سفرههایی که دیگر برای سیری خانوادهها هم کفایت نمیکند!
طبق اطلاعات منتشر شده توسط بانک مرکزی از بودجه خانوار شهری، در سال ۱۴۰۳ خوراکیها ۳۰.۹ درصد از هزینههای خالص خانوار را تشکیل داده است. درحالیکه در چهار سال اخیر سهم هزینه اقلام خوراکی از سبد هزینهای خانوار، بیش از ۳۰ درصد ثبت شده است؛ این سهم در سال ۱۳۹۴ حدود ۲۴ درصد ثبت شده بود.
به گزارش روز نو افزایش سهم هزینه اقلام خوراکی نسبت به کل هزینههای خانوار شاخصی است که میتوان با استفاده از آن به قدرت خرید خانوار پی برد. هرچه قدرت خرید خانوار کاهش یابد، توانایی هزینه کرد پایینتری برای اقلام غیرضروری دارد و در نتیجه سهم اقلام ضروری همچون اقلام خوراکی در سبد خانوار افزایش مییابد.
بررسی دادههای آماری منتشر شده نشان میدهد طی یک دهه اخیر، نه تنها سهم هزینه کرد خانوار برای اقلام خوراکی افزایش یافته است بلکه حتی خانوار به مصرف اقلام خوراکی ارزانتر رو آوردهاند. به طوری که در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۴ خانوار شهری ایرانی، ۲۰ درصد از مصرف گوشت قرمز و ۲۷ درصد از گوشت آبزیان را کاهش داده ولی در عوض ۲۸ درصد گوشت طیور و ۴۴ درصد مصرف تخممرغ را افزایش داده است.
کارشناسان معتقدند با توجه به دادههای تورمی سال جاری، احتمال افزایش سهم هزینه خوراکیها برای خانوار برای سال ۱۴۰۴ افزایش خواهد یافت. بر اساس آمار بانک مرکزی، مخارج حقیقی خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲، ۱.۴ درصد کاهش داشته است. کاهش مخارج خانوار به معنای کاهش رفاه است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط بانک مرکزی، تهیه اقلام خوراکی و آشامیدنی در سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۰ درصد از هزینه خانوارهای شهری کشور را تشکیل داده است. این در حالی است که سالهای دهه ۹۰ شمسی، سهم اقلام خوراکی و آشامیدنی از هزینههای خانوار پایینتر از ۳۰ درصد ثبت شده بود. در سال ۱۳۹۴، سهم متوسط هزینهای که یک خانوار شهری برای تهیه اقلام خوراکی و آشامیدنی صرف کرده، نسبت به کل هزینه خانوار ۲۴.۳ درصد ثبت شده بود.
بررسی روند هزینه خالص سالیانه خانوار به تفکیک گروههای مختلف نشان میدهد که در سالهای پایانی دهه نود شمسی تا ۱۴۰۱، سهم هزینه اقلام خوراکی و آشامیدنی افزایش داشته است. سهم خوراکی از سبد هزینهای خانوار شهری در سال ۱۳۹۹ به ۲۹ درصد و در سالهای بعدی به ترتیب ۳۰.۱ و ۳۲ درصد رسید. سهم متوسط هزینه خوراکیها در سال ۱۴۰۲ با ۰.۹ واحد درصد کاهش نسبت به سال ۱۴۰۱، به ۳۱.۱ درصد رسید. روند کاهشی در سال ۱۴۰۳ نیز ادامه داشت. در سال ۱۴۰۳، سهم متوسط هزینه خانوار برای تهیه اقلام خوراکی نسبت به متوسط کل هزینهها، با ۰.۲ واحد درصد کاهش نسبت به سال ۱۴۰۲، به ۳۰.۹ درصد رسید.
با وجود این که سهم هزینه اقلام خوراکی از کل هزینههای خانوار در دو سال منتهی به سال جاری روند کاهشی داشته ولی در این خصوص دو نکته مورد توجه است. نخست آن که این روند کاهشی در ارقام بیش از ۳۰ درصد رخ داده، به عبارتی دیگر این سهم در سال ۱۴۰۰، از مرز ۳۰ درصد گذشته و تا پایان سال ۱۴۰۳ به ارقام پایینتر از این مرز بازنگشته است.
نکته دوم آن است که روند کاهشی سهم خوراکیها از هزینه خانوار کند شده است. به طوری که ابتدا ۰.۹ و سپس ۰.۲ واحد درصد کاهش رخ داده است. کارشناسان احتمال میدهند با توجه به روند تورم در سال جاری، سهم خوراکیها از هزینه خانوار برای سال ۱۴۰۴ روندی افزایشی داشته باشد. براساس اعلام مرکز آمار ایران، میانگین شاخص قیمت کالاهای خوراکی و آشامیدنی در دی ماه سال جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل حدود ۹۰ درصد رشد داشته است.
تغییر سهم خوراکیها در سبد خانوار
بر اساس اعلام بانک مرکزی، بالاترین سهم مربوط به اقلام خوراکی از سبد هزینه خانوار شهری به انواع گوشت مربوط است. در سال ۱۴۰۳، ۷.۲ درصد از هزینه خانوار برای خرید انواع گوشت صرف شده است. در این میان سهم گوشت قرمز ۴.۱ و گوشت طیور ۲.۲ درصد بوده است. میوههای تازه با سهم ۵.۲ درصدی از هزینه خانوار در رتبه دوم خوراکی با بیشترین سهم هزینهای قرار دارد. در رتبه سوم، اقلام مربوط به گروه سبزیهای تازه با سهم ۴ درصدی از سبد هزینهای خانوار قرار دارد.
بررسی دادههای منتشرشده توسط بانک مرکزی بیانکننده جایگزین شدن مصرف گوشت طیور با گوشت دام و گوشت آبزیان در سبد مصرفی خانوار شهری است. به طوری که مصرف گوشت دام در سال ۱۳۹۴، ۴۰ کیلو گرم در سال برای یک خانوار بوده ولی در سال گذشته به طور متوسط یک خانوار ۳۲ کیلو گرم گوشت دام یا همان گوشت قرمز مصرف کرده است. همچنین طی این سالها مصرف گوشت آبزیان نیز کاهش قابلتوجهی را ثبت کرده است. مصرف خانوار شهری از آبزیان در سال ۱۳۹۴، ۱۱ کیلو در سال بوده که این رقم در سال گذشته به ۸ کیلو کاهش یافته است.
این در حالی است که گوشت طیور طی این سالها ۲۸ درصد رشد داشته است. متوسط مصرف گوشت پرندگان در سال ۱۳۹۴، ۹۰ کیلو گرم بوده ولی این رقم در سال ۱۴۰۳، ۱۱۵ کیلوگرم ثبت شده است. همچنین مصرف تخممرغ نیز افزایش یافته است. طی سال ۱۳۹۴ برای هر خانوار شهری به طور متوسط مصرف ۳۶ کیلو گرم تخممرغ ثبت شده است.
این در حالی است که در سال گذشته هر خانوار ایرانی به طور متوسط ۵۲ کیلو گرم تخممرغ مصرف کرده است. تخممرغ و مرغ منابع پروتئینی غیر دامی هستند که نسبت به گوشت دامی و آبزیان با قیمت پایینتری در اختیار مصرفکنندگان قرار میگیرد.
کاهش مصرف اقلام خوراکی تنها به گوشتها ختم نمیشود. بر اساس آمار بانک مرکزی در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۴، مصرف شیر ۲۰ درصد و ماست ۶ درصد کاهش یافته است. یک خانوار ایرانی در سال ۱۳۹۴، به طور متوسط بیش از ۱۳۰ کیلو گرم شیر مصرف میکرده ولی مصرف از این قلم خوراکی اساسی در سال گذشته تا ۱۰۵ کیلو در سال کاهش یافته است. در میان اقلام خوراکی پنیر بالاترین رشد مصرف را طی سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ ثبت کرده است. به نظر میرسد یکی از دلایل رشد قابلتوجه مصرف این کالای خوراکی تنوع زیاد این کالا باشد.
بالاترین سهم از هزینه خانوار برای مسکن است
با وجود اهمیت سهم هزینه اقلام خوراکی از کل هزینه خانوار، ولی بالاترین سهم از هزینه خانوار به تامین مسکن متعلق است. بر اساس آمار اعلامی بانک مرکزی، در سال ۱۴۰۳، هزینه تامین مسکن ۳۵.۷ درصد از کل متوسط هزینه خانوار را تشکیل میدهد. نکته قابلتوجه این است که با وجود بالابودن این سهم نسبت به سالهای اخیر، ولی نسبت به سالهای دهه ۹۰ شمسی روند کاهشی دارد.
درحالیکه در سال ۱۳۹۴ سهم هزینه مسکن در سبد هزینهای خانوار حدود ۳۶ درصد بوده ولی این سهم در سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ به بیش از ۴۱ درصد افزایش یافته است. سهم هزینه تامین مسکن اعم از مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت،ها در سالهای بعد روند کاهشی داشته است و بالاخره در سال ۱۴۰۳ تا ۳۵.۷ درصد کاهش یافته است. کارشناسان اعلام کردهاند که کاهش توقف افزایش قیمت واقعی مسکن طی سالهای اخیر، میتواند عامل اصلی کاهش سهم مسکن از سبد هزینهای خانوار باشد.
کاهش رفاه خانوار در سال ۱۴۰۳
بر اساس گزارش بانک مرکزی از بودجه خانوار مناطق شهری، در سال گذشته خانوارها به طور حقیقی ۱.۴ درصد کمتر هزینه کردهاند که این موضوع به معنای کاهش رفاه خانوار در این سال است. هزینه حقیقی از خانوار با وارد کردن اثر تورم بر هزینه اسمی محاسبه میشود. از نظر اسمی، در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ هزینه خانوار با افزایش ۳۷.۸ درصدی مواجه شده است. این در حالی است که درآمد خانوارها در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال قبل ۳۵.۹ درصد افزایش داشته است. طبق اطلاعات منتشر شده، متوسط هزینه اسمی ناخالص یک خانوار شهری در کل سال ۱۴۰۳، ۴۶۹میلیون تومان بوده است.
این رقم به صورت ماهانه تقریبا ۳۹میلیون تومان است. مجموع درآمدهای پولی و غیر پولی خانوارها نیز در سال ۱۴۰۳، ۴۵۵میلیون تومان بوده که این رقم به صورت ماهانه بالغ بر ۳۸میلیون تومان است؛ که تقریبا بخش بزرگی از آن به درآمدهای پولی مربوط است. بر اساس اعلام بانک مرکزی در سال ۱۴۰۳، ۶۸.۷ درصد درآمد خانوار مربوط به درآمدهای پولی و ۳۱.۳ درصد به درآمدهای غیر پولی مربوط است.