پيشنهاد مركز پژوهشهاي مجلس برای حذف سربازي اجباري
روزنو-مركز پژوهشهاي مجلس اعلام كرده است براساس بررسيهاي خود به اين نتيجه رسيده كه «تاريخ مصرف سربازان وظيفهيي كه صرفا به ماموريتهاي خدماتي و نگهباني و غير تخصصي ميپردازند، گذشته است» اين مركز همچنين از بررسي نظام وظيفه در 197 كشور جهان خبر داده است. مركز پژوهشهاي مجلس هدف خود از اين بررسي را نيز وجود اشكالات و كاستيهاي شايان توجه در وضعيت كنوني سيستم خدمت وظيفه اعلام كرده است و دو الگوي سربازي حرفه و داوطلبانه را مطرح ميكند. قانون سربازگيري فعلي حدود 70 سال قدمت دارد و مربوط به دورهيي خاص اجتماعي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي ايران است. عصر فئوداليسم و عبور به سوي شبه بورژوازي پهلوي، شايد ميتوانست توجيهگر نظام سربازگيري اجباري باشد؛ اما تكامل اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي امروز ايران و جهان، چنين سيستمي را ناكارآمد كرده است. طي نيم قرن، هرگاه جواني از محيط روستايي يا شهري به عنوان سرباز به درون پادگاني ميرفت، محيط نيروهاي مسلح جذابيت زيادي ميتوانست داشته باشد زيرا سرباز در آنجا غير از فعاليت نظامي، امورات زندگي را هم ميآموخت كه براي پس از پايان خدمت سربازي او نيز موثر بود. تحولات فرهنگي و اجتماعي به گونهيي رقم خورده است كه به ندرت ميتوان پذيرفت يك جوان امروزي برابر هزينه بهترين سالهاي عمرش، از محيط سربازخانه و پادگان چيز مطلوبي دست او را بگيرد كه براي پس از پايان خدمت سربازي موثر باشد. در واقع سرباز ديروز با دست تهي ميآمد و هنگامي كه ميرفت، با يك شخصيت شكل گرفته در سربازي از پادگان ميرفت؛ اما امروز يك جوان سرباز، عموما با شخصيت شكل گرفته تحت تاثير خانواده، مدرسه، رسانه، دانشگاه، ورزشگاه، اينترنت وارد نيروهاي مسلح ميشود و جايي براي شكلدهي به شخصيت باقي نميماند. از اين حيث نقش تكاملي كه در گذشته سربازي بازي ميكرد را امروز نميتواند بازي كند. از همين رو مركز پژوهشها نيز در بررسيهاي خود بر اين نكته تاكيد كرده است كه نقش و تاثير شگرف فناوريهاي نوين نظامي الزامات نويني را در رابطه با فلسفه سربازي پديد آورده است و بسياري از كشورها با مطالعات تطبيقي و بررسي هزينههاي اقتصادي و اجتماعي سبكهاي سنتي سربازي با سبكهاي نوين و سنجش هزينه – فايده اقدام به ايجاد تغييرات و تحولات منطقي در سيستم سربازي كردهاند. براساس آخرين آمارها در ميان كشورهاي اسلامي كه سربازي اجباري را حذف كردهاند نام كشورهاي مالزي، پاكستان، عربستان سعودي، امارات متحده عربي، يمن و افغانستان ديده ميشود. با توجه به رشد سريع تكنولوژي در جهان، به ويژه در مسائل نظامي، امروزه ديگر سلاحها و تجهيزات نظامي كاركردي ساده و آسان ندارند و داراي پيچيدگيهايي هستند، به تعبير تحليلگر بلژيكي مركز مطالعات سياسي اروپا سلاحهاي جديد نظامي فقط توسط سربازان حرفهيي كاربرد پيدا خواهد كرد و نه سربازان وظيفهيي كه فقط قرار است به مدت يك سال يا كمتر خدمت كنند، از همين رو است كه مركز پژوهشهاي مجلس هم به اين نكته اشاره ميكند، استفاده از سربازان وظيفه براي به كارگيري تكنولوژيهاي نوين، ايده خوبي نيست. نكته شايان توجه ديگر در همين رابطه مقوله چابكسازي سازمانها و نيروهاي مسلح است كه در بسياري از كشورها براي افزايش كارآمدي نيروهاي مسلح در حال انجام است و به نظر ميرسد حرفهيي شدن نيروهاي مسلح و اصل چابكي در قالبهاي سربازي وظيفه با شكل سنتي و قديمي آن در تقابل است. حقوق شهروندي و حق انتخاب يكي از مهمترين بحثهايي است كه امروز در جريان است، به همين خاطر طرح جايگزيني سربازي اختياري به جاي اجباري باعث نشان دادن چهره متفاوتي از ايران در جهان ميشود. در ادامه بررسيهاي مركز پژوهشهاي مجلس، به اين نكته اشاره ميكند كه از مزاياي سربازي داوطلبانه ميتوان به ظهور و بروز حق انتخاب و اختيار كه در بعد داوطلبانه بودن خدمت معنا و مفهوم پيدا ميكند و زمينهسازي براي افزايش نرخ بهره وري در خدمت سربازي نام برد. كشورهايي مثل اسپانيا و سوئد داراي سربازي حرفهيي هستند، در واقع كساني كه به صورت داوطلبانه به سربازي ميروند تحت عنوان سربازي حرفهيي قرار ميگيرند كه صرفا در امور مدني و غير نظامي مشغول به فعاليت ميشوند و از مهارتهاي آنان در مدت هفت ماه استفاده ميشود. مركز پژوهشهاي مجلس با توجه به اين بررسيها اعلام كرد با عنايت به اشكالات و كاستيهاي شايان توجه در وضعيت كنوني سيستم خدمت وظيفه عمومي در ابعاد گوناگون كه نتيجه آن كاستي بهرهوري در سيستم فعلي است. با حرفهيي شدن سربازي ارزش يافتن تخصص و كار آمدي در دوره سربازي و منزلت اجتماعي جايگزين اجبار و تكلف در سربازي ميشود.
