سی ان ان نوشته است: ایران و آمریکا در شرایطی مذاکرات محرمانه‌ای را با میانجی‌گری قطر دنبال می‌کنند که خاورمیانه همچنان در معرض خطر بازگشت به یک جنگ گسترده قرار دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیراً احتمال حملات نظامی تازه به ایران را در صورت پیشرفت مذاکرات بسیار ضعیف دانسته، اما هم‌زمان تأکید کرده است که گزینه نظامی همچنان روی میز قرار دارد.
به گزارش روز نو به نقل از سی‌ان‌ان، تحرکات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا شدت گرفته است. قطر در این میان نقش میانجی را بر عهده دارد و پیش‌نویس چارچوبی برای توافق را میان دو طرف جابه‌جا می‌کند؛ سندی که هر دو طرف در حال اعمال اصلاحات بر آن هستند.
ترامپ روز یکشنبه در گفت‌و‌گو با شبکه سی‌ان‌ان اعلام کرد اگر تهران در مسیر توافق بر سر برنامه هسته‌ای و بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت کند، حملات نظامی مجدد آمریکا بسیار بعید خواهد بود. او همچنین در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس گفت به دنبال تشدید جنگ نیست.
شکست انتخاباتی ترامپ چه تغییری ایجاد کرد؟
نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای و شکست سنگین جمهوری‌خواهان، محاسبات سیاسی کاخ سفید را نیز تحت تأثیر قرار داده است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، پس از انتخابات جنگ با ایران را یکی از دلایل شکست حزب جمهوری‌خواه دانست.
ترامپ نیز در گفت‌و‌گو با شبکه سی‌بی‌اس پذیرفت که رأی‌دهندگان از جنگ رضایت نداشته‌اند، اما همچنان از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع کرد و گفت اگر دوباره در موقعیت تصمیم‌گیری قرار بگیرد، باز هم با قاطعیت دستور حمله را صادر می‌کند.
اختلاف اصلی بر سر چیست؟
مهم‌ترین اختلاف دو کشور همچنان برنامه هسته‌ای ایران است. ترامپ خواهان برچیده شدن ظرفیت هسته‌ای ایران برای تولید سلاح اتمی است؛ موضوعی که تهران آن را مسئله‌ای مرتبط با حاکمیت ملی خود می‌داند و تأکید می‌کند برنامه هسته‌ای‌اش با اهداف صلح‌آمیز دنبال می‌شود.
یکی از پیچیده‌ترین موضوعات مذاکرات، سرنوشت اورانیوم غنی‌شده ایران است که محل نگهداری آن مشخص نیست. گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن خواهان رقیق‌سازی این ذخایر یا انتقال آنها به کشوری دیگر برای نگهداری است؛ اما هنوز مشخص نیست دو طرف تا چه اندازه درباره این موضوع به تفاهم رسیده‌اند.
ایران نیز برای بازگشت به مذاکرات، شروطی از جمله پایان جنگ در همه جبهه‌ها و رفع محاصره دریایی را مطرح کرده است.
در کنار پرونده هسته‌ای، مسائل اقتصادی نیز اهمیت زیادی دارند. تهران خواهان کاهش تحریم‌های آمریکا، امکان فروش آسان‌تر نفت و آزادسازی میلیارد‌ها دلار از دارایی‌های مسدودشده خود در بانک‌های خارجی است. ایران همچنین خواستار دریافت غرامت از آمریکا بابت کشته شدن علی خامنه‌ای و فرماندهان ارشد نظامی در آغاز جنگ در فوریه است.
چرا توافق همچنان دشوار است؟
بی‌اعتمادی عمیق تهران به واشنگتن یکی از مهم‌ترین موانع مذاکرات است. ایران فراموش نکرده که جنگ در شرایطی آغاز شد که مذاکرات هسته‌ای میان دو کشور در جریان بود. از نگاه تهران، واگذاری اهرم‌های فشار، به‌ویژه بازگشایی تنگه هرمز و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم، ممکن است زمینه حملات دوباره آمریکا و اسرائیل را فراهم کند.
آینده گروه‌های هم‌پیمان ایران در لبنان، عراق و یمن نیز از دیگر موضوعات اختلافی است. در همین حال، حوثی‌های یمن با افزایش حملات به عربستان و تحولات مربوط به تنگه باب‌المندب، نگرانی‌ها درباره گسترش تنش‌ها در مسیر‌های حیاتی تجارت جهانی را بیشتر کرده‌اند.
آیا جنگ دوباره آغاز می‌شود؟
با وجود گزارش‌هایی درباره نزدیک شدن دو طرف به توافق، هنوز نشانه قطعی از موفقیت مذاکرات وجود ندارد. نیویورک‌تایمز گزارش داده است که ایران آمادگی خود را برای بازگشت به مذاکرات هسته‌ای اعلام کرده، اما این گزارش به‌طور مستقل تأیید نشده است.
در مقابل، آمریکا همچنان فشار نظامی و امنیتی خود را حفظ کرده است. واشنگتن برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران جایزه‌ای تا سقف ۲۰ میلیون دلار تعیین کرده و کارگروهی را برای جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته و مواد مرتبط از مسیر‌های زمینی به ایران تشکیل داده است.
فرماندهان نظامی ایران در هفته‌های اخیر هشدار داده‌اند که تهران توانایی استفاده از تسلیحات پیشرفته‌تر و وارد کردن خسارات بیشتری را در صورت حمله مجدد دارد.
ترامپ ممکن است به دلایل سیاسی و اقتصادی به دنبال پایان دادن به جنگ باشد، اما هنوز مشخص نیست تهران حاضر باشد در برابر فشار‌های آمریکا امتیاز‌های مورد نظر واشنگتن را بپذیرد. مذاکرات ادامه دارد، اما خطر بازگشت به درگیری گسترده همچنان پابرجاست.
