مثلث رسانه،دموکراسی و توسعه یافتگی

رسانه ها به عنوان ابزارهای پرقدرتی که می تواند در افکار عمومی نفوذ داشته باشد دارای جایگاه ویژه ای است و از این رو اهمیت رسانه ها در جوامعی دموکراتیک و پیشرفته بسیار حائز اهمیت است .

وسایل ارتباط جمعی را می توان متأثر از نظام اجتماعی دانست که موفقیتشان در جلب مشارکت مردم در چارچوب نظام حاکم بر این وسایل قابل اندازه گیری و ارزیابی است. البته این موفقیت مربوط به وجود نظامی مردم محور و ثبات آن به عنوان پیش شرط لازم در ایجاد وحدت و عامل زمینه ساز مشارکت های اجتماعی است.

مطرح شدن وسایل ارتباط جمعی به عنوان چهارمین رکن دموکراسی در کنار ارکان سه گانه مقننه، مجریه و قضایه خود بهترین دلیل بر رابطه میان آن ها و نظام مردمی است و اگر مشارکت را لازمه توسعه ملی و ثبات نظام مردمی را متأثر از مشروعیت بدانیم دور خوشایندی از این روابط حاصل می شود و موفقیت رسانه های جمعی تابعی از آن و در عین حال موثر بر آن خواهد بود. درحقیقت فعالیت گسترده و آزادانه رسانه های جمعی را می توان به عنوان یکی از زیرساخت های نظام در ایجاد و حفظ دموکراسی تلقی کرد.

در تعریف دموکراسی باید گفت برخی آن را نوعی از حکومت و برخی دیگر هم آن را یک شیوه از زندگی قلمداد می کنند. جوهر اصلی دموکراسی براساس متغیرهای زمانی و مکانی تغییر پیدا کرده و با هر جنبه از جنبه های زندگی در ارتباط است. حال آن که رسانه های جمعی نقش قابل توجهی در جنبه های گوناگون زندگی دارند و تأثیرگذاری و تأیید پذیری این دو ابزار مهم بر روند توسعه پذیری مشهود است.

حق رای برای همه شهروندان بالغ، آزادی بیان، آزادی فعالیت رسانه ها، تساوی فرصتها و احترام گذاشتن به حقوق شهروندی همه به عنوان ارزش های دموکراتیک پدیدار شده اند واز طریق رسانه ها ست که مردم می توانند در خصوص حقوقشان چه حقوقی که به آن ها داده شده و یا حقوقی که هنوز بدست نیامده و باید برای تحقق آن تلاش کنند آگاهی واطلاع رسانی کنند.از این رو رسانه های جمعی می توانند نقش بسیار مهمی را در تنویر افکار عمومی و کمک به مردم در راستای تحقق حقوقشان بازی کنند.

عصر حاضر عضر ارتباطات است زیراکه ارتباطات و اطلاعات انتقالی، ابزاری مهم برای تصمیم گیری تعامل ،جهت دهی به افکار و اندیشه و ابزاری بر سلطه است برخی از صاحبنظران استفاده از این نوع تکنولوژی را ضروری و اجتناب ناپذیر و عامل توسعه و بسط دموکراسی می دانند و برخی نیز تکنولوژی های جدید ارتباطی و رسانه های جمعی را از موثرترین ابزارهای نفوذ و سلطه غرب در کشورهای پیرامون دانسته و عملا هرگونه تأثیر این رسانه ها را در فرایند دموکراتیک کردن جوامع، توسعه و توزیع عادلانه اطلاعات را نفی می کنند.

البته نباید از دید گاهی که رسانه ها را عامل شتاب بخشیدن به حرکت جهان امروز با سمت و سوی دهکده جهانی که دائم در حال تحول و دگرگونی است غافل شد.

پیشرفت روز افزون و حیرت آور وسایل ارتباط جمعی در جهان و امکان دستیابی به تازه ترین خبرها و گزارش های نوشتاری، شنیداری وتصویری از دورترین مناطق دنیا و استفاده بهینه از رسانه ها و ابررسانه ها بستری مناسب برای تحقق شتابان پروسه جهانی شدن را فراهم آورده است بسیاری از صاحبان تفکر و حکومت ها هرکدام به نحوی با تحول رسانه ای و ارتباطی جهان مواجه شده و خود را برای این عصر ارتباطات آماده کرده اند اما سوال مطرح این است که در کشور ما تا چه اندازه این تحول شناخته و برای روبرویی با آن آمادگی و بسترلازم فراهم شده است؟!!

البته شکی نیست برخی از مخالفان گسترش رسانه ها و توسعه بزرگراه های ارتباطی و اطلاعاتی به جنبه های منفی و ویرانگر توسعه رسانه ها در کشور توجه کرده اند و هیجانات منفی برخورد با این وضعیت سبب شده تا آن ها بیش از پیش به محدود کردن توسعه رسانه ها بیاندیشند. ولی در هر حال آنچه اهمیت دارد ،این است که تکنولوژی ارتباطات بیش از آنکه ویران کننده و مخرب تلقی شود، آفریننده است و درپاره ای از موارد (که می تواند پیامد طبیعی هرگونه تازگی و نوآوری باشد) ممکن است ویرانی نیز به همراه داشته باشد اما در صورت توجه به جنبه های موثر و کاربردی منطقی و اصولی، رسانه ها می توانند در عرصه های گوناگون ما را در رده کاربران عصر ارتباطات و اطلاعات و در نهایت در مسیر توسعه یافتگی قرار دهد.

رسانه های گروهی می توانند در کشورهای درحال توسعه افق و چشم انداز اهداف متعالی یک ملت را گسترش دهند و سطح فکر فردی و ملی را ارتقاء بخشند و این رسانه ها هستند که واسطه اصلی میان سیاست گذاران، سرمایه داران وتوده مردم به شمار می روند. درحقیقت این رسانه ها هستند که در مسیر توسعه یافتگی یکی از بازیگران اصلی حاکمیت ها به شمار می آیند چراکه توده های مردم را بسیج می کنند تا اندیشه های جدید و تکینک های مدرن را بپذیرند

توسعه به آموزش ، آگاهی و پذیرش از سوی افکار عمومی نیازمند است و در این میان نقش رسانه ها به عنوانی یکی از پارامترهای مهم توسعه و به تبع آن ابعاد توسعه همچون بعد فرهنگی آن تلقی می شود و در جامعه با کارکردهای اطلاع رسانی، آموزشی، تفریحی و سرگرمی خود به توسعه همه جانبه کمک موثری می کند.

توسعه از منظر اجتماعی و اقتصادی در یک دولت دموکراتیک بدون حرکت در مسیر مدرنیزه امکان پذیر نیست و توسعه رسانه کلید اصلی رشد جوامع سنتی و تبدیل آن ها به جوامع مدرن محسوب می شوند.

رسانه ها با تولید و توزیع اطلاعات و برقراری بزرگراه های ارتباطی کشور نقش زیادی در بالابردن آگاهی های گوناگون و ضروری عهده دار هستند و جامعه را به سمت توسعه و توسعه یافتگی هدایت گر می شوند.

لازم به یادآوری است که توسعه و دموکراسی به هم مرتبط است و یکی از شرایط ضروری برای برقراری حکومت دموکراتیک مطلوب، توسعه یافتگی است.

رسانه ها عامل اصلی تشریح، تجزیه و تحلیل وقایع و مسائل اجتماعی و ارائه افکار و عقاید عمومی جامعه و عنصر اصلی رشد و توسعه فکری در دنیای امروز قلمداد می شوند و از سوی دیگر نیز اصول اولیه و بنیادی دموکراسی نیز تنها از طرق استدلال عقلایی، مباحث انتقادی و در نتیجه علنی سازی تصمیمات و انتشار آزاد افکار و عقاید در رسانه های معرفی شده اند که خود گویای رابطه ای مستقیم و عقلایی میان دموکراسی و توسعه است.

رسانه ها به عنوان منبعی برای انتشار واقعیت ها و درک آن از سوی مردم معرفی می شوند و نظام خبری و رسانه ای باز، می تواند ضامن این حرکت باشد تا از طرق انتشار آزاد اطلاعات بتوان مثلث دموکراسی، توسعه و رسانه را شکل داد.

برای عبور از دوران گذر و دست یابی به شاخصه های یک جامعه مدنی و قانون محور می توان از نیروی شگرف رسانه ها در سازماندهی حقیقی افکار عمومی و درک واقعیت های اجتماعی و سیاسی استفاده کرد تا همچون دولت های دموکراتیک به توسعه یافتگی همه جانبه دست یافت

با استفاده از چارچوب و ساختار رسانه آزاد و مستقل می توان به مولفه های توسعه و دموکراسی در جوامع دست یافت چراکه رسانه های آزاد موقعیت خوبی برای مشارکت مردم در زندگی عمومی و اداره کردن جنبه های مختلف زندگی توسط خود مردم فراهم می کند.