«به تولید اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی پایان دهید؛ زمان آن رسیده که در برابر هفت شرط ایران تسلیم شوید.» این عبارات بخشی از توییتی است که دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران خطاب به ترامپ منتشر کرده تا تصویری از راهبرد هیات حاکمه ایالات متحده برای انتشار اخبار جعلی ارایه کند.
به گزارش روز نو، اما این اظهارنظر دبیر شعام نیازمند رمزگشایی و بررسی لایه به لایه است. در روز‌هایی که تنش‌های ژئوپلیتیک و نظامی در منطقه خلیج‌فارس و خاورمیانه به اوج رسیده و ترانزیت نفت از تنگه هرمز با چالش‌های بی‌سابقه‌ای رو به رو است، هیات حاکمه امریکا تاکتیک جدیدی را در پیش گرفته است: تزریق پیاپی «سیگنال‌های مثبت و اخبار توافق قریب‌الوقوع» به بازار‌های مالی و رسانه‌های بین‌المللی. تهران، اما ضمن شناسایی این تاکتیک، این سناریو را «تولید سیستماتیک اخبار جعلی برای پوشش بحران اقتصادی امریکا» می‌داند. در حالی که مواضع رسمی ایران بر عقب‌نشینی ایالات متحده در برابر «هفت شرط کلیدی» تاکید دارد، تحلیل تحرکات میدانی نشان می‌دهد که امریکا علی‌رغم همه اخبار ضد و نقیضی که در خصوص توفیق در جنگ و مذاکرات ارایه می‌کند، نهایتا چاره‌ای جز پذیرش شروط ایران نخواهد داشت.
رویکردی که محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بر آن صحه گذاشته و از ترامپ می‌خواهد به تولید اخبار جعلی پایان داده و با واقعیت جدید در غرب آسیا روبه رو شود. به زعم بسیاری از تحلیلگران این رویارویی، نوع متفاوتی از جنگ روایت‌ها را در دو سوی این منازعه شکل داده است. از یک طرف ایران با تکیه بر تاب‌آوری بالای خود تلاش می‌کند نظم مورد نظر خود را در هماهنگی با کشور‌های منطقه هژمون سازد و از سوی دیگر امریکای مدل ترامپی قرار دارد که با انتشار اخبار جعلی تلاش می‌کند، اعتبار از دست رفته خود را بازیابی کند.
پاشنه آشیل راهبرد واشنگتن
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی که کاخ سفید در شرایط رویارویی با ایران با آن دست‌به‌گریبان است، حساسیت فوق‌العاده بازار انرژی به اخبار تنش در تنگه هرمز و آبراه‌های خاورمیانه است. ایران با اتخاذ یک رویکرد هوشمندانه نبض اقتصاد امریکا و غرب را در تنگه هرمز تعیین می‌کند. سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه، در آخرین گفت‌وگوی رسانه‌ای خود اعلام کرد: «تنگه هرمز همچنان در کنترل ایران است و واقعیت این آبراه را می‌توان از وقایعی که در آن اتفاق می‌افتد و پیامد‌های بسته بودن آن در جهان مشاهده کرد.» او ادامه داد: «از جمله پیامد‌های بسته بودن تنگه هرمز می‌توان به کمبود نفت، جبران نشدن ذخایر مصرف‌شده نفت امریکا و اروپا و همچنین بالا ماندن قیمت نفت اشاره کرد. قیمت نفت همچنان فاصله زیادی با قیمت ۷۲ تا ۷۶ دلاری پیش از وقوع جنگ دارد.
نیرو‌های ما در این منطقه حضور فیزیکی و نظامی دارند و از اشراف اطلاعاتی برخوردارند.» سردار محبی در ادامه با اشاره به انتشار برخی اخبار جعلی از سوی مقامات امریکایی به خصوص ترامپ یادآور شد: «مردم عزیز بدانند از این صحبت‌ها چیزی برای امریکا حاصل نمی‌شود و واقعیت این است که تنگه هرمز در کنترل ایران قرار دارد.» سخنگوی سپاه نیز در نهایت بر همان اصلی پافشاری می‌کند که محسن رضایی بر آن تاکید دارد و آن اینکه «تا زمانی که شروط ایران محقق نشود، تنگه هرمز باز نخواهد شد.» با این رویکرد ایران، هرگونه تشدید انسداد، محاصره یا اصطکاک نظامی در خلیج‌فارس بلافاصله قیمت نفت را وارد کانال‌های نجومی می‌کند و این امر برای دولت ترامپ که پیروزی سیاسی خود را مرهون وعده‌های کاهش تورم و ثبات قیمت بنزین بود، حکم یک فاجعه اقتصادی را دارد.
افزایش لجام‌گسیخته بهای سوخت نه تنها بار سنگینی بر دوش اقشار مصرف‌کننده امریکایی تحمیل کرده، بلکه به محرک اصلی جهش زنجیره‌ای قیمت خدمات و کالا‌های اساسی بدل شده است. در چنین فضایی، دست یازیدن به «فیک‌نیوز‌های خوش‌بینانه» سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین پادزهر موقت برای آرام کردن تالار‌های بورس کالا و معامله‌گران نفت است. راهبرد واشنگتن این است: با ادعای مداوم درباره وجود کانال‌های مخفی مذاکره، چراغ سبز‌های دوطرفه، و رسیدن به چارچوب توقف درگیری، معامله‌گران را در انتظار کاهش قریب‌الوقوع قیمت نگه دارد تا از شوک ناگهانی جهش نفت بر اقتصاد داخل امریکا جلوگیری کند.
چگونه واشنگتن توهم پیشرفت می‌سازد؟
بررسی خط خبری رسانه‌های غربی حاکی است واشنگتن به صورت متناوب از طریق خبرگزاری‌های جریان اصلی و کانال‌های دیپلماتیک حاشیه‌ای اقدام به انتشار روایت‌هایی از این دست می‌کند: «ایران آماده توقف غنی‌سازی با درجه بالا در ازای معافیت‌های اضطراری است.»، «دو‌طرف بر سر سازوکار آزادسازی منابع مسدودشده و مدیریت عبور و مرور دریایی به توافق اولیه رسیده‌اند.»، «پیام‌های مثبتی میان تهران و پایتخت‌های واسطه ردوبدل شده که نشانگر پذیرش کاهش سطح تنش است.»
هدف از این جریان‌سازی رسانه‌ای، صرفا اثرگذاری روانی بر بازار‌های جهانی انرژی و همچنین انداختن توپ انفعال در زمین حریف است. واشنگتن تلاش می‌کند تصویری بسازد که در آن، امریکا آماده آتش‌بس و توافق دیپلماتیک است، اما مطالبات ایران عامل گره‌خوردگی مذاکرات تلقی شود؛ ترفندی قدیمی که در مقاطع تشدید بحران‌های منطقه‌ای همواره برای خرید زمان و تضعیف تمرکز راهبردی طرف مقابل به کار رفته است.
واکنش تند تهران به انتشار اخبار فیک
در پاسخ به این تاکتیک‌های فریبنده رسانه‌ای، تهران موضعی قاطع و غیرقابل انعطاف اتخاذ کرده است. واکنش‌های عالیرتبه امنیتی نشان می‌دهد ایران بازی رسانه‌ای واشنگتن را به دقت شناسایی کرده و حاضر نیست اجازه دهد کاخ سفید از کارت نامرئی مذاکره برای تنظیم بازار‌های سوخت خود استفاده کند. توییت اخیر سرلشکر محسن رضایی را در این راستا می‌توان تحلیل کرد. دبیر شعام با ادبیاتی صریح و عاری از تعارفات معمول دیپلماتیک، در شبکه اجتماعی «ایکس» ادعا‌های امریکا را باطل کرد. رضایی تاکید کرد: «جنگ علیه ایران، دولت امریکا را از هم پاشیده است. اما واشنگتن مانند قماربازی مستأصل دست‌وپا می‌زند. دست از این بازی بکشید و تسلیم شوید! به تولید اخبار جعلی درباره مذاکرات خیالی پایان دهید. دست از انکار نظم نوین غرب آسیا‌بردارید.
زمان آن رسیده است که در برابر هفت شرطی که ایران بار‌ها اعلام کرده، تسلیم شوید.» این موضع‌گیری نشان می‌دهد که از دیدگاه تصمیم‌سازان ارشد کشور، نه تنها هیچ نشانه‌ای از عقب‌نشینی در مواضع اعلامی ایران وجود ندارد، بلکه پیش‌شرط هرگونه گره‌گشایی، پذیرش بی‌قیدوشرط اصول و شروط هفت‌گانه‌ای است که تهران به عنوان خط قرمز موازنه قوا ترسیم کرده است. تلاش برای جایگزین کردن گفت‌و‌گو‌های واقعی با «مذاکرات خیالی»، صرفا نوعی فرار رو به جلو برای هیات حاکمه‌ای است که محاسبات منطقه‌ای‌اش با شکست روبه‌رو شده است.
از روایت امتیازدهی متقابل تا مانور تنگه هرمز
در این میان برخی نشانه‌های روشن وجود دارد که ایالات متحده علی‌رغم همه سر و صدایی که در فضای رسانه‌ای دارد، در برابر ایران چاره‌ای جز عقب‌نشینی و پذیرش شروط ایران نخواهد داشت. برخی فعالان و ناظران رسانه‌ای از گمانه‌زنی‌هایی سخن می‌گویند که در آن نشانه‌های عقب‌نشینی امریکا پدیدار شده است.
علی قلهکی، فعال رسانه‌ای، در تحلیلی از جریان‌های پشت‌پرده به شایعاتی پیرامون انعطاف احتمالی دو‌طرف اشاره کرده و می‌نویسد: «اخبار متفاوتی از انعطاف ایران در موضوع هسته‌ای برخلاف ایستادگی مطلق مقاماتِ عالیرتبه طی ۸ماه اخیر به گوش می‌رسد؛ صحبت‌های پزشکیان مبنی بر «اخذِ اختیاراتِ جدیدی برای مذاکره» نیز به این گمانه دامن می‌زند! گویا امریکایی‌ها پیشنهاد «رقیق‌سازی ۴۰۰ کیلوگرم اورانیومِ ۶۰ درصد را به جای «اخذِ اصلِ مواد» آن هم در ازای «وقفه در جنگ» و «آزادسازی بخشی از اموالِ بلوکه شده ایران» مطرح کرده‌اند؛ و «بازگشایی تنگه» نیز در برابر «رفع محاصره دریایی» و احتمالا «معافیت‌های گزینشی تحریمی» انجام خواهد شد. اگر توافقی حتی در حدِ پیش‌نویس شکل بگیرد یعنی دو‌طرف از خطوط قرمزِ خود در حوزه پرونده هسته‌ای و تنگه هرمز عقب‌نشینی کرده‌اند.»
این تحلیل گرچه سناریو‌های مطرح در محافل واسطه‌ای را صورت‌بندی می‌کند، اما در بند پایانی خود به یک واقعیت غیرقابل انکار می‌رسد: اضافه شدن پرونده تنگه هرمز و محاصره دریایی به معادلات قبلی، ماهیت رویارویی را پیچیده‌تر کرده است. تنگه هرمز تا پیش از این بحران، یک شاهراه تثبیت‌شده بود، اما اکنون به عنوان یک اهرم راهبردی فعال در معادله ورود کرده است؛ پدیده‌ای که احتمال هرگونه توافق سریع و بدون هزینه را برای امریکا به حداقل ممکن می‌رساند.
آیا امریکا پیش‌شرط‌های ایران را پذیرفته است؟
پرسش اساسی این است: آیا گزارش‌ها مبنی بر انعطاف واشنگتن و پذیرش پیش‌شرط‌های تهران قرینه‌ای در واقعیت میدانی دارد؟ مساله این است تا زمانی که ترامپ و اتاق‌های فکر واشنگتن واقعیت‌های نوین موازنه قدرت در غرب آسیا را به رسمیت نشناسند و حقوق قانونی تهران در لغو کامل فشارها، رفع محاصره‌های دریایی و پذیرش حق بازدارندگی دفاعی را تضمین نکنند، ساخت اخبار جعلی مذاکره تنها می‌تواند مانند یک مسکن زودگذر بهای نفت را برای چند روز مهار کند. از همین رو، سناریوی «نه جنگ، نه صلح» دیگر کارایی ندارد و هر توافق واقعی مستلزم تغییر ریشه‌ای در ادراک امنیتی کاخ سفید خواهد بود؛ تغییری که ظاهرا ترامپ هنوز شجاعت یا اراده پذیرش هزینه‌های آن را پیدا نکرده، اما تحلیلگران معتقدند نهایتا چاره‌ای جز پذیرش آن نخواهد داشت.
