چین به خاطر ترامپ وارد مناقشه با ایران نمیشود
رئیسجمهور آمریکا در دومین و آخرین روز نشست سران، در کنار شی جینپینگ در باغ «ژونگنانهای» پکن سخن میگفت. ترامپ اظهار داشت: «ما درباره ایران بحث کردیم. احساس ما درباره اینکه میخواهیم این غائله تمام شود بسیار مشابه است. ما نمیخواهیم آنها سلاح هستهای داشته باشند. ما میخواهیم تنگهها باز باشند.»
او افزود: «ما میخواهیم آنها [ایران] کار را تمام کنند چون وضعیت آنجا دیوانهوار است، کمی دیوانهوار. این خوب نیست و نباید اتفاق بیفتد.»
چین علاقمند است که تنگه هرمز باز شود
گمانهزنیهای زیادی وجود دارد مبنی بر اینکه ایالات متحده تا چه حد بر چین — بزرگترین خریدار نفت ایران — فشار میآورد تا از نفوذ خود برای ترغیب ایران به بازگشایی تنگه هرمز استفاده کند. همچنین این پرسش مطرح است که آیا پکن مایل به تسلیم شدن در برابر این فشارها خواهد بود یا خیر.
«جیمیسون گریر»، نماینده تجاری آمریکا، روز جمعه در مصاحبهای با بلومبرگ گفت که چینیها «نمیخواهند در سمت اشتباه» مسئله ایران قرار بگیرند. او گفت: «برای چین بسیار مهم است که تنگه هرمز باز باشد.»
پیش از این، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته بود که ایالات متحده امیدوار است «چین را متقاعد کند تا نقش فعالتری ایفا کند تا ایران را وادار کند از اقداماتی که اکنون در خلیج فارس انجام میدهد یا قصد انجامش را دارد، عقبنشینی کند.» اما او در مصاحبه با انبیسی نیوز، این ایده که آمریکا به دنبال کمک پکن است را کماهمیت جلوه داد و گفت: «ما از چین درخواست کمک نمیکنیم. نیازی به کمک آنها نداریم.»
وزارت امور خارجه چین روز جمعه بار دیگر خواستار آتشبس در ایران شد و اعلام کرد که تنگه هرمز باید «هرچه سریعتر» بازگشایی شود. حدود نیمی از نفت خام چین از این آبراه میگذرد، اما تهدید بزرگتر برای اقتصاد چین این است که درگیری در خاورمیانه باعث رکود جهانی شود و تقاضا برای صادرات این کشور را کاهش دهد.
بحران ترامپ مسئولیت چین نیست
با این حال، بسیاری در پکن معتقدند بحران ایران مسئولیت چین نیست. «ژو بو»، سرهنگ بازنشسته ارتش و پژوهشگر ارشد مرکز امنیت و استراتژی بینالملل در دانشگاه سینگهوا، گفت: «در مورد ایران، چین قطعاً میخواهد کمک کند اما من حرفهای روبیو را خواندم؛ او در واقع سعی دارد بار مسئولیت را به دوش طرف چینی بیندازد. ما در چین ضربالمثلی داریم که میگوید: چرا من باید کثافتکاری شما را تمیز کنم؟»
گزارش کاخ سفید از مذاکرات بیش از دو ساعته ترامپ و شی در روز پنجشنبه حاکی از آن است که رهبران «توافق کردند که تنگه هرمز باید برای حمایت از جریان آزاد انرژی باز بماند» و «رئیسجمهور شی نیز مخالفت چین با نظامیسازی تنگه را به وضوح اعلام کرد.» اما ترامپ در یک مصاحبه تلویزیونی با اشاره به اینکه پیدا کردن اورانیوم غنیشده ایران عمدتاً جنبه نمایشی دارد (پس از آنکه اسرائیل آن را به عنوان یک هدف مطالبه کرد)، تعجب همگان را برانگیخت. او به شان هنیتی، مجری فاکس نیوز گفت: «در واقع اگر آن را به دست بیاورم حس بهتری دارم، اما فکر میکنم این بیشتر برای روابط عمومی است تا هر چیز دیگری.»
گزارش رسمی چین از نشست پنجشنبه تنها اشاره کوتاهی به «وضعیت خاورمیانه» داشت. رسانههای دولتی چین به سرعت مقالاتی را منتشر کردند که در آنها از عبارت «ثبات استراتژیک سازنده» استفاده شده بود؛ اصطلاحی که در گزارش دولت چین نیز آمده بود. خبرگزاری شینهوا نوشت که این اصطلاح به معنای «هماهنگی بدون یکسانسازی و جستجوی نقاط مشترک در عین حفظ تفاوتهاست.» شینهوا افزود که این مفهوم «سرشار از خرد و نشاندهنده مسئولیتپذیری است.»
ترامپ نیز به نوبه خود از میهماننوازی و تملق چینیها لذت برد. طبق گزارش خبرنگاران کاخ سفید، او در راه ورود به اتاق چای در باغ ژونگنانهای شنیده شد که میگفت شی به او «گلهای رز برای باغچه رز کاخ سفید» هدیه میدهد. او در حالی که در اتاقی مجلل با دیوارهای چوبی و فرشی طلایی نشسته بود، گفت: «این یک سفر باورنکردنی بوده است. فکر میکنم نتایج خوبی حاصل شده. ما قراردادهای تجاری فوقالعادهای بستهایم که برای هر دو کشور عالی است... معتقدم کارهای شگفتانگیزی انجام دادهایم.»
ترامپ اضافه کرد: «ما بسیاری از مشکلات مختلف را حل کردیم که دیگران قادر به حل آنها نبودند.» او به فاکس نیوز گفت که چین با خرید نفت، سویا و ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ از آمریکا موافقت کرده است. اما در مسائل کلیدی از جمله تایوان، به نظر میرسد توافق ملموس کمی صورت گرفته باشد.
دیداری از موضع برابر
«جولیان گویتز»، مدیر سابق بخش چین در شورای امنیت ملی دولت بایدن، گفت که فرمول جدید چین درباره روابط با آمریکا برای «تثبیت مرحله فعلی بنبست استراتژیک برای باقیمانده دوره ترامپ و به طور ایدهآل فراتر از آن» است. او افزود: «شی جینپینگ سالها تلاش کرده تا برای این لحظه آماده شود؛ اینکه یک رئیسجمهور آمریکا را به عنوان یک همتا به پکن بیاورد، کسی که در سراسر جهان به این عنوان شناخته شود. و اکنون این اتفاق در حال رخ دادن است.»
«وو شینبو»، استاد مطالعات بینالملل در دانشگاه فودان و مشاور دولت چین، گفت که توازن قوا میان آمریکا و چین «به سمت برابری بیشتر در حال تغییر است.» او گفت: «در گذشته همیشه به نظر میرسید که ایالات متحده دست بالا را دارد و مدام به چین فشار میآورد و تهاجمی عمل میکرد. اما اکنون منصفانه است که بگوییم دو کشور به نقطه تعادل جدیدی رسیدهاند.»
در یک تقاطع شلوغ نزدیک هتل ترامپ، جمعیتی که صبح جمعه برای دیدن کاروان ریاستجمهوری جمع شده بودند، نسبت به عصر پنجشنبه کمتر بودند و حضور سنگین پلیس مردم را به عدم توقف تشویق میکرد. بسیاری از مزاحمتهای ناشی از بستن مکرر جادهها گلهمند بودند. وقتی از ساکنان پکن درباره ترامپ سوال شد، کلمهای که بارها و بارها تکرار شد «غیرقابل پیشبینی» بود. یکی از ناظران که نخواست نامش فاش شود، گفت: «آنچه او میگوید لزوماً به معنای چیزی که در فکر دارد نیست.»