تجلیل از ایرج با حضور صداهای ماندگار
روز نو-یک اتفاق خوب؛ اتفاقی که سبب شد محمدرضا شجریان باردیگر میان مردم بازگردد. او برای بزرگداشت «حسین خواجهامیری» (ایرج) آمده بود. نامآوران دیگری هم آنان را همراهی کردند، نمونهاش فرهنگ شریف. اینبار از گلایه خبری نبود. کسی نرفته بود. مراسم خاموشی کسی نبود. آمده بودند که مراسم بزرگداشت برگزار کنند. تجلیل از هنرمند. «محمدرضا شجریان» آمده بود تا بعد از سالها در مراسمی رسمی، از آوازخوانی بگوید که صدایش متر و معیار است. خودش میگوید وقتی شنیده قرار است مراسم بزرگداشتی برای «ایرج» برگزار شود که البته این روزها بیشتر با نام اصلیاش «حسین خواجه امیری» شهرت دارد، وظیفه خودش دانسته تا با افتخار بگوید: «من نیز شرکت میکنم و در کنار این عزیز بزرگوار هستم.» آمده بود تا از چهچههای مردانه او بگوید. آمده بود جایگاه خوانندهای را یادآوری کند که سالهاست از خواندن محروم شده است. حالا گیریم که در این چند سال، گاهی اثری منتشر کرد، آلبومی را بعد از هزار گیرودار و تکآهنگی را گاهی به تنهایی و گاهی با همراهی پسرش. اما او نخوانده است، سالهاست که نخوانده، کنسرت نداده و برنامهای اجرا نکرده و اگر برای سریالی نیز تیتراژی خوانده، بعد از چهار، پنج قسمت حذفش کردهاند؛ اگر اینطور نبود میشد وقتی نامش را در موتورهای جستوجوگر میگشتیم، علاوه بر 213 اثرش در برنامه گلها و 105قطعهاش در فیلمهای فارسی، اسم دهها آلبوم را هم آورد اما لابد باید به همین تعداد هم قناعت کرد.
شجریان: ایرج پیشکسوت موسیقی ایران است
محمدرضا شجریان را اسطوره آواز ایران میدانند. میگویند که یک اتفاق در آواز ایران است. بماند که اسطوره هم چهار سالی است که نتوانسته در ایران برنامه اجرا کند. نه اینکه نخواسته باشد، دیگران نخواستند. او اما همچنان تمریناتش را با گروهش شهناز، انجام میدهد و در گوشهوکنار دنیا بسیاری از ایرانیان صدای او را از نزدیک شنیدهاند. گروهی که به احترام استاد،جلیل شهناز، نامش را گذاشت. شجریان در این مدت نخواند و در این مدت مورد هجمه بسیاری از تندروها قرار گرفت. حالا او فارغ از همه اینها، تمامقد از حنجره « ایرج» میگوید: «هرکسی بخواهد در بالاترین حد حنجره، صدایی را مثال بزند میگوید، صدا شبیه صدای ایرج است. آن موقع که نوجوان بودم ایشان در اوج قدرت آواز خواندن بود؛ گاهی صحبت درباره تعریف و نیکی میشود نمونهاش اینکه امشب مانند 40سالگیاش است. صدای قوی تا صد، 120سالگی که انسان تنش سالم باشد میتواند بخواند به شرط اینکه بدنش توانایی این را داشته باشد که از پس این آواز خواندن برآید.»
شجریان، ایرج را پیشکسوت خود خواند. اینکه خیلی قبلتر از آنکه او آواز را بهطور رسمی شروع کند، ایرج میخواند و خوب هم میخواند: «آن موقع که دبیرستان میرفتیم ایشان در اوج خوانندگی بود. صدای ایرج متر و معیاری در آوازخوانی بود. صافی، صلابت، قدرت، پاکی و آن چهچههای مردانه که زده و میزند بیانگر این است که چه کرده تا متر و معیار شده است. او رکوردار در آوازخوانی است و امیدوارم صدسالگیاش را همینجا جشن بگیریم.»
شاید به همین دلیل است که فرهنگ شریف، نوازنده برجسته تار، در بخشی از برنامه گفت این تقدیری که آقای شجریان کردند، باید سرمشق هنرمندان باشد تا همدیگر را دوست داشته باشند و حسادتی نباشد. هنگامی که حسادت پیش بیاید انسان حالتی دیگر پیدا میکند.
موسیقیدانی که محبوب سینماییهاست
در مراسم بزرگداشت ایرج، اهالی سینما هم حضور داشتند. طوسی وقتی روی صحنه آمد از گذشته پرویزنوری و جایگاه وی صحبت کرد. نوری نیز با انتقاد از وضعیت سینمای ایران از اینکه دیگر فیلمی نیست که نقدش را بتوان نوشت، گلایه کرد. جواد طوسی گفت اگر بخواهیم برای یک ستاره در جایگاه تاریخی زندهیاد فردین ارزشی قائل شویم، بهطور اجتنابناپذیر در این شمایلنگاری، صدای استاد ایرج نقش کاملا موثر و تعیینکنندهای داشته و تصنیفهای ایشان که با لبخوانی مرحوم فردین اجرا میشد، در محلهها زمزمه میشد و جوانان میتوانستند این ارتباط را از طریق این تصنیفها برقرار کنند. پرویز نوری هم به این اشاره کرد که اکنون دیگر فیلمی نیست که درباره آن بتوانیم نقد کنیم، بنابراین این نقد را کنار گذاشتیم. بهروز خلجی، کارگردان فیلم «پهلوان آواز»، هم از تلاش هشت سالهاش برای به ثمر نشستن فیلم مستندی درباره او گفت اما «اسماعیل آذر» نیز از دیگر سخنرانان این مراسم بود که به شیوهای دیگر از ایرج گفت: «او چند صفت داشت هیچگاه در طول عمرش کسی از وی منم نشنید. ایرج متواضعترین شخصیت هنرمند کشورمان بوده و هست. او هم کارهای سنگین خواند و هم آثار مردمپسند و این به خاطر داشتن وجود و داشتههای هنری بوده است.»
آن 60 نفری که دیگر نیستند
نصرتالله وحدت هم که در دو فیلم به جای او همخوانی کرده است، خاطرهاش را اینچنین تعریف کرد: «سالها پیش وزارت ارشاد از هنرمندان خودشان تجلیل میکردند و زیاد توجه به ما قدیمیها نداشتند. ما حدود60 نفر بودیم که اکنون از آنان کسی باقی نمانده است. ما گفتیم اکنون که وزارت ارشاد از هنرمندان نزدیک به خودشان تجلیل میکنند ما نیز از خودمان تجلیل کنیم. در اولین گرامیداشت، قرعه به نام فردین افتاد. آقای اکبری مامور شده بود و برای این مراسم در شمال کشور 120 نفر از هنرمندان آن روزها را دعوت کرد. پس از صحبتهای آقای اکبری در آن مراسم جایزهایگرانبهایی به آقای فردین داده شد. فردین پس از صحبتها و تشکر از جمع شروع به خواندن کرد. ما که تاکنون صدای فردین را به این شکل نشنیده بودیم همه تعجب کردیم که صدایش چقدر زیبا بود. وی را تشویق کردیم و بعد از آن، پرده پشت سر فردین کنار زده شد و ایرج آن پشت نشسته بود.»
محمد موسوی: استاد بنان به صدای ایرج غبطه میخورد
محمد موسوی نیز در خاطرهای گفت: «روز عید سال 1361 خدمت استاد بنان بودم. به وی گفتم امسال به من عیدی دهید، گفتند چه بدهم، از او خواستم از خوانندگی از نسل جوان چیزی بگوید .گفت: ایکاش خداوند صدای ایرج را به من میداد. این حرف وی برای من واقعا ارزشمند بود که استاد بنان اینگونه از صدای ایرج تعریف کرد.»
ایرج حرف نزد، خواند
حسین خواجهامیری با استقبال شدید حاضران روی سن رفت و در حالی که حضار به احترام وی ایستاده بودند، پشت تریبون رفت و خیلی کوتاه سخن گفت: «دوستان گفتنیها را گفتند و من نیز از حضور همه شما که امروز در این محل جمع شدهاید، ممنونم. از همه بزرگوارانی هم که امروز تشریف آوردهاند، تشکری ویژه دارم و جا دارد از محمدرضا شجریان نیز سپاسگزاری کنم که امروز اینجا هستند که حضورشان هم باعث خوشحالی من و هم باعث خوشحالی همه شده است. نمیخواهم سرتان را درد بیاورم و این یعنی شعرخوانی «ایرج» آن هم از نوع «شاد». از جمله «پرنده» اما اشک بسیاری درآمد. در آخر نیز لوح تقدیر خود را از دستان فرهنگ شریف و محمدرضا شجریان دریافت کرد. 
