
سینمای ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ با کاهش چشمگیر مخاطب روبهرو شد. آمار فروش گیشه نشان میدهد تعداد تماشاگران فیلمهای اکرانشده در این دوره، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، بیش از ۷میلیون و ۶۰۰ هزار نفر کاهش داشته است؛ اتفاقی که نگرانیها درباره وضعیت اقتصادی سالنهای سینما و آینده بازار اکران را افزایش داده است.
به گزارش روز نو در شش ماه نخست امسال ۲۲ فیلم روی پرده رفتند و مجموع فروش آنها به ۶۶۴ میلیارد و ۴۰۶ میلیون تومان رسید. در این مدت حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر به تماشای فیلمها نشستند. این در حالی است که در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۳۳ فیلم با فروش یکهزار و ۲۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان، ۱۲ میلیون و ۸۱۳ هزار تماشاگر داشتند. به این ترتیب، شمار مخاطبان سینما در مقایسه با سال گذشته حدود ۷ میلیون و ۶۱۳ هزار نفر کاهش یافته است.
افزایش قیمت بلیت باعث شده رقم فروش گیشه همچنان بالا به نظر برسد، اما تعداد تماشاگران تصویر متفاوتی از وضعیت سینما ارائه میدهد. در واقع، رشد درآمد ریالی را نمیتوان نشانه رونق سینما دانست؛ چراکه تعداد افرادی که برای تماشای فیلم به سالنها میروند، معیار روشنتری برای سنجش استقبال عمومی است. جنگ ۴۰ روزه، شرایط اقتصادی و وضعیت روحی جامعه از عوامل مؤثر بر کاهش مراجعه مردم به سینما بودهاند. با این حال، ترکیب فیلمهای اکرانشده نیز در این افت نقش داشته است. در نیمه نخست سال گذشته، آثاری مانند «پیر پسر»، «مرد عینکی» و «صددام» توانستند مخاطبان زیادی جذب کنند، اما امسال فقط دو فیلم از مرز یک میلیون تماشاگر عبور کردهاند و بیشتر آثار کمتر از ۴۰۰ هزار مخاطب داشتهاند.
در ماههای گذشته، برخی سینماداران و تهیهکنندگان خواستار اکران فیلمهای توقیفی مانند «قاتل و وحشی» و «شیشلیک» شدند و معتقد بودند نمایش این آثار میتواند بخشی از مخاطبان را به سالنها بازگرداند. این درخواستها به نتیجه نرسید و اکنون امید سینماداران به فیلمهای تازهای است که قرار است در نیمه دوم سال اکران شوند. با این حال، برخی پیشبینیها از احتمال کاهش بیش از ۱۰ میلیون نفری مخاطبان تا پایان سال حکایت دارد.
هزینههای سنگین، درآمدهای محدود
محمد قنبری، مدیر پردیس سینمایی مگامال با اشاره به تأثیر جنگ بر فعالیتهای فرهنگی گفت پس از بازگشایی سینماها در ۲۱ فروردین، بسیاری از تهیهکنندگان به دلیل شرایط حاکم، تمایلی به اکران فیلمهای خود نداشتند. به گفته او، نمایش «تهران کنارت» تأثیر محدودی بر گیشه گذاشت و درآمد آن پاسخگوی هزینههای سینماها نبود.
قنبری نمایش فیلمهای «زندهشور» و «استخر» را عامل تحرک دوباره گیشه دانست و افزود اجرای نمایشهای کمدی در سالنهای سینما نیز به جبران بخشی از هزینهها کمک کرد. پس از آن، اکران فیلمهای «سفینه نجات»، «اسکورت» و «خانوم والده» در شهریورماه وضعیت سینماها را تا حدودی بهتر کرد، هرچند میزان استقبال همچنان با شرایط مطلوب فاصله دارد. او به فیلمهایی مانند «بت»، «اردوبهشت»، «بورسیه» و «بیدار» بهعنوان آثار مورد انتظار نیمه دوم سال اشاره کرد و معتقد است تنوع فیلمهای اجتماعی و کمدی میتواند مخاطبان بیشتری را به سالنها بکشاند.
مدیر پردیس سینمایی مگامال همچنین افزایش هزینههای اداره سالنها را یکی از مشکلات اصلی سینماداران دانست. به گفته او، هزینههایی مانند برق، شارژ ساختمان و نگهداری تجهیزات افزایش یافته و قیمت تعویض یک دستگاه پروژکتور از یک میلیارد تومان آغاز میشود. قنبری با اشاره به قیمت حدود ۱۸۰ هزار تومانی بلیت بدون مالیات بر ارزش افزوده، افزایش نرخ بلیت را برای جبران بخشی از هزینهها ضروری میداند؛ هرچند تأکید میکند قیمتگذاری نباید به شکلی باشد که خانوادهها توان خرید بلیت را از دست بدهند.
دو فیلم در صدر، دیگران با فاصله
بر اساس آمار فروش تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، «زندهشور» ساخته کاظم دانشی با یک میلیون و ۲۵۸ هزار تماشاگر و فروش حدود ۱۷۵ میلیارد تومان در صدر جدول قرار دارد. «استخر» به کارگردانی سروش صحت نیز با یک میلیون و ۱۶۰ هزار مخاطب و فروش بیش از ۱۵۷ میلیارد تومان رتبه دوم را به خود اختصاص داده است. پس از این دو فیلم، «آنتیک» با حدود ۵۴۹ هزار تماشاگر در جایگاه سوم قرار دارد. فاصله تعداد مخاطبان این آثار با بیشتر فیلمهای اکرانشده، نشاندهنده تمرکز فروش سینما بر چند عنوان محدود است.
بحران سینما را فقط اقتصادی نبینیم
کاهش بیش از ۷.۶ میلیون نفری مخاطبان نشان میدهد سینمای ایران با مجموعه مسائلی جدای از افزایش هزینهها روبهروست. شرایط اقتصادی و اجتماعی، قدرت خرید خانوادهها را کاهش داده، اما نمیتوان تمام افت مخاطب را به این عوامل نسبت داد. تفاوت آمار دو سال متوالی نشان میدهد ترکیب اکران و توانایی فیلمها در جذب تماشاگر نیز اهمیت زیادی دارد.
هنگامی که از میان ۲۲ فیلم فقط دو اثر بیش از یک میلیون مخاطب دارند، اقتصاد سینما به موفقیت تعداد محدودی فیلم وابسته میشود. این وابستگی، ریسک فعالیت سینماداران و تهیهکنندگان را افزایش میدهد. از سوی دیگر، افزایش قیمت بلیت ممکن است بخشی از هزینهها را جبران کند، اما میتواند مخاطبان بیشتری را از سالنها دور کند.
راه بازگشت رونق به سینما را هم نباید در گرانتر کردن بلیت محدود کنیم. چون سینما به فیلمهای متنوع و باکیفیت، برنامهریزی منظم اکران و سیاستهای حمایتی مؤثر نیاز دارد. چنانچه تماشاگر برای دیدن فیلمها انگیزه کافی نداشته باشد، افزایش قیمت بلیت و درآمد اسمی گیشه نمیتواند نشانه بهبود وضعیت این صنعت باشد.