
هر سال با تشدید آلودگی هوا، سناریویی تکراری در تهران به اجرا درمیآید؛ جلسات اضطراری، تصمیمگیری درباره محدودیت تردد خودروها و در نهایت اعلام زوجوفرد از در منازل. تصمیماتی که گاهی تنها چند ساعت پیش از آغاز اجرا اطلاعرسانی میشوند و شهروندان را در شرایطی قرار میدهند که نمیدانند روز بعد امکان استفاده از خودروی شخصی خود را دارند یا خیر.
به گزارش روز نو این شیوه تصمیمگیری، مشکلات متعددی برای مردم ایجاد میکند. شهروندانی که برای رفتن به محل کار، انجام امور روزمره یا رساندن فرزندان خود به مدرسه به خودرو نیاز دارند، با محدودیت ناگهانی مواجه میشوند و فرصت کافی برای برنامهریزی و پیدا کردن وسیله جایگزین ندارند. در چنین شرایطی، تقاضا برای تاکسی و خودروهای اینترنتی افزایش پیدا میکند و بسیاری از مردم نیز برای پیدا کردن وسیله نقلیه با مشکل و افزایش هزینه مواجه میشوند.
از سوی دیگر، مشخص نبودن بهموقع تکلیف تردد خودروها و تغییرات احتمالی تصمیمات، نوعی بلاتکلیفی و سردرگمی به وجود میآورد. شهروندان نمیدانند محدودیتها از چه ساعتی آغاز میشود، تا چه زمانی ادامه دارد و آیا تصمیم جدیدی برای روزهای بعد اتخاذ خواهد شد یا خیر. نمونه اخیر نیز نشان داد که مصوبه اجرای زوجوفرد از در منازل در روز جمعه ۲۲ آبان اعلام شد تا از صبح شنبه ۲۳ آبان به اجرا درآید؛ ضمن اینکه گزارش میدانی تسنیم در نخستین روز اجرا از تردد خودروهای دارای پلاک فرد در روز ممنوعیت آنها حکایت داشت.
اما فارغ از مشکلات اجرایی، پرسش اساسی این است که اساساً چرا باید همچنان از روشی قدیمی مانند زوجوفرد برای مقابله با آلودگی هوا استفاده کرد؟ در این شیوه، ملاک اصلی مجاز بودن تردد، رقم پلاک خودرو است، نه میزان آلایندگی آن. به این ترتیب ممکن است یک خودروی قدیمی و مستهلک، صرفاً به دلیل زوج یا فرد بودن پلاکش اجازه تردد داشته باشد، اما یک خودروی جدید با موتور سالم و معاینه فنی برتر، به دلیل مغایرت رقم پلاک با روز اجرا، از تردد محروم شود.
این در حالی است که هدف اصلی محدودیتهای ترافیکی در روزهای آلوده باید کاهش انتشار آلایندهها باشد، نه صرفاً کاهش تعداد خودروهای حاضر در خیابانها؛ بنابراین منطقیتر است که به جای تکیه بر شماره پلاک، میزان آلایندگی واقعی خودروها، کیفیت موتور، استانداردهای زیستمحیطی و نتیجه معاینه فنی آنها مبنای تصمیمگیری قرار گیرد.
البته معاینه فنی برتر بهتنهایی تضمینکننده پاک بودن کامل یک خودرو نیست، اما میتواند یکی از معیارهای مؤثر در طراحی نظام محدودیتهای هوشمند و هدفمند باشد.
از سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران و سایر دستگاههای مسئول باید پرسید چرا پس از سالها تجربه مواجهه با آلودگی هوا، هنوز برنامهای پایدار، قابل پیشبینی و مبتنی بر میزان آلایندگی خودروها جایگزین این تصمیمات مقطعی نشده است؟ چرا شهروندان باید هر سال با شروع فصل سرما منتظر تصمیمات دقیقه نودی باشند و برای ابتداییترین موضوع، یعنی امکان تردد با خودروی شخصی، در بلاتکلیفی بمانند؟
مقابله با آلودگی هوا نیازمند سیاستگذاری بلندمدت، توسعه حملونقل عمومی، کنترل خودروهای فرسوده و آلاینده و استفاده از ابزارهای هوشمند است. تکرار محدودیتهای مقطعی و زوجوفرد کردن خودروها، بدون اصلاح ریشهای مشکلات، نه پاسخگوی مطالبه مردم است و نه میتواند جایگزین یک برنامه جامع برای کاهش آلودگی هوای پایتخت شود.