به روز شده در: ۲۷ آبان ۱۴۰۵ - ۱۶:۴۵
کد خبر: ۷۷۶۳۰۳
تاریخ انتشار: ۱۶:۳۰ - ۲۷ آبان ۱۴۰۵

از تراژدی تا کمدی؛ آیا تاریخ دوباره تکرار می‌شود؟

روزنو :اقتصادنیوز: چرچیل، روزولت و استالین در یالتا، در میانه جنگ جهانی دوم گرد هم آمدند؛ جنگی که نظم جهانی را از اساس دگرگون می‌کرد. نیرو‌های بریتانیا و آمریکا پیش‌تر راه خود را به داخل آلمان باز کرده بودند. ارتش شوروی نیز کمتر از سه ماه با ورود به برلین فاصله داشت. آمریکا هم تنها شش ماه تا پرتاب نخستین بمب اتمی فاصله داشت. در مقابل، سه رهبر بزرگ امروزی توانایی بسیار کمتری برای تحمیل اراده خود به جهان دارند.

از تراژدی تا کمدی؛ آیا تاریخ دوباره تکرار می‌شود؟

این روز‌ها بسیاری دیدار سه‌جانبه شی جین‌پینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در شنژن را با نشست تاریخی یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه می‌کنند. نشست یالتا نشستی بود که در آن رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی، درباره نظم جهانی پس از جنگ تصمیم‌گیری کردند. اما آیا رهبران امروز نیز می‌توانند به «سه تصمیم‌گیرنده» جدید جهان تبدیل شوند؟

به گزارش روز نو واقعیت این است که تفاوت شرایط کنونی با دوران جنگ جهانی دوم، توانایی آنها برای تحمیل اراده این رهبران را به دیگر کشور‌ها را به‌شدت محدود کرده است.

از تراژدی تا کمدی؛ آیا تاریخ دوباره تکرار می‌شود؟

گیدئون راچمن در فایننشال‌تایمز نوشت: شی جین‌پینگ، به‌عنوان یک رهبر کمونیست، باید با جمله مشهور کارل مارکس آشنا باشد: «همه رویداد‌ها و شخصیت‌های بزرگ تاریخی، به‌اصطلاح، دو بار ظاهر می‌شوند؛ بار نخست به شکل تراژدی و بار دوم به شکل یک نمایش مضحک.»

در سال ۱۹۴۵، وینستون چرچیل، فرانکلین روزولت و ژوزف استالین در نشست یالتا شرکت کردند و نظم جهانی جدید را در نتیجه آن رقم زدند. حالا سوال این‌جاست که آیا شی، ترامپ و پوتین «سه قدرت بزرگ» جدید جهان هستند؟ آیا این دیدار به یک تراژدی ختم می‌شود یا به یک مضحکه؟

وقتی پای ترامپ در میان باشد...

وقتی پای ترامپ در میان باشد، احتمال تبدیل شدن ماجرا به یک نمایش مضحک همواره جدی است. مارکس در همان اثری که جمله مشهورش درباره تکرار تاریخ را نوشت، به شرایطی اشاره کرد که جهان معمولا «به یک میان‌مایه مضحک امکان می‌دهد تا نقش یک قهرمان را بازی کند».

منظور مارکس از این سخنان، ناپلئون سوم، امپراتور فرانسه بود.

البته تصور یک نتیجه تراژیک از نشست شنژن نیز چندان دشوار نیست. اگر اوضاع به‌درستی پیش نرود، ممکن است سه رهبر توافق کنند که به «منافع بنیادین» یکدیگر احترام بگذارند؛ اصطلاحی که چین علاقه زیادی به استفاده از آن دارد.

ایران، اوکراین و تایوان روی میز تصیم‌گیری

رهبران ممکن است روایت روسیه از جنگ اوکراین و دیدگاه چین درباره آینده تایوان را تأیید کنند. در مقابل، ترامپ نیز شاید در موضوع ایران کمک‌هایی دریافت کند یا امتیاز‌هایی اقتصادی به دست آورد که بتواند آنها را به‌عنوان دستاوردی برای اقتصاد آمریکا معرفی کند.

با این حال، کوتاه بودن نشست و ساختار محدود آن، احتمال دستیابی به توافق‌های مهم و جدید را کاهش می‌دهد. در واقع، ممکن است هر سه رهبر، به دلایل خاص خود، از همان نمادگرایی یک عکس مشترک رضایت داشته باشند.

پوتین مدت‌هاست نگران از دست رفتن جایگاه روسیه به‌عنوان یکی از قدرت‌های بزرگ جهان است.

باراک اوباما، رئیس‌جمهوری پیشین آمریکا، زمانی گفته بود که رهبر روسیه در نشست‌های بین‌المللی مانند دانش‌آموزی خسته به نظر می‌رسد که در انتهای کلاس نشسته است؛ بنابراین انتشار تصویری از او در کنار رهبران آمریکا و چین به عنوان دو قدرت بزرگ اقتصادی و سیاسی جهان، برای پوتین یک پیروزی نمادین مهم خواهد بود.

در این میان، نماد‌های قدرت برای شی نیز اهمیت زیادی دارند. او «احیای بزرگ ملت چین» را به محور اصلی گفتمان سیاسی خود تبدیل کرده و آشکارا قصد دارد سال آینده برای چهارمین دوره در رأس حزب کمونیست چین باقی بماند.

مشروعیت داخلی شی و تصویری که در عرصه بین‌المللی از او ارائه می‌شود، ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. عکس مشترک این نشست می‌تواند هر دو را تقویت کند؛ تصویری که در آن شی میزبان سخاوتمند و محور اصلی رویدادهاست و رؤسای‌جمهوری آمریکا و روسیه در دو سوی او قرار گرفته‌اند.

ترامپ نیز پس از تحقیر ناشی از نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، ممکن است از فرصتی برای نمایش دوباره قدرت و جایگاه خود در صحنه جهانی استقبال کند. همچنین، دولت چین در جلب رضایت و تقویت غرور رهبران خارجیِ مهمان مهارت زیادی دارد.

احتمال توافق صفر نیست

البته همیشه این احتمال وجود دارد که یک نمایش نمادین، به توافقی جدی‌تر تبدیل شود؛ به‌ویژه اگر نشست بیش از زمان پیش‌بینی‌شده ادامه پیدا کند.

در این میان، پوتین احتمالاً تلاش خواهد کرد تا موضوع اوکراین را در دستور کار قرار دهد. ترامپ نیز سابقه دارد که پس از گفت‌و‌گو با رئیس‌جمهوری روسیه، به مواضع مسکو درباره جنگ اوکراین نزدیک‌تر شود.

رفتاری مشابه در قبال تایوان نیز از ترامپ دیده شده است. او پس از دیدار‌های قبلی با شی، گاهی مواضع مورد تأکید چین را تکرار کرده است. برای مثال، در ماه مه گذشته به تایوان هشدار داد که برای استقلال، اقدامی بی‌ثبات‌کننده انجام ندهد.

با این حال، اظهارات ترامپ چنان بی‌ثبات و غیرقابل پیش‌بینی است که نمی‌توان آنها را هم‌سنگ مواضع رسمی رؤسای‌جمهوری پیشین آمریکا دانست. حتی اگر او در شنژن امتیاز‌های غیرمنتظره‌ای بدهد، احتمالاً دستیاران و متحدانش پس از پایان نشست تلاش خواهند کرد تا از شدت و دامنه آنها بکاهند.

ترامپ همچنین قصد دارد موضوع خلع سلاح هسته‌ای را مطرح کند. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چرا که اصلی‌ترین پیمان‌های کنترل تسلیحات هسته‌ای منقضی شده‌اند.

همچنین، روسیه نیز به این موضوع علاقه‌مند است، چراکه زرادخانه عظیم هسته‌ای این کشور که بزرگ‌ترین زرادخانه جهان به شمار می‌رود، یکی از معدود ابزار‌های باقی‌مانده برای حفظ جایگاه روسیه به‌عنوان قدرتی بزرگ است.

اما چین که به‌سرعت در حال افزایش ذخایر هسته‌ای کوچک‌تر خود است، به‌روشنی اعلام کرده که در شرایط کنونی علاقه‌ای به مذاکره درباره محدودیت تسلیحات هسته‌ای ندارد. بنابراین، بعید است در این زمینه پیشرفتی حاصل شود.

دیپپلماسی پکن در خلاف جهت واشنگتن حرکت می‌کند

به‌طور کلی، دیپلماسی چین بر پرهیز از گفت‌و‌گو‌های آزاد و نتایج غافلگیرکننده استوار است. ترجیح شی به پایبندی سخت‌گیرانه به متن و برنامه‌ای از پیش آماده‌شده نیز نشانه دیگری است که نشان می‌دهد نشست سه‌جانبه شنژن احتمالاً دستاوردی تکان‌دهنده برای نظم جهانی نخواهد داشت.

چرا مقایسه نشست شنژن با یالتا گمراه‌کننده است؟

اما دلیل نادرست بودن مقایسه دیدار رهبران امروز با نشست سه قدرت بزرگ در سال ۱۹۴۵، فراتر از شخصیت و ویژگی‌های رهبران حاضر در این دو نشست است. مهم‌ترین مورد این واقعیت است که جهان امروز از اساس با آن دوران تفاوت دارد.

چرچیل، روزولت و استالین در یالتا، در میانه جنگ جهانی دوم گرد هم آمدند؛ جنگی که نظم جهانی را از اساس دگرگون می‌کرد. نیرو‌های بریتانیا و آمریکا پیش‌تر راه خود را به داخل آلمان باز کرده بودند. ارتش شوروی نیز کمتر از سه ماه با ورود به برلین فاصله داشت. آمریکا هم تنها شش ماه تا پرتاب نخستین بمب اتمی فاصله داشت.

در مقابل، سه رهبر بزرگ امروزی توانایی بسیار کمتری برای تحمیل اراده خود به جهان دارند. برای مثال، آمریکا نتوانسته ایران را شکست دهد؛ همان‌طور که پیش‌تر در شکست دادن طالبان در افغانستان ناکام مانده بود.

نیرو‌های پوتین نیز همچان پس از بیش از چهار سال جنگ خونین، یعنی مدتی طولانی‌تر از زمانی که استالین برای رسیدن به برلین نیاز داشت، در شرق اوکراین گرفتار هستند.

شی هم هنوز راهی برای به زانو درآوردن تایوان پیدا نکرده است؛ جزیره‌ای با ۲۳ میلیون نفر جمعیت که تنها حدود ۱۶۰ کیلومتر با چین فاصله دارد.

بنابراین، شاید خبر خوب این باشد که دورانی که ما در آن زندگی می‌کنیم، دیگر این قابلیت را که افرادی قدرتمند بتوانند قواعد و شرایط خود را به آن دیکته کنند، در اختیار این سه رهبر قرار خواهد نداد.

پربحث ترین روز
تصویر روز
خبر های روز
پرطرفدار