آمریکا از سومین عملیات اقتصادی علیه ایران خبر داد؛ این کشور در جریان جنگ ۴۰روزه با عملیاتی موسوم به خشم اقتصادی اقدام به محاصره دریایی ایران کرد و پس از آن با هدف تشدید فشار‌های تحریمی، عملیات طرد اقتصادی را از سر گرفت که بر مبنای آن همسایگان و شرکای تجاری کشور را از مراودات مالی با ایران منع کرد و حالا سنتکام خبر داده است عملیات دروازه آهنین را با هدف محاصره زمینی و مسیر‌های جایگزین دریای خزر از سر می‌گیرد.
آغاز عملیات دروازه آهنین
به گزارش روز نو درست در شرایطی که جمهوری‌خواهان آمریکا در شکستی سنگین نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای را به دموکرات‌ها واگذار کرده‌اند و انتظار‌ها بر این است که فضای مذاکرات بین ایران و آمریکا تسهیل شود، سنتکام فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا خبر داد تصمیم به اعمال محاصره زمینی علیه ایران گرفته است. این نهاد توضیح داد به دستور برد کوپر، فرمانده سنتکام آمریکا برای جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته، کالا‌های تحریم‌شده و درآمد‌های تحریمی از مسیر مرز‌های زمینی ایران و دریای خزر محدودیت‌های تازه‌ای وضع کرده است و در واقع مسیر‌های جایگزین زمینی و دریایی را رصد می‌کند.
سنتکام شنبه‌شب هفته جاری با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد دستور تشکیل این کارگروه صادر شده است و بنابر این بیانیه، تشکیل این کارگروه «به تلاش‌های جاری دولت آمریکا برای جلوگیری از استفاده ایران از مسیر‌های زمینی برای انتقال تسلیحات پیشرفته و سایر اقلام» کمک خواهد کرد.
در این بیانیه آمده است: «این کارگروه درون‌سازمانی حدود ۲۰ نیروی غیرنظامی و نظامی دارد که در تمپا، فلوریدا، مستقر هستند. تیم جدید سنتکام با دیگر نهاد‌های دولت آمریکا همکاری خواهد کرد تا از جابه‌جایی سامانه‌های تسلیحاتی پیشرفته، فناوری‌های دومنظوره و اقلام مشمول تحریم و همین‌طور انتقال درآمد‌های غیرقانونی از طریق مرز‌های زمینی ایران و دریای خزر جلوگیری کند».
آمریکا نام این عملیات را دروازه آهنین گذاشته و کوپر مدعی شده است: «تشکیل کارگروه دروازه آهنین موفقیت محاصره مستحکم دریایی ما علیه ایران را تحکیم می‌کند. تقویت همکاری سنتکام با دیگر نهاد‌های دولت آمریکا توانایی ایران را برای تأمین مالی تروریسم، بازسازی کارخانه‌های تسلیحاتی و تجدید توان نظامی‌اش بیش از پیش محدود خواهد کرد».
با این حال، سنتکام جزئیاتی درباره سازوکار فعالیت این نیرو، نحوه جلوگیری از انتقال محموله‌ها از مرز‌های زمینی و چگونگی همکاری آن با کشور‌های همسایه ایران ارائه نکرده است.
گرفتاری محاصره دریایی
گزارش‌ها درباره محاصره زمینی و مسیر‌های جایگزین دریای خزر در شرایطی است که محاصره دریایی کشور از روز ۲۴ فروردین ساعت ۱۷ به وقت تهران آغاز شد، اما با اعلام خبر امضای تفاهم‌نامه ۶۰روزه بین ایران و آمریکا در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، آمریکا محاصره دریایی کشور را لغو کرد. با این حال امضای تفاهم‌نامه نتوانست دو کشور را به یک چارچوب برای امضای توافق‌نامه برساند و در ۲۳ تیر‌ماه سنتکام اعلام کرد محاصره ورود و خروج کشتی‌ها به بنادر و مناطق ساحلی ایران را دوباره از سر گرفته است؛ محاصره‌ای که طی آن صادرات نفت ایران را از پایانه‌های جنوب کشور زیر فشار گذاشته است و تردد کشتی‌های تجاری حامل مواد غذایی و دارو را با اختلال مواجه کرده است.
تداوم محاصره دریایی ایران در شرایطی است که عمده صادرات نفت ایران تقریبا تا اواسط امسال از ذخایر نفت روی آبی بود که خارج از نوار محاصره دریایی قرار دارد، اما کپلر، مؤسسه ردیاب کشتی، گزارش داده است در اوایل تابستان امسال یعنی در ۱۴ جولای، حجم نفت خام و میعانات ایران روی آب و خارج از محدوده محاصره دریایی حدود ۸۸.۸ میلیون بشکه بوده است، اما این ذخایر به تدریج و به صورت عمده به چین فروخته شده‌اند و در اوایل اکتبر، مقارن با شروع پاییز امسال، برآورد کپلر از ذخایر باقی‌مانده نفت روی آب و خارج از محاصره دریایی به حدود ۱۵ میلیون بشکه رسید. حالا طبق ارزیابی همین مؤسسه، موجودی نفت ایران روی آب در خارج از محدوده محاصره به صفر رسیده است و آخرین محموله‌ها به چین تحویل داده شده‌اند. کپلر همچنین گزارش داده عملیات بارگیری نفت در جزیره خارگ متوقف شده است و بر اساس این گزارش‌ها به نظر می‌رسد عمده نفت تولیدی کشور به مصارف داخلی می‌رسد. این در حالی است که تا پیش از جنگ و اعمال محاصره دریایی حجم صادرات نفت ایران به طور میانگین بین ۱.۵ تا دو میلیون بشکه در روز تخمین زده می‌شد.
پس از اعمال محاصره دریایی، مسیر‌های جایگزین زمینی و مسیر‌های دریایی خزر اعمال شد، اما این مسیر‌ها به لحاظ فنی و زیرساختی امکان آن را ندارند که به‌سرعت جایگزین مسیر‌های دریایی جنوب کشور شوند. بررسی گزارش‌های آماری وزارت راه و شهرسازی نشان می‌دهد ظرفیت عملیات تخلیه، بارگیری و انبارش بنادر جنوب کشور بین ۲۴۰ تا ۳۰۰ میلیون تن تخمین زده می‌شود و عملیات تخلیه و بارگیری بنادر جنوب ایران به حدود ۱۳۰ میلیون تن در سال می‌رسد، اما ظرفیت بنادر شمالی فقط حدود ۳۰ میلیون تن است که حدود یک‌دهم ظرفیت بنادر جنوب به شمار می‌آید که البته باید تأکید کرد به دلیل کمبود امکانات و مشکلات زیرساختی، حداکثر میزان عملیات تخلیه و بارگیری در بنادر شمالی کشور فقط به حدود پنج یا شش میلیون تن در سال می‌رسد. گذشته از اینکه دریای خزر در واقع یک دریاچه بسته است که به آب‌های آزاد دسترسی ندارد، مقیاس و اندازه کشتی‌های تجاری دریای خزر با کشتی‌های تجاری آب‌های جنوب ایران قابل مقایسه نیست. ابعاد کشتی‌های تجاری ایران در بنادر جنوب حدود ۳۶ برابر ابعاد بزرگ‌ترین کشتی‌های تجاری بنادر شمال ایران است؛ بنابراین حجم کوچک ناوگان باری در بنادر شمال، تجارت را پرهزینه‌تر و دشوارتر می‌کند. همچنین تجهیزات بندری در بنادر شمال کشور فرسوده و ناکافی است.
درباره مسیر‌های زمینی هم وضعیت مشابهی حاکم است. اول اینکه ایران از طریق مسیر‌های زمینی چندان امکان صادرات نفت را ندارد. حمید حسینی، کارشناس انرژی به «شرق» می‌گوید انتقال نفت از طریق ریل بسیار زمان‌بر و پرهزینه است و گاهی هزینه‌ها آن‌قدر بالا می‌رود که توجیه اقتصادی صادرات از بین می‌رود.
او همچنین توضیح می‌دهد به فرض صادرات ریلی نفت به چین، این محموله‌ها به غرب چین وارد می‌شوند که در این منطقه به نفت ایران نیازی ندارند و باید نفت با طی مسافت طولانی در چین پهناور، به مناطق داخلی این کشور برسد که مجددا از این محل نیز هزینه گزافی به صادرات نفت ایران تحمیل می‌شود.
گذشته از این، امکانات زیرساختی چندانی برای انتقال کالا از مرز‌ها وجود ندارد و فعالان تجاری توضیح می‌دهند هزینه حمل‌ونقل کالا از این طریق حداقل به پنج تا شش برابر گذشته رسیده است.
تشدید فشار با عملیات طرد اقتصادی
فشار‌های اقتصادی بر ایران به همین‌جا ختم نشد و آمریکا در ابتدای شهریور گذشته آغاز عملیات طرد اقتصادی را اعلام کرد که بر مبنای آن، وزارت خزانه‌داری آمریکا خبر داد با هدف قطع تمام شریان‌های اقتصادی تهران این اقدام را در پیش گرفته است. پس از اجرای این عملیات، پرواز ناوگان ایرلاین‌های ایرانی تحریم شد و به‌جز شمار محدودی از پروازها، سایر کشور‌های همسایه خدمات پروازی به ایران را قطع کردند.
در این میان معدود پرواز‌های ایرانی به ترکیه انجام می‌شد که به‌تازگی وزارت خزانه‌داری آمریکا شرکت خدمات زمینی «فوگو» ترکیه را به دلیل همکاری با شش ایرلاین ایرانی تحریم کرد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا روز چهارشنبه گذشته اعلام کرد دفتر کنترل دارایی‌های خارجی این وزارتخانه (اوفک) شرکت «فوگو گراند سرویسز» را به‌دلیل فعالیت در بخش هوانوردی اقتصاد ایران تحریم کرده است. این موضوع در بیانیه رسمی این وزارتخانه با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» اعلام شد. تحریم فوگو می‌تواند فعالیت شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در فرودگاه‌های ترکیه را با دشواری‌های تازه‌ای مواجه کند؛ به‌ویژه در زمینه دریافت خدمات زمینی، پشتیبانی عملیاتی و همکاری با شرکت‌های بین‌المللی. پس از اعمال این تحریم خبر رسید شماری از پرواز‌های ایران به ترکیه لغو شده است.
همچنین میدل‌ایست‌آی گزارش داده است: «ترکیه به دلیل فشار آمریکا ناچار شد واردات گاز از ترکمنستان از طریق ایران را متوقف کند. آلپ‌ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، روز پنجشنبه در جریان نشستی توجیهی با خبرنگاران این موضوع را فاش کرد».
آنکارا در مارس ۲۰۲۵، بر اساس توافقی برای دریافت سالانه یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز از ترکمنستان با استفاده از زیرساخت‌های ایران، واردات را آغاز کرده بود.
گذشته از این بعضا کارشکنی همسایگان برای تجارت زمینی با ایران سبب شده است صف‌های طولانی کامیون در مرز‌ها تشکیل شود که طول انتظار آنها برای خروج از مرز گاهی تا ۲۰ روز می‌رسد. علاوه بر این برخی کشور‌های همسایه با فشار‌های تحریمی آمریکا مراودات مرزی با ایران را محدود و برخی مرز‌ها را تعطیل کرده‌اند.
برخی دیگر از کشور‌های همسایه مانند امارات که تا پیش از جنگ، دومین شریک تجاری بزرگ کشور محسوب می‌شد، به صورت رسمی اعلام کرد کلیه مراودات مالی و تجاری خود را با ایران قطع می‌کند و ترکیه به عنوان سومین شریک تجاری کشور، در اعلانی مشابه به شرکت‌های خود درباره تجارت با ایران هشدار داد.
