
روز گذشته وزارت امور خارجه قطر اعلام کرد که میانجیگری برای حل بحران میان واشنگتن و تهران همچنان ادامه دارد و از همه طرفها میخواهیم که خویشتنداری خود را حفظ کنند و از هرگونه تشدید تنشی که میتواند بر تلاشهای میانجیگرانه تأثیر منفی بگذارد، خودداری کنند.
به گزارش روز نو بر اساس گزارش الجزیره این وزارتخانه اعلام کرد: «امروز دیداری با طرف ایرانی در راستای تلاشها برای میانجیگری و نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف برگزار خواهد شد. تشدید تنش توسط اسرائیل در غزه و کرانه باختری ادامه دارد و تنها طرفی که از این وضعیت سود میبرد، همان طرفی است که به دنبال کسب دستاوردهای سیاسی است».
وزارت خارجه قطر همچنین تأکید کرد: «توافقنامه دفاعی مشترک با ترکیه در راستای تلاشهای قطر برای تقویت سیستم دفاع و حفظ امنیت و تلاشها برای مقابله با چالشهای منطقهای است». گفتنی است دو شنبه شب هواپیمایی قطری بر اساس گزارشهای ماهوارهای و رصد هوایی وارد ایران شد.
نقش میانجیگرانه قطر در بحران میان تهران و واشنگتن، اگرچه در هفتههای اخیر به مهمترین کانال دیپلماتیک برای جلوگیری از فروپاشی آتشبس و بازگشت به جنگ تمامعیار تبدیل شده، اما ریشه در سالها تجربه دوحه در میانجیگری میان دو طرف دارد. قطر پیشتر در پروندههایی، چون مذاکرات آمریکا و طالبان، آتشبس غزه و تبادل زندانیان میان واشنگتن و تهران، اعتبار خود را به عنوان میانجیای نزدیک به همه طرفها تثبیت کرده بود.
با آغاز جنگ میان ایران و آمریکا در اواخر فوریه ۲۰۲۶، دوحه به سرعت به یکی از اصلیترین کانالهای ارتباطی میان دو طرف تبدیل شد. مقامهای آمریکایی و ایرانی در سطوح مختلف، از جمله سفرهای مکرر هیئتهای قطری به تهران و دیدار مقامهای ارشد دوحه با رهبران واشنگتن، تلاش کردند شکاف میان طرفین را کاهش دهند.
در این میان، نام علی الذوادی، وزیر دولت قطر بدون وزارتخانه مشخص، به عنوان میانجی مرموز مطرح شد؛ دیپلماتی که گفته میشود در فاصله کوتاهی چند بار به تهران سفر کرد و در نزدیک کردن دیدگاهها نقش کلیدی ایفا کرد. برخی گزارشها حاکی است او تنها در فاصله ده روز، چهار بار به تهران سفر کرد تا بر سر جزئیات توافق میان طرفین گفتوگو کند.
با این حال، مسیر میانجیگری قطر هموار نبوده است. در دورانی که تنشها بر سر تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران اوج گرفته بود، دوحه پیشنهادهایی، چون اجرای اقدامات اعتمادساز هفتروزه یا ایجاد کانال ارتباط مستقیم میان دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی را روی میز گذاشت که برخی از آنها از سوی تهران رد شد. همزمان، تداوم عملیات نظامی و تهدیدهای متقابل، هر بار دستاوردهای دیپلماتیک را در معرض خطر قرار داد. با این وجود، قطر توانست نقش خود را به عنوان حامی اصلی آتشبس و مسیر مذاکره حفظ کند؛ نقشی که واشنگتن نیز آن را به رسمیت شناخته و مقامهای آمریکایی از جمله جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، از آن حمایت کردهاند.
در تشریح ابعاد این میانجیگری، باید به تحرکات دیپلماتیک فشرده هفتههای اخیر اشاره کرد که دوحه را به بازیگری محوری در پرونده هستهای و آتشبس تبدیل کرده است. بر اساس گزارشها، ایران در حال بررسی «پیشنهادهای مشخص» ارائهشده از سوی میانجیها درباره برنامه هستهای خود است؛ موضوعی که پیشتر از دستور کار مذاکرات کنار گذاشته شده بود و اکنون نشانهای از موفقیت نسبی تلاشهای قطر تلقی میشود. همزمان، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر در سفر به واشنگتن با رئیسجمهور و معاون رئیسجمهور آمریکا دیدار و درباره «راههای پیشبرد مذاکرات» و کاهش اختلافات گفتوگو کرد؛ دیداری که فضای آن «مثبت» توصیف شد.
با این حال، موانع همچنان جدی است. مقامهای قطری هشدار دادهاند که ادامه تنشها و بسته ماندن تنگه هرمز، به ویژه با نزدیک شدن فصل زمستان، بحران انرژی و فشار اقتصادی بر کشورها و اقشار آسیبپذیر را تشدید میکند و از این رو احیای آزادی کشتیرانی را ضروری دانستهاند. در همین چارچوب، دوحه تأکید دارد که تداوم درگیری نظامی و اقدامات تنشزا میتواند دستاوردهای شکننده دیپلماتیک را از بین ببرد.
از سوی دیگر، تهران نیز بر شروط خود برای پایان جنگ تأکید کرده و وزیر خارجه ایران تصریح کرده است که جنگ نه با اقدام نظامی و نه با تحریم پایان نمییابد، بلکه راهحل در دیپلماسی و برآورده شدن مطالبات ایران است؛ بنابراین، میانجیگری قطر در وضعیتی میان «امید» و «خطر» قرار دارد: از یک سو، دو طرف سیگنالهای مثبتی برای حل دیپلماتیک نشان دادهاند و از سوی دیگر، هرگونه ماجراجویی نظامی یا تشدید تنش میتواند کل مسیر مذاکره را به بنبست بکشاند.