نگرانی کشورهای منطقه از حمله نظامی به ایران
اقتصاد۲۴- گمانهزنی درباره احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران در روزهای اخیر بیش از هر وقت دیگری است و دلیلش هم تهدیدات گاه و بیگاه ترامپ است. مواضع رئیس جمهور آمریکا از عصر دیروز که گفت از منابع موثقی شنیده در ایران آنچه کشتار میخواند، در حال توقف است، قابل تاملتر شده است. بسیاری از رسانههای دنیا این سخنان را یک عقبنشینی تلویحی دانستند، اگرچه که هیچ نمیتواند مطمئن باشد در سر ترامپ چه میگذرد. به هر حال او همان کسی که تا چند ساعت قبل از حمله فردو از تمایل به مذاکره با ایران میگفت.
حالا نیز مواضع ضد و نقیضی درباره تحولات ایران میگیرد و با وجود تهدیدهای لفظی جدی یا حتی اقداماتی مثل تغییر آرایش نظامی در خاورمیانه، اقدام جدی انجام نداده است.
مهمتر از نظرات ترامپ، اما واکنش کشورهای منطقه به این موقعیت حساس است چرا که کشورهای مثل عربستان سعودی، ترکیه، عمان و قطر و حتی روسیه متغییرهای مهمی در جریان تحولات سیاسی این منطقه هستند و بعید است که دونالد ترامپ قبل از هر اقدامی به خواست و مواضع آنان توجه نکند.
نظر عربستان چیست؟
مروز اظهرنظرها و رایزنیهایی که مقامات این کشور در روزهای اخیر با طرف ایرانی داشتهاند، اما نشان میدهد اینجا در خاورمیانه هیچ کسی از جنگ استقبال نمیکند.
شاهد آنکه خبرگزاری فرانسه به نقل از یک منبع آگاه در عربستان سعودی نوشته است: این کشور به ایران اطلاع داده ریاض در اقدام نظامی احتمالی آمریکا علیه ایران مشارکت نمیکند.
ریاض همچنین به تهران گفته است عربستان سعودی اجازه استفاده از خاک و آسمان خود در اقدام نظامی احتمالی امریکا علیه ایران نخواهد داد.
هنوز هیچ منبع رسمی در تهران و ریاض و واشنگتن به این خبر واکنش نشان ندادهاند، اما از تماس تلفنی وزیر خارجه عربتسته با برخی همتایان منطقهای خود و صحبت از تحولات ایران نمیتوان چشمپوشی کرد.
به گزارش ایلنا، «فیصل بن فرحان»، وزیرخارجه عربستان سعودی امروز -پنجشنبه- با همتایان ایرانی، قطری و عمانی خود در خصوص آخرین تحولات خاورمیانه و راههای تقویت امنیت منطقه به صورت تلفنی رایزنی کرد.
مخالفت جدی ترکیه با حمله به ایران
مواضع دولت ترکیه درباره وضعیت ایران و تحولات اخیر، اما روشن و مشخصتر است. وزیر خارجه ترکیه با اشاره به تهدیدات خارجی علیه ایران تاکید کرده که «با هرگونه حمله نظامی به ایران مخالفیم».
طبق گزارش سیانان ترک، وی با تاکید بر اینکه مشکلات داخلی ایران باید از داخل حل شود، گفته که «تلاشهای دیپلماتیک برای ایران ادامه دارد و مشکلات باید از طریق گفتوگو حل شود».
هاکان فیدان همچنین گفته که «برخی کشورها که با ایران دشمنی دارند تلاش میکنند تا با سوء استفاده از اوضاع آنجا، دخالت منفی در این کشور داشته باشند».
وزیر خارجه ترکیه در ادامه در واکنش به اعمال تعرفههای تجاری علیه شرکای اقتصادی ایران از سوی آمریکا گفت: «این اعلامیه درباره کشور ایران نیازمند خوانش است و باید فرمان ریاست جمهوری در این باره صادر شود».
لازم به ذکر است او که روز گذشته رایزنی تلفنی با عباس عراقچی داشت، تاکید کرده بود که «بهترین راه برطرف کردن بحرانهای منطقهای، مذاکره است».
درخواست عمان از آمریکا
سایر کشورهای منطقه نیز به همین اندازه نگران بروز درگیریهای نظامی هستند.
به گزارش نیویورک تایمز، عمان که همین چند روز قبل وزیرخارجهاش به تهران آمده بود، از آمریکا خواسته گزینه نظامی را کنار بگذارد.
پیشتر، وال استریت ژورنال به نقل از مقامهای عرب منطقه گزارش داد که کشورهای عرب حاشیه خلیجفارس به رهبری عربستان سعودی پشتپرده به کاخ سفید گفتهاند که هر اقدامی میتواند نه تنها بازارهای نفت را متلاطم کند، بلکه به اقتصاد آمریکا آسیب بزند.
رایزنیهای مهم علی لاریجانی با مقامات قطر و عراق
دیپلماسی ایرانی در روزهای اخیر فعالتر از همیشه بوده و مدام شاهد تماسها و رایزنیهای مقالات ایرانی هستیم. عباس عراقچی از یک سو و دیگر مقامات کشورمان نیز از سوی دیگر. مثلا علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با نخستوزیر قطر و مشاور امنیت ملی عراق به صورت تلفنی گفتوگو کرده است.
آنطور که گفته شده لاریجانی در تماس با نخست وزیر قطر تاکید کرده که «همکاریهای دو کشور (ایران و قطر) بسترساز ثبات و امنیت پایدار منطقه است».
نخستوزیر قطر نیز با اشاره به روابط باسابقه و دیرپا بین دو کشور گفت: ما به دنبال گسترش روابط برادرانه با ایران هستیم. ما در مسائل سخت منطقهای در کنار هم بودهایم و هرگونه تلاش برای برهم زدن ثبات در ایران را همراه با پیامدهایی جدی علیه ثبات منطقه میدانیم.
لاریجانی همچنین با مشاور امنیت ملی عراق هم درباره مناسبات دوجانبه و اجرای توافقنامه امنیتی بین دو کشور گفتوگو کرد.
تماسهای قطر برای حل اختلاف بین ایران و آمریکا
در همین حال سخنگوی وزارت خارجه قطر از تلاش برای حل اختلافات تهران و واشنگتن خبر داده است.
وی ادامه داد دیپلماسی، روشی کارآمد و موثر برای حل و فصل اختلافات جاری در منطقه است.
سخنگوی وزارت خارجه قطر تصریح کرد ما بر اساس همین روش دیپلماتیک با شرکا و همسایگان خود، همکاری میکنیم.
همانطور که از این موضعگیریها مشخص است، کشورهای منطقه خوب میدانند که چه میخواهند و خواسته خود را نیز به صراحت به طرف آمریکایی اعلام کردهاند، حال باید دید که ترامپ قبل از اقدامی علیه ایران به این خواستهها به عنوان عناصر و متغیرهای مهم در منطق توجه میکند یا خیر؟ تغییر لحن اخیر ترامپ را میتوان تا حدی در راستای توجه به همین رویکردها و مواضع ارزیابی کرد.