
اسماعیل سقاب اصفهانی از همان روزی که از سوی مسعود پزشکیان به معاونتش و ریاست سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی منصوب شد، پرحاشیه بود و حضور او در دولت به یکی از پر مناقشهترین انتصابهای دولت تبدیل شد و از چپ و راست تا افراد غیرسیاسی و به تعبیری تکنوکراتها همه و همه نسبت به حضور سقاب در دولت انتقاد کردند.
به گزارش روز نو سقاب اصفهانی حالا و با طرح سخنانی درباره حذف کارتهای سوخت جایگاهها و توصیه به اینکه مردم برای یک سفر باید از چندماه پیش با برنامهریزی سهمیه اول ۶۰ لیتری خود را ذخیره کنند، باز هم نام او را به عنوان چهره حاشیهساز دولت بر سر زبانها انداخته است؛ تاحدی که محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور نیز به صدا درآمد و گفت: «تصمیمات دولت درباره بنزین و فرآوردههای نفتی از طریق سخنگوی دولت یا مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اعلام میشود. گاهی در حاشیه برخی جلسات، مسائلی مطرح میشود که الزاماً راهبرد و تصمیم دولت نیست. تقاضای من از همکاران در دولت این است که حتی وقتی دولت در آستانه اتخاذ تصمیمی قرار دارد، اما هنوز آن تصمیم نهایی نشده است، درباره آن صحبت نکنند».
رزومه و تحصیلات.
اما اسماعیل سقاب اصفهانی کیست؟ چه سابقهای دارد و چرا پزشکیان با وجود انتقادهایی که وجود داشت، حاضر شد پشت او بایستد و سقاب را وارد دولت کند؟ سقاب اصفهانی را میتوان مدیری نسبتا جوان در نظر گرفت؛ او متولد ۲۲ بهمن ۱۳۶۴ در مشهد است و چهرهای است که مسیر رشد او عمدتا با همراهی اصولگرایان همراه بوده است. نخستین فعالیت جدی سیاسی او بر میگردد به عضویت او در ستاد ساماندهی امور جوانان استان خراسان رضوی در سال ۸۸. او تقریبا اکثر سالهای دهه نود را در کنار سید ابراهیم رئیسی حضور داشت.
سقاب در زمان حضور سید ابراهیم رئیسی در آستان قدس رضوی، مدیرکل برنامهریزی و بهبود عملکرد معاونت محرومیت زدایی شد و نیز در بنیاد علوی و اندیشکده راهبردی بسامد گام دوم، که هدفش اجرای گام دوم انقلاب است، مشغول به کار شد. در سال ۹۰ نیز مدیر اجرایی برنامه جامع خانواده پایدار خراسان رضوی هم شد و سابقه فعالیت در شهرداری مشهد و قوه قضائیه را نیز در کارنامه خود دارد. تحصیلات سقاب اصفهانی هم دقیق روشن نیست. برخی منابع او را دانشجوی دکترای مدیریت دولتی با گرایش تصمیمگیری و خطمشیگذاری عمومی در دانشگاه تهران معرفی کردهاند.
واپسین مسئولیت سقاب اصفهانی پیش از آنکه وارد دولت پزشکیان شود، به دولت رئیسی باز میگردد؛ به نحوی که او در سال ۱۴۰۱ دبیر ستاد راهبری تحول و مسئول رصد و پایش سند تحول دولت مردمی شد و در نهایت در دولت چهاردهم یعنی همین دولت پزشکیان که به ریاست سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی رسید. دقیق مشخص نیست مسئولیتهایی که سقاب اصفهانی عمدتا در استان خراسان و بعدتر در دولت رئیسی و حالا در دولت پزشکیان داشته و دارد، به تحصیلاتش مرتبط بوده یا خیر.
اما تا امروز هیچ اطلاعات دقیقی مبنی بر آنکه سقاب اصفهانی در رشتهای مرتبط با حوزه انرژی تحصیل کرده باشد یا تجربه عملی داشته باشد، در دست نیست و این در حالی است مسعود پزشکیان در حکم انتصاب او به ریاست سازمان بهینهسازی انرژی دلیل انتصاب او را «نظر به مراتب تعهد و تجارب» سقاب اصفهانی دانسته بود؛ مسئلهای که تا همین امروز برای همگان مبهم است که سقاب اصفهانی چه تجاربی در زمینه تخصصی انرژی دارد.
جبههبندی سیاسی
سقاب اصفهانی را از منظر سیاسی میتوان چهرهای کاملا اصولگرا دانست؛ گرچه ادعای خودش این است که عضو هیچ جناح و حزب سیاسی نیست. پس از انتصاب او به عضویت در دولت پزشکیان برخی رسانهها او را نیروی جبهه پایداری دانستند که جبهه پایداری در بیانیهای هرگونه عضویت تشکیلاتی او در ارکان خود را تکذیب کرد، اما این تکذیب باعث نشد که او چهرهای اصولگرا قلمداد نشود و در میان سیاسیون سقاب اصفهانی چهرهای اصولگرا و نزدیک به سید ابراهیم رئیسی بوده است. شاهد آنکه او را میتوان چهرهای کاملا اصولگرا در نظر گرفت، حمایت رسانههای اصولگرا از او در برابر انتقادهای اصلاحطلبان بود.
برای مثال روزنامه «قدس» هنگام انتصاب او نوشت: «انتصاب سقاب اصفهانی آزمون مهمی برای اصلاحطلبان است. تن دادن گروههای سیاسی به معیارهای مشترک، اصل مهم تداوم سیاست و حکمرانی است. اصلاحطلبان بهطور سنتی متهماند که از دولتهای برخاسته از خودشان حمایت حداکثری ندارند». «همشهری آنلاین» نیز در گفتوگویی با علیرضا شاهمیرزایی، معاون پیشین وزارت صمت، از انتخاب او دفاع کرد؛ به نحوی که شاهمیرزایی گفته بود: «تجربه سقاب اصفهانی در یکپارچهسازی تصمیمات میان نهادهای متعدد، او را بهترین گزینه برای هدایت این سازمان کرده است».
از این سو نیز اصلاحطلبان به شدت نسبت به انتصاب او انتقاد کردند؛ تا حدی که فیاض زاهد از شورای اطلاعرسانی دولت استعفا داد و با بیان اینکه سقاب اصفهانی مدیر برکشیده دولت رئیسی است، نوشت: «اسم این هرچه باشد وفاق نیست؛ کجتابی است. به سهم خودم شرمندهام». چند روز بعد هم محمد مهاجری نیز از عضویت در شورای اطلاعرسانی دولت، در اعتراض به آنچه روندهای حاکم بر دولت پزشکیان و حضور چهرههای نزدیک به جریان تندرو، خوانده بود، استعفا داد.
با این همه، اما اصولگرایان نقدهای اصلاحطلبان را سیاسیکاری میدانستند و مشخصا روزنامه «کیهان» در اینباره نوشت: «جنجال علیه انتصاب سقاب اصفهانی آن هم با وجود هماهنگی کاملش با آقای پزشکیان، صرفاً یک اقدام سیاسیکارانه و مظلومنمایانه از سوی افراطیون مدعی اصلاحات، برای فرافکنی بیکفایتی آشکار خویش ظرف یک سال گذشته بوده است».
خود سقاب هم در واکنش به انتقادها گفت: «عضو هیچ جناح سیاسی یا حزبی نیستم. به عنوان یک جوان از همه مردم عزیز و سیاسیون خواهش میکنم که اسلحههای دعواهای جناحی را پایین بگذاریم و یک بار مسائل کشور را به صورت ملی حل کنیم».
وفاق با جلیلی یا دست پشت پرده یوسف پزشکیان؟
برخی در همان موقع گفتند که انتصاب سقاب اصفهانی برای راضی کردن شخص جلیلی و طیف حامی او بوده است. البته خود پزشکیان نیز ابایی نداشت از گفتن اینکه با ورود همه نیروها از گروههای مختلف سعی در ایجاد وفاق دارد، اما برخی این سیاست را نقد میکردند و میگفتند پزشکیان به جای وفاق مشغول سهمدهی به همه جریانهاست تا از میزان انتقاد همه گروهها نسبت به دولت بکاهد. برخی نیز میگویند که یوسف پزشکیان در روی کار آمدن سقاب اصفهانی نقش داشته است.
این روایتی است که سید حسین نقوی حسینی، سخنگوی کمسیون امنیت ملی مجلس دهم در گفتوگو با پایگاه خبری «نامهنیوز» به تازگی مطرح کرده و گفته است: «زمانی که آقای سقاب اصفهانی بهعنوان معاون انرژی رئیسجمهور مطرح شد، بسیاری این پرسش را مطرح کردند که آیا او تخصص و تجربه لازم را در حوزه انرژی دارد یا خیر. انتصاب او به این سمت برای بسیاری عجیب بود. این پرسش مطرح میشد که او چه سابقه کاری و چه تحصیلاتی در این حوزه دارد. برخی معتقدند آقای سقاب اصفهانی با رانتِ فرزند آقای پزشکیان به این جایگاه رسیده است».
این ادعای نقوی حسینی به طور جدی مطرح نیست، اما یوسف پزشکیان که به دفعات به هر اصولگرایی در فضای مجازی حمله میکند ناگهان بعد از انتصاب سقاب، از او حمایت کرد و نوشت: «رئیسجمهور نه یک فرد، بلکه یک تیم و یک برنامه مشخص را برای سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی انتخاب کردهاند. این انتخاب کاملا آگاهانه و به دور از هرگونه فشار یا توصیهای صورت گرفته است.
آنچه برای دکتر پزشکیان اولویت دارد، اعتلای کشور و رضایت مردم است». یوسف پزشکیان حتی وقتی که ابهاماتی درباره مدرک تحصیلی سقاب اصفهانی به وجود آمد دفاعی عجیب از او کرد و نوشت: «فهم بدیهیات نیازی به مدرک دانشگاهی ندارد!» مسعود پزشکیان نیز در جلسه هیئت دولت از انتصاب سقاب دفاع کرد و گفت: «از میان طرحها و مباحث و برنامهها، تحلیلهای ارائهشده، تسلط تیم و شخص آقای سقاب اصفهانی جامعتر، دقیقتر و کارآمدتر بود».
مواضع جنجالآفرین و واکنشها
این نقدها پس از مدتی فروکش کرد و حادثه دلخراش تصادف خودروی خانواده سقاب اصفهانی با یک کامیون در محور شریفآباد-ایوانکی و فوت همسر او و مجروح شدن فرزندانش باعث شد تا فضای سیاسی بیش از نقد به سمت همدلی با او برود، اما هرچه گذشت، سخنان حاشیهساز سقاب باعث شد تا بار دیگر نقدها به سمت او روانه شود. سقاب عادت دارد پیش از آنکه تصمیم دولت درباره بنزین نهایی شود، به نوعی احتمالات را به جای تصمیمات قطعی بیان کند.
همین اظهارنظرهای اخیرش درباره اینکه بعد از سهمیه مجموعا ۱۶۰ لیتری دیگر بنزینی وجود نخواهد داشت، باعث شد تا در همین یکی-دو روز اخیر صفهای پمپ بنزینها به شدت شلوغ شود که حکایت از نگران شدن مردم دارد. این سخنان باعث شد که عارف تذکر دهد مسئولان دولتی پیش از قطعی شدن تصمیمات نباید موضعگیری کنند و احمد امیرآبادی فراهانی، نماینده پیشین مجلس هم با لحنی تند خطاب به سقاب اصفهانی نوشت: «حرف نزن، روی مخ مردم نرو!»
عبدالحسین روحالامینی، نماینده مجلس نیز در واکنش به سخنان سقاب مطرح کرد: «التهاب آفرینی، التهاب بنزینی و کالابرگی برای مردم درست نکنید! مسئولین در اظهار نظرها دقت کنند و اگر نمیتوانند مطالب را بیان کنند؛ حداقل سکوت کنند؛ سخنان اخیر معاون رئیس جمهور نشان از ناپختگی در طرح مسائل داشت که باید برای جلوگیری از تکرار مجدد این موضوع چارهاندیشی کرد. دولت را پرهیز میدهیم که در مسائل سرنوشت ساز و حساس سخنگویان آموزش دیده و کارآمدتری داشته باشند».
روزنامه اطلاعات نیز در همین موضوع با لحنی تند نوشت: «جناب آقای سقاب اصفهانی! مردم برای سفر کردن از شما اجازه نمیگیرند که حالا بابت صدور این اجازه، منت آن را بر سرشان بگذارید. بهتر است به جای توصیه به مردم، برای مدیریت سوخت، درباره برنامهریزی مسئولان برای تأمین پایدار سوخت و رفع مشکلات جایگاهها توضیح بدهید». سقاب اصفهانی همچنین ادعا کرده بود که هر دو جناح سیاسی در قاچاق سوخت دست دارند و گفت اگر بخواهد دکان آنها را تعطیل کند، شیشههای خانهاش را میشکنند!
این سخن او با موجی از واکنشهای منفی روبهرو شد؛ از جمله اینکه او همه نیروهای سیاسی کشور را متهم به دخالت در قاچاق سوخت میکند و از طرفی دولت و مقامات ذیصلاح را ناتوان در برخورد با قاچاقچیان سوخت جلوه میدهد. برخی رسانهها حتی رسانه اصولگرایی مانند خراسان در پی چنین سخنانی از او خواستند که کمتر صحبت کند و هزینهتراشی برای نظام نکند.
او در اظهارنظری دیگر از طرح «سهمیهبندی سرانه» برای هر نفر ۳۰ لیتر در ماه سخن گفت و مطرحکرد که دولت در حال بررسی طرح جدیدی است که به ازای هر عضو خانواده ماهانه حدود ۳۰ لیتر، حتی بدون خودرو، تخصیص مییابد که قابل انتقال به دیگران است و قیمت دوم و سوم وجود نخواهد داشت و سهمیه مستقیما در کارت بانکی شارژ میشود. این طرح نیز باعث شد همین نقدهایی که امروز وارد میشود، مطرح شود؛ از جمله آنکه سقاب اصفهانی پیش از نهایی شدن طرح دولت آن را در رسانهها اعلام میکند.
پاشنه آشیل دولت؟
سقاب اصفهانی خواسته یا ناخواسته با طرح مسائلی درباره یکی از مهمترین موضوعات در نگاه مردم یعنی بنزین در مدت اخیر باعث ایجاد نگرانی افکار عمومی شده است. مشخص نیست چرا او سخنان خود را با مقامات بالادستی هماهنگ نمیکند و گویی هرچه به ذهنش میرسد را مطرح میکند. برخی جامعهشناسان و فعالان سیاسی باور دارند در شرایطی که مردم تحت شدیدترین فشارهای معیشتی قرار دارند، اگر احساس کنند قرار است بیش از حالا زندگیشان در معرض مخاطرات اقتصادی قرار بگیرد و از این پس استرس بنزین را نیز داشته باشند، هیچ بعید نیست بار دیگر شاهد ناآرامیهای اجتماعی باشیم.
سقاب اصفهانی در حالی مدام بر جنجالها دامن میزند که هم رهبر انقلاب اسلامی و هم مقامات عالی جمهوری اسلامی، حفظ وحدت و همبستگی در میانه جنگ با دشمنان را یکی از اصلیترین راهبردها برای عبور از شرایط سخت کنونی مطرح کردهاند. با این وصف سقاب اصفهانی به جای آنکه مردم را مطمئن از آینده کند، مدام بر نگرانیها دامن میزند. نکته دیگر آن است که سقاب اصفهانی حتی در قانع کردن مردم نیز توانایی لازم را ندارد. درست است که با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و اِعمال محاصره دریایی توان ایران برای تولید بنزین کاهش یافته و واردات نیز به راحتی میسر نیست، اما هم دولت و هم مسئولان مرتبط در حوزه انرژی از جمله سقاب اصفهانی میتوانند ضمن مطرح کردن محدودیتهای موجود و درخواست از مردم برای صرفهجویی و همراهی با دولت برای ساماندهی مسئله انرژی، اما مردم را نگران از آینده نکنند و با ارائه راهبردهایی دقیق، عینی و عملیاتی مردم را نسبت به آینده مطمئن کنند.
دولت پزشکیان در دوران جنگ توانست با وجود فشارهای فزاینده به خوبی از پس اداره امور داخلی برآید و گرچه گرانیها بیش از پیش مشاهده شد، اما دستِکم در عرصه تأمین اقلام مورد نیاز مردم عملکرد قابل قبولی داشت. شخص پزشکیان نیز میکوشد با مردم صادقانه سخن بگوید و این فضا باعث شده است که مردم نسبت به دولت اعتماد داشته باشند و شخص پزشکیان را نیز فردی صادق قلمداد کنند، اما سخنان فردی، چون اسماعیل سقاب اصفهانی تا حدی هرچه پزشکیان رشته است را پنبه میکند و بر زمینههای ناامیدی عمومی میافزاید؛ به نحوی که برخی باور دارند اگر قرار باشد سقاب اصفهانی به همین منوال در عرصه موضعگیری ادامه مسیر دهد، نه تنها برای دولت فایدهای نخواهد داشت، بلکه به پاشنه آشیل دولت مسعود پزشکیان تبدیل خواهد شد.