برترین‌ها: اخیراً یک کاربر در توییتر پرسشی را مطرح کرده که با واکنش‌های زیادی مواجه شده است: «ترکیه چجوری جنگ نیست، تحریم نیست، با همه دنیا سر جنگ نداره و انقدر تورم داره؟» پرسش در نگاه اول ساده است، اما پشت آن یک تصور رایج وجود دارد؛ اینکه تورم بالا الزاماً باید نتیجه جنگ، تحریم یا یک بحران خارجی باشد. تجربه ترکیه نشان می‌دهد ماجرا به این سادگی نیست. یک کشور می‌تواند با وجود دسترسی به بازارهای جهانی و بدون قرار گرفتن زیر تحریم‌های گسترده، سال‌ها با تورم بالا دست‌وپنجه نرم کند.
لیر، سیاست پولی و کابوس تورم
ترکیه در سال‌های گذشته مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی و پولی را تجربه کرده که به تضعیف لیر و شکل‌گیری انتظارات تورمی کمک کرد. افت ارزش پول ملی نیز هزینه کالاهای وارداتی و تولید را بالا برد و به قیمت‌ها منتقل شد. از سوی دیگر، تورم در ترکیه فقط مسئله کالاها نیست؛ بخش خدمات، اجاره مسکن و دستمزدها نیز به دلیل نوع قراردادها و سازوکارهای شاخص‌گذاری، تورم را برای مدت طولانی‌تری حفظ کرده‌اند. صندوق بین‌المللی پول نیز تأکید کرده که تورم گذشته، انتظارات تورمی و نرخ ارز از مهم‌ترین محرک‌های تورم ترکیه بوده‌اند.
البته وضعیت در حال تغییر است و ترکیه از سال ۲۰۲۳ به بعد به سمت سیاست‌های پولی سخت‌گیرانه‌تر حرکت کرده؛ مسیری که باعث کاهش تدریجی تورم شده، هرچند نرخ تورم همچنان بالاست. بنابراین پاسخ کوتاه به آن پرسش این است: "تورم فقط محصول جنگ و تحریم نیست؛ سیاست پولی، نرخ ارز، کسری‌ها، انتظارات تورمی و ساختار اقتصاد داخلی هم می‌توانند یک اقتصاد را گرفتار تورم مزمن کنند."
کاربران چه گفتند؟
شهریار نوشت: تورم در هرجای دنیا باشه ناشی از سیاست‌های اشتباه اقتصادی هست حالا اگه اون کشور واردکننده انرژی باشه وضعیت بدتر می‌شه درست مثل ترکیه. بعدش اگه تحریم بشه وضعیت باز بدتر می‌شه.
یزدان: ترکیه تورم داره چون شخصی به نام اردوغان شده نخست‌وزیرش. بعدش قانون رو عوض کرده شده رییس‌جمهور و از سلاطین عثمانی بیشتر در قدرت بوده. اکثریت مردمش هم عاشق عثمانی.
هوتن: به‌خاطر اقدامات اردوغان و قشری که دورش جمع کرده، دولت باید یکسری رو راضی کنه و بهشون رانت بده تا مختصات قدرت تغییر نکنه.
سحر: اول بخاطر گندی که تو بازار مسکن زدن و استارت تورم خورد. دوما فساد داخلی خیلی زیاده؛ هر روز یه جا دزدی و اختلاسه، ۲ تا پول گنده فقط تو همین ۲ ماه دزدیده شده، سر آخری وزیر خانواده استعفا داد و…!
اکبر: جنگ و تحریم می‌تونن روی تورم یک کشور تاثیر غیرمستقیم داشته باشن ولی اینجوری نیست ک چون جنگه حتما باید یک کشور تورمش بالا باشه یا بالعکس. مدیریت نادرست و نبود استقلال بانک مرکزی و قدرتمند شدن اردوغان در مقابل پارلمان ترکیه و تصمیمات غلط اقتصادی این آقا باعث وضع موجود توی ترکیه‌ست.
لونا: وقتی سال‌ها سیاست پولی غلط، کاهش مصنوعی نرخ بهره، رشد نقدینگی، کسری بودجه و بی‌اعتمادی به سیاست‌گذاری اقتصادی داشته باشی، نتیجه‌اش می‌تونه تورم شدید باشه؛ حتی بدون جنگ. جنگ و تحریم فقط یکی از عوامل‌اند، نه شرط لازم برای تورم.
نیما: سیاست‌های کشور هم تاثیر داره فقط جنگ و تحریم نیست که. به نظر من اگه می‌خواستن واقعا پیشرفت کنن باید مسیر عضویت تو اتحادیه اروپا رو ادامه میدادن و در نهایت عضو میشدن ولی به مرور از اتحادیه فاصله گرفتن.
محمدعلی: داستان اقتصاد ترکیه مثل یه زخمه که تا میاد خوب بشه روشو می‌کنن یا زخم جدیدی جاش میزنن، از دهه ۷۰ بحران‌ها شروع شد ولی سیاست‌های غلط و پوپولیستی، دخالت دولت، اعتراضات سیاسی و کودتا دوباره مشکلات رو تازه می‌کرد.
داریوش: تورم فقط و فقط یک دلیل داره، اونم افزایش نقدینگی (چاپ پول) است. هم دولت و هم بانک‌ها و شبه‌بانک‌ها توانایی زایش نقدینگی رو دارن. دلیل تورم اون‌ها هستند.
جیمی: اقتصاد با تولید گره خورده اما اقتصاد ترکیه تولیدی نیست و وابسته به صنعت توریسم بود که اونم بعد کرونا ضربه بزرگی خورد. الآن هم نتونسته خودشو ترمیم کنه به علاوه اینکه اتحادیه اروپا راهشون ندادند که در حوزه یورو قرار بگیره. با یکی مثل اردوغان هم سرمایه‌گذاران رو فراری دادند.
و احسان: اینکه «جنگ نیست و تحریم نیست، پس نباید تورم داشته باشد» از پایه اشتباهه. تورم الزاماً محصول جنگ و تحریم نیست؛ سیاست پولی و ارزی، انتظارات تورمی، کسری بودجه و.... هم می‌تونه تورم بسازه. ترکیه هم نمونه واضحش.
