فیلم «تهران کنارت» غیر از حاشیه و جنجال، چه دارد؟

 روزنامه اطلاعات نوشت: «تهران کنارت» دومین تجربه بلند سینمایی علی بهراد پس از «تصور» است. فیلمی که پیش از رسیدن به اکران، در جشنواره معتبر کارلووی واری به نمایش درآمد و توجه منتقدان و رسانه‌های سینمایی را به خود جلب کرد، اما آنچه بیش از هر چیز نام این فیلم را بر سر زبان‌ها انداخت، نه حضور بین‌المللی آن، بلکه مسیر پرپیچ‌وخمی بود که برای رسیدن به اکران عمومی طی کرد.

داستان «تهران کنارت» با بازی علی شادمان،آناهیتا افشار  و علی مصفا در دل زندگی نسل جوان شهری روایت می‌شود، نسلی که میان ماندن و رفتن، عشق و تنهایی، امید و ناامیدی سرگردان است. شخصیت‌های فیلم در تهران امروز زندگی می‌کنند، شهری که در فیلم علی بهراد نه صرفاً یک لوکیشن، بلکه به نوعی شخصیت اصلی داستان است. روابط عاطفی، بحران هویت، مهاجرت و تلاش برای بقا در شرایط پیچیده اجتماعی، از مهم‌ترین مضامین این اثر هستند.
همین نگاه به زندگی جوانان شهری بود که بعدها به یکی از اصلی‌ترین محورهای بحث درباره فیلم تبدیل شد. برخی منتقدان معتقد بودند فیلم تصویری نزدیک به واقعیت از بخشی از جامعه ارائه می‌دهد و برخی دیگر آن را فاصله گرفتن از الگوهای رایج سینمای رسمی ایران می‌دانستند.

سه سال انتظار برای دیده شدن
حاشیه‌های «تهران کنارت» از روز اکران آغاز نشد. ماجرا سال‌ها قبل شروع شده بود، زمانی که فیلم ساخته شده بود اما امکان نمایش عمومی پیدا نمی‌کرد و در همین راستا علی بهراد در گفتگوهای خود اعلام کرده بود که فیلم حدود سه سال امکان نمایش عمومی نداشته است. او به صراحت گفته بود که «تهران کنارت» سه سال در توقیف بوده و نتوانسته مسیر عادی نمایش را طی کند. همین مساله باعث شد از مدت‌ها قبل، نوعی کنجکاوی عمومی درباره فیلم شکل بگیرد. هر چه زمان می‌گذشت و نمایش عمومی فیلم به تعویق می‌افتاد، شایعات و گمانه‌زنی‌ها نیز بیشتر می‌شد. بسیاری می‌پرسیدند چه چیزی در فیلم وجود دارد که اجازه اکران پیدا نمی‌کند؟
در نبود پاسخ‌های روشن، فضای گمانه‌زنی گسترده‌تر شد. برخی از وجود صحنه‌های حساسیت‌برانگیز حرف می‌زدند و برخی دیگر معتقد بودند مساله اصلی نه چند سکانس خاص، بلکه نگاه کلی فیلم به زندگی نسل جوان است.

فیلمی که قبل از اکران قضاوت می‌شد
با نزدیک شدن به زمان اکران، نخستین موج واکنش‌ها شکل گرفت. بخشی از انتقادها حتی پیش از آنکه بسیاری از منتقدان و مخاطبان فیلم را ببینند، آغاز شده بود.
تصاویر تبلیغاتی، تیزرها و برخی روایت‌های منتشرشده درباره فضای فیلم کافی بود تا بحث‌ها داغ شود. عده‌ای معتقد بودند فیلم تصویری متفاوت از روابط انسانی و سبک زندگی نسل جدید ارائه می‌دهد. در مقابل، طرفداران فیلم می‌گفتند آنچه روی پرده دیده می‌شود چیزی جز بازتاب بخشی از واقعیت جامعه امروز ایران نیست.
این تناقض آشنا بار دیگر تکرار شد، همان بحث قدیمی که سال‌هاست در سینمای ایران جریان دارد؛ آیا سینما باید آنچه هست را نشان دهد یا آنچه باید باشد را ؟ 

جنجال بر سر چه بود؟
نکته جالب اینجاست که تاکنون هیچ مرجع رسمی فهرست دقیقی از سکانس‌های مورد اعتراض منتشر نکرده است. با این حال از دل گزارش‌ها و واکنش‌های منتشرشده می‌توان فهمید که بخش عمده انتقادها به سه محور اصلی بازمی‌گشت.
اول، نحوه نمایش روابط عاطفی میان شخصیت‌های جوان فیلم. دوم، پوشش برخی شخصیت‌های زن در بخش‌هایی از داستان و سوم، نمایش سبک زندگی بخشی از طبقه متوسط شهری که منتقدان آن را فاصله گرفتن از معیارهای رسمی فرهنگی تلقی می‌کردند.
در تمام این مدت و البته با وجود قطعی اینترنت و در کنار دسترسی محدود تعدادی از کاربران، شبکه‌های اجتماعی نیز به میدان اصلی بحث تبدیل شده بودند.گروهی از مخاطبان معتقد بودند حساسیت‌ها بیش از حد بزرگنمایی شده است و گروهی دیگر فیلم را نمونه‌ای از عبور از خطوط قرمز فرهنگی می‌دانستند وهمین تضاد دیدگاه‌ها سبب شد «تهران کنارت» از یک فیلم سینمایی به موضوعی برای جدل‌های گسترده اجتماعی تبدیل شود.

تشکیل پرونده قضایی، نقطه اوج جنجال
اوج ماجرا زمانی رقم خورد که خبر تشکیل پرونده قضایی برای دست‌اندرکاران فیلم منتشر شد.در گزارش‌های منتشرشده، از وجود محتوای غیراخلاقی و مغایر با عفت عمومی سخن گفته شد و کمی بعدتر نیز بعد از انتقادهای مکرر از اکران این فیلم و ثبت پویشی با بیش از ۵ هزار امضا در یکی از خبرگزاری ها، رسانه قوه قضائیه از احضار رئیس سازمان سینمایی در پی انتشار یک فیلم سینمایی با محتوای مغایر با عفت عمومی خبر داد.
این اتفاق از آن جهت اهمیت داشت که ماجرا دیگر صرفاً به نقد یا مخالفت رسانه‌ای محدود نبود و پرونده به سطحی رسیده بود که پای نهادهای رسمی و قضایی نیز به میان آمده بود.
برای بسیاری از فعالان سینمایی، همین مساله مهمترین بخش جنجال «تهران کنارت» محسوب می‌شد.
 کمتر پیش آمده بود که یک فیلم در همان روزهای اکران با چنین سطحی از واکنش رسمی روبرو شود.
در ادامه نیز اعلام شد که نسخه‌ای اصلاح‌شده از فیلم برای ادامه اکران آماده شده است و برخی بخش‌ها با نظر نهادهای مسئول حذف شده‌اند، هرچند جزئیات دقیق این اصلاحات هرگز به‌طور رسمی منتشر نشد.

واکنش تند حسین فرحبخش
در میان همه اظهارنظرهایی که پیرامون فیلم مطرح شد، شاید هیچ‌کدام به اندازه صحبت‌های حسین فرحبخش، تهیه کننده و پخش کننده سینما، بازتاب پیدا نکرد و او در واکنش به موج انتقادها و حملات رسانه‌ای از فیلم دفاع کرد و با لحنی صریح به مخالفان پاسخ داد.
فرحبخش در بخشی از صحبت‌هایش گفت:«نمی‌دانم شما دلواپسان در این ۴۷ سال چه از جان نظام می‌خواهید؟ شما با کارهایتان آبروی رهبر و نظام را برده‌اید و الان گیر داده‌اید به فیلم تهران کنارت.»
او همچنین درباره مجوز نمایش فیلم تأکید کرد:«آن ۹ نفری که به فیلم پروانه نمایش دادند معتمدین نظام هستند و از شما به نظام نزدیک‌تر هستند.»
این اظهارات به سرعت در رسانه‌ها بازنشر شد و نام فرحبخش را به یکی از چهره‌های اصلی این جنجال تبدیل کرد. بسیاری از اهالی رسانه و منتقدان معتقد بودند چنین موضعگیری صریحی نشان می‌دهد که ماجرای «تهران کنارت» دیگر صرفاً یک اختلاف‌نظر هنری نیست و به موضوعی گسترده‌تر تبدیل شده است.
از سوی دیگر، علی بهراد نیز در گفتگوهای خود بارها از نگاهش به تهران و نسل جوان سخن گفته بود. او «تهران کنارت» را روایتی از انسان‌هایی توصیف کرده که برای ادامه زندگی در شرایط دشوار، جهان شخصی خود را ساخته‌اند، جهانی که شاید با واقعیت رسمی فاصله داشته باشد،  اما برای شخصیت‌های فیلم تنها راه بقاست. 

موضع تند مخالفان
معترضان به فیلم اما روایت دیگری داشتند، آن‌ها معتقد بودند «تهران کنارت» در برخی بخش‌ها از چارچوب‌های فرهنگی رایج فاصله گرفته است و نمایش برخی روابط و سبک‌های زندگی می‌تواند حساسیت‌برانگیز باشد.
از نگاه این گروه، صدور مجوز برای فیلمی با چنین ویژگی‌هایی نیازمند بررسی دقیق‌تر بوده است. همین دیدگاه در نهایت زمینه شکل‌گیری اعتراضات  ، کمپین‌های رسانه‌ای و درخواست برای ورود نهادهای مسئول را رقم زد.

حامیان فیلم چه پاسخی داشتند؟
در طرف دیگر ماجرا، گروهی از منتقدان و سینمادوستان از فیلم دفاع می‌کردند. به اعتقاد آن‌ها، «تهران کنارت» نه اثری هنجارشکن، بلکه فیلمی درباره واقعیت‌های زندگی نسل امروز است. آن‌ها می‌گفتند سینما اگر قرار باشد تنها تصویری آرمانی از جامعه ارائه کند، بخش مهمی از کارکرد خود را از دست خواهد داد.
حامیان فیلم همچنین معتقد بودند بسیاری از حملات  علیه اثر، پیش از تماشای کامل فیلم شکل گرفته و بر پایه برداشت‌های محدود یا تصاویر پراکنده بوده است.از نگاه این گروه، ارزش اصلی فیلم در همین تلاش برای بازنمایی بخشی از واقعیت زندگی شهری نهفته است، واقعیتی که شاید همه با آن موافق نباشند، اما نمی‌توان وجودش را انکار کرد.

رکوردی که در دل جنجال ثبت شد
در تاریخ سینما بارها ثابت شده است که جنجال همیشه هم به ضرر یک فیلم نیست. گاهی حاشیه‌ها به بهترین تبلیغ برای یک اثر روی پرده تبدیل می‌شوند ودقیقاً همین اتفاق برای «تهران کنارت»  هم رخ داد و هر خبر تازه، هر واکنش تند و هر گزارش درباره پرونده قضایی فیلم، کنجکاوی مخاطبان را بیشتر می‌کرد. بسیاری از تماشاگران تصمیم گرفتند خودشان فیلم را ببینند و درباره آن قضاوت کنند.نتیجه این کنجکاوی در گیشه قابل مشاهده بود. فیلم در مدت کوتاهی به فروش قابل توجهی دست یافت و در میان آثار پرفروش اکران قرار گرفت. فروش بیش از ۱۸ میلیارد تومانی در کمتر از سه هفته نشان داد که حواشی نه‌تنها مانع دیده شدن فیلم نشده‌اند، بلکه به دیده شدن بیشتر آن کمک کرده‌اند.

فراتر از یک  فیلم
در هر حال مهم‌ترین نکته درباره «تهران کنارت» این  است  که بحث درباره آن مدت‌هاست از خود فیلم فراتر رفته است .امروز وقتی نام این اثر مطرح می‌شود، فقط درباره داستان چند شخصیت جوان صحبت نمی‌کنیم. فارغ از اینکه کدام روایت به واقعیت نزدیکتر است، یک نکته را نمی‌توان انکار کردو آن این که «تهران کنارت» از یک فیلم عاشقانه شهری فراتر رفت و به پدیده‌ای رسانه‌ای تبدیل شد. 
اختلاف ها پیرامون این  فیلم بر سر مرزهای نمایش در سینمای ایران، نقش نهادهای نظارتی، آزادی خلاقیت هنری، تصویر نسل جوان و نسبت میان سینما و واقعیت اجتماعی است.به همین دلیل «تهران کنارت» را می‌توان یکی از مهم‌ترین نمونه‌  فیلم های جنجالی سال‌های اخیر دانست، فیلمی که از جشنواره‌های خارجی تا پرده سینماهای ایران و از شبکه‌های اجتماعی تا محافل سیاسی و حقوقی، همواره در مرکز توجه قرار داشت و به نظر می رسد استقبال مخاطبان سینما که این روزها خسته از جنگ و اخبار مربوط به آن و البته فشار اقتصادی به دنبال ساعتی برای تفریح و دور شدن از فضای رخوت انگیز جامعه می گردند، همچنان ادامه داشته باشد.