
بر اساس گزارش مرکز آمار، تورم نقطهبهنقطه لوازم خانگی و خدمات مورد استفاده در خانه از حدود ۴۰ درصد در اوایل سال ۱۴۰۱ به ۱۴۶.۶۸ درصد در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. این بدان معناست که هزینه سبدی از کالاها و خدمات خانگی که در شهریور ۱۴۰۴ حدود ۱۰ میلیون تومان بوده، در شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۲۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسیده است. هرچند روند کلی تا سال ۱۴۰۴ نوسانی، اما نسبتاً کنترلشده بود و پس از آن با شیب تندی صعود کرده است.
به گزارش روز نو دوره ۱۴۰۱ تا اواسط ۱۴۰۲: نرخ تورم نقطهبهنقطه در محدوده ۴۰ تا ۵۰ درصد نوسان میکرد، در این دوره، بازار لوازم خانگی به دلیل ممنوعیت واردات و انحصار نسبی تولید داخلی، تورمهایی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد را تجربه میکرد. دوره اواسط ۱۴۰۲ تا اواخر ۱۴۰۳ روند نزولی نسبی و سپس ثبات در سطوح پایینتر بوده است. تورم لوازم خانگی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۷.۲ درصد رسید که پایینتر از تورم کل کشور بود. از سال ۱۴۰۴ به بعد: شیب نمودار بهشدت تند میشود و در شهریور ۱۴۰۵ به اوج ۱۴۶.۶۸ درصد میرسد. این جهش با رشد تورم نقطهبهنقطه لوازم خانگی به ۱۱۱.۱ درصد در خرداد ۱۴۰۵ و تورم ماهانه ۹.۷ درصدی در همین ماه همراستا است.
کاهش تولید قیمتها را تکان داد
محمدرضا شهیدی، دبیر انجمن تولیدکنندگان لوازم صوتی و تصویری، با تشریح وضعیت بحرانی این صنعت اظهار داشت: چندین عامل موثر هستند، ولی اصلیترینش کاهش شدید تولید است. تولید نسبت به سال گذشته حدود ۴۰ درصد کاهش پیدا کرده و نسبت به دو سال قبل حدود ۴ درصد افت کرده است. وقتی تولید کاهش پیدا میکند، قیمت تمامشده به شدت بالا میرود. این یک عامل است که تولید پایین است و کارخانه اگر بخواهد کارگر را حفظ کند، قیمت تمامشده بالاتری دارد.
شهیدی با تشریح عامل دوم تصریح کرد: دوم، بحث ارز است. ارزی که تخصیص داده میشود، عرضه و تقسیم نداریم و بازار آزاد آن هم کاشکی فقط بازار آزاد بود، سامانه جامع تجارت که بخواهد حتی آن ارز آزاد را بگیرد. نسبت به چهار سال قبل، قیمت ارز ما یک جهش کرد. این تورمی که الان مرکز آمار میگوید، اگر نسبت به ارز بگیریم، به شدت معنادار میشود و متوجه میشوید که قیمت مواد اولیهمان به شدت افزایش پیدا کرده است. هم تولید آمده پایین، هم قیمت مواد اولیه چندین برابر شده است.
شهیدی با اشاره به عامل سوم خاطرنشان کرد: از آن طرف، قدرت خرید مردم هم پایین است و خرید ندارند. مجموع این عوامل باعث شده وضعیت این شکلی باشد. ما بین چندین گزینه قرار گرفتیم، یکی اینکه کارخانهها را تعطیل کنیم و تعدیل نیرو انجام دهیم. تا الان مقاومت کردهایم. میدانیم شرایط کشور، شرایط جنگی و اقتصادی است و سعی کردیم باری بیشتر بر دوش دولت و کشور نگذاریم و تا حدودی توانستیم نگه داریم. ولی وقتی مواد اولیه برایمان نمیآید نمیتوانیم تاب بیاوریم، با حمل زمینی حجم کمی میآید، اما وقتی تولید پایین میآید، این مشکل گرانی را داریم.
شهیدی با ارائه مثالی ملموس تصریح کرد: تلویزیونی که پارسال این موقع ۳۰ میلیون میفروختیم، الان ۸۰ میلیون شده است. قیمتش هم نسبت به آن موقع افزایش یافته و تولید هم پایین آمده. ما خودمان همین حالت را داریم. الان صورتهای مالی کارخانهها را بگیرید، اینطور نیست که کسی فکر کند ما الان داریم سود میکنیم. اگر دردسری هم باشد، باید برای ما باشد. مهم، زنده نگه داشتن تولید و چرخ تولید است.
شهیدی با تشریح چالش اصلی خاطرنشان کرد: این وضعیت الان یک وضعیت پیچیدهای شده است. تا از شرایط جنگی فعلی و اقتصادی عبور نداشته باشیم، هر تصمیمی و هر کاری که بخواهد اتفاق بیفتد، قطعاً اتفاق خوبی نخواهد افتاد و نمیتواند موفقیتآمیز باشد. ما باید از این شرایط عبور کنیم تا بتوانیم این وضعیت تولید و ثبات قیمتها را بهبود بدهیم. الان این حد محدودی هم که تولید میشود، تا چند ماه دیگر بیشتر مواد اولیه نداریم. یعنی بعد از چند ماه دیگر نمیدانیم چه اتفاقی میافتد.
دلایل جهش ناگهانی
جهش تورم از سال ۱۴۰۴ به بعد تحت تأثیر چند عامل همزمان رخ داده است، جهش نرخ ارز و مواد اولیه موثر بوده است. نرخ دلار مبنای بانک مرکزی در یک سال منتهی به شهریور ۱۴۰۵ حدود ۱۳۴ درصد رشد کرد. همزمان، قیمت مواد اولیه صنعتی مانند پلیپروپیلن ۲۵۲ درصد، ABS حدود ۲۲۳ درصد و ورق گرم ۱۳۵ درصد افزایش یافت، چون صنعت لوازم خانگی حتی با وجود داخلیسازی حدود ۷۰ درصدی، به قطعات و مواد اولیه وارداتی وابسته است، این افزایش هزینه مستقیماً به قیمت نهایی منتقل شد. افزایش هزینههای حملونقل عامل موثر دوم بوده، محدودیتهای حمل دریایی هزینه حمل را بیش از ۲۸۳درصد بالا برد که بر قیمت تمامشده محصولات اثر گذاشت.
همچنین شوک قیمتی اسفند ۱۴۰۴ منجر به آغاز موج جدید رشد قیمت شد. اتحادیه لوازم خانگی اعلام کرد که از نهم اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با بروز مشکلاتی برای صنایع بالادستی از جمله پتروشیمی و فولاد، قیمت لوازم خانگی در مجموع حدود ۸۰ درصد افزایش یافت. این شوک در نمودار بهصورت پرش از محدوده ۷۰ درصد به بالای ۱۴۰ درصد قابل مشاهده است. نوسانات ارزی مستمر در سال ۱۴۰۵ رشد قیمتها را تثبیت کرد، با تداوم روند صعودی نرخ ارز، قیمت برخی اقلام وارداتی طی دو هفته ۱۵ تا ۲۵ درصد افزایش یافت و تولیدکنندگان داخلی نیز به دلیل وابستگی به قطعات وارداتی، قیمتها را مجدداً تعدیل کردند.
براساس دادههای تورم لوازم خانگی در چهار سال اخیر نه یک روند تدریجی، بلکه یک جهش ساختاری را تجربه کرده است. تا سال ۱۴۰۳، تورم این بخش عمدتاً ناشی از انحصار تولید داخلی و تورم عمومی بود، اما از سال ۱۴۰۴ به بعد، ترکیب جهش نرخ ارز، افزایش شدید قیمت مواد اولیه صنعتی و شوک هزینههای حملونقل، تورم نقطهبهنقطه را به بالاترین سطح چهارساله رسانده است. نتیجه عملی این جهش، کاهش شدید قدرت خرید خانوارها و رکود تقاضا در بازار لوازم خانگی بوده است.
صنعت لوازم صوتی و تصویری در یک سهگانه بحرانی گرفتار شده است. کاهش ۴۰ درصدی تولید، افزایش ۸برابری نرخ ارز و مواد اولیه و افت شدید قدرت خرید مردم. نتیجه، تلویزیونی که ۳۰ میلیون تومان بود اکنون ۸۰ میلیون شده است و کارخانههایی که برای حفظ کارگران و چرخ تولید مقاومت میکنند با کمبود مواد اولیه روبهرو هستند. افق بازار لوازم خانگی تا چند ماه دیگر مشخص میشود اما، با اتمام ذخایر مواد اولیه، کاملاً مبهم میشود. به باور شهیدی، تا زمانی که کشور از شرایط جنگی و اقتصادی فعلی عبور نکند، هر تصمیمی- چه تعطیلی، چه تعدیل، چه ادامه تولید - محکوم به شکست است. نکته کلیدی، اولویت «زنده نگه داشتن تولید» است حتی اگر سودی نباشد، چرخ تولید باید بچرخد تا پس از عبور از بحران، صنعت توان بازسازی داشته باشد، اما این مقاومت، بدون مواد اولیه، ناممکن است.
در سالهای گذشته همواره افزایش واردات لوازم خانگی به عنوان یک راهکار برای حل مشکلات بازار لوازم خانگی مطرح میشد، زیرا افزایش عرضه لوازم خانگی میتوانست قیمت تولیدکننده داخلی را نسبت به قیمت محصولات واردات تنظیم کند، اما در شرایط کنونی ارز چندانی برای واردات وجود ندارد و از طرف دیگر ارز برای واردات بسیار گران شده، از این رو عملا واردات لوازم خانگی نیز صرفه چندانی ندارد به همین دلیل امروز مشکلات بازار لوازم خانگی پیچیده شده است.