرش خم شده، به احتمال بسیار بیش از آنکه بمب بخواهد، امنیت و نان و آینده می‌خواهد. اگر حضرات به این مطالبه اطمینان دارند، بگذارند مخالفان خروج از ان‌پی‌تی هم در صداوسیما و تریبون‌های رسمی آزادانه سخن بگویند تا معلوم شود کدام صدا گیراتر است، صدای بلندتر یا صدای منطقی‌تر و عاقلانه‌تر؛ و یک بار برای همیشه تکلیف این عبارت مظلوم، «مطالبه عمومی و ملی»، حداقل در مورد حد و مرز استفاده از دانش هسته‌ای معلوم شود.
این بیانیه در روز‌هایی منتشر می‌شود که چنانکه از برخی شواهد و قرائن استنباط می‌شود، کشور در مسیر تفاهم و گفت‌و‌گو قرار گرفته و فرصتی، هرچند شکننده، برای پایان دادن به چرخه جنگ پدید آمده است. صدور چنین بیانیه‌ای از نهادی کلیدی که نامش با رهبری گره خورده، به طرف مقابل این پیام را می‌دهد که حاکمیت در ایران یکپارچه نیست و هر تعهدی ممکن است فردا با بیانیه‌ای دیگر زیر سؤال برود؛ و این بیش از هر چیز به اعتبار دیپلماسی کشور آسیب می‌زند.
خروج از ان‌پی‌تی برای ما بمب نمی‌سازد، اما دنیا و به‌ویژه دشمنان و رقبای ما آن را تصمیم به ساخت بمب تلقی خواهند کرد و جنگ پیش از بمب را شعله‌ور می‌سازد؛ و حق غنی‌سازی را هم که سال‌ها بر سر آن ایستاده‌ایم، از پشتوانه حقوقی‌اش محروم می‌کند.
حتی چین و روسیه که امروز در برخی مجامع بین‌المللی کنار ما ایستاده‌اند، خود از قدرت‌های هسته‌ای عضو همین معاهده‌اند و هرگز ایران هسته‌ای را نخواهند پذیرفت. از آن پس باید آنها را نیز نه در کنار خود، که در برابر خود ببینیم. امید است مجلس محترم خبرگان، با همان شأنی که دارد، پاسدار میراث رهبر شهید باشد و تصمیم درباره سرنوشت هسته‌ای کشور را به نهاد‌های صالح و به گفت‌وگویی آزاد و عقلانی میان صاحب‌نظران بسپارد.
