تازه‌ترین آمار منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد فروش ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در نیمه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۹درصد کاهش یافته و مجموع فروش این سه شرکت به ۲۷۰هزار و ۷۴۴دستگاه رسیده است. به گزارش روز نو این در حالی است که تولید سه خودروساز بزرگ نیز در همین مدت ۳۱درصد کاهش داشته است. به این ترتیب، بازار خودرو در شرایطی وارد نیمه دوم سال شده که یکی از مهم‌ترین کانال‌های عرضه آن کوچک‌تر شده و دو مسیر دیگر، یعنی تولید مونتاژی و واردات نیز با محدودیت‌هایی برای افزایش عرضه مواجه هستند. این وضعیت یک پرسش مهم را پیش روی بازار خودرو قرار می‌دهد، اگر عرضه خودرو در نیمه نخست سال کاهش یافته، بازار در نیمه دوم سال از چه مسیری باید خودرو تامین کند؟
افت فروش خودروسازان البته جدا از افت تولید آنها نیست. تولید سه شرکت بزرگ در نیمه نخست سال حدود ۳۱درصد کاهش یافته و بنابراین بخشی از کاهش فروش را می‌توان ناشی از کوچک شدن ظرفیت عرضه دانست. با این حال، اهمیت موضوع در شرایطی بیشتر می‌شود که سایر مسیر‌های تامین خودرو نیز با محدودیت روبه‌رو هستند. تولید مونتاژی‌ها در ماه‌های گذشته تحت تاثیر مشکلات تامین قطعات، محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به برخی نهاده‌های تولید قرار داشته و از سوی دیگر، واردات خودرو نیز با وجود افزایش نسبت به برخی دوره‌های گذشته، همچنان با محدودیت‌های ارزی، ثبت‌سفارش و تامین منابع مواجه است.
در چنین شرایطی، کاهش عرضه سه خودروساز بزرگ را نمی‌توان صرفا یک اتفاق در صورت‌های مالی شرکت‌ها دانست؛ این کاهش مستقیما به میزان خودرو‌هایی مربوط می‌شود که امکان ورود به بازار را پیدا می‌کنند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بازار خودرو با تقاضای انباشته و نیاز سالانه قابل‌توجهی مواجه است. حتی با کنار گذاشتن تقاضای کاذب و تقاضایی که صرفا با انگیزه حفظ ارزش پول یا کسب سود شکل می‌گیرد، برآورد نیاز واقعی بازار در سطحی بالاتر از میزان عرضه فعلی قرار دارد. بنابراین، هرچه جریان ورود خودرو به بازار محدودتر شود، فاصله میان ظرفیت عرضه و نیاز بازار نیز می‌تواند افزایش پیدا کند. در واقع، مساله اصلی در نیمه نخست سال تنها این نیست که خودروسازان کمتر فروخته‌اند؛ پرسش مهم‌تر آن است که با کاهش عرضه داخلی، افت تولید مونتاژی‌ها و دشواری افزایش واردات، بازار در نیمه دوم سال قرار است خودروی مورد نیاز خود را از کجا تامین کند؟
این پرسش به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که آمار شهریورماه نسبت به مردادماه سال جاری اگرچه از بهبود نسبی وضعیت تولید و فروش حکایت دارد، اما هنوز نمی‌توان از بازگشت کامل سمت عرضه سخن گفت. تولید ماهانه سه خودروساز بزرگ در شهریور نسبت به مردادماه حدود ۷۵درصد افزایش یافته، اما فروش آنها در همین بازه تنها ۱۷درصد رشد کرده است. فاصله میان رشد تولید و فروش می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که بخشی از جهش تولید شهریورماه هنوز به فروش و تحویل تبدیل نشده یا برای جبران عقب‌ماندگی ماه‌های قبل مورد استفاده قرار گرفته است.
بنابراین، برای ارزیابی وضعیت عرضه در نیمه دوم سال، صرف افزایش تولید یک ماه کافی نیست و باید دید آیا این رشد می‌تواند در ماه‌های آینده تداوم پیدا کند و به افزایش واقعی خودرو‌های عرضه‌شده به بازار منجر شود یا خیر. در این میان، کاهش ۲۴درصدی فروش ایران‌خودرو، افت ۳۴درصدی سایپا و کاهش ۶۰درصدی فروش پارس‌خودرو در شش ماه نخست سال، تصویر متفاوتی از فشار واردشده بر کانال عرضه ارائه می‌کند. افت فروش پارس‌خودرو به‌مراتب شدیدتر از دو خودروساز دیگر بوده و نشان می‌دهد کاهش عرضه در میان شرکت‌ها نیز یکسان نبوده است.
اما کاهش عرضه در چنین شرایطی می‌تواند پیامد‌هایی فراتر از صورت‌های مالی خودروسازان داشته باشد. محدود شدن خودرو‌های صفرکیلومتر در بازار می‌تواند قدرت چانه‌زنی فروشندگان را افزایش دهد، انتخاب مصرف‌کننده را محدودتر کند و در صورت تداوم، بخشی از تقاضا را به سمت خودرو‌های کارکرده سوق دهد. همچنین، هرگونه شوک جدید در نرخ ارز واردات، تامین قطعات یا تولید داخلی، در بازاری که حاشیه عرضه آن کاهش یافته است، می‌تواند اثر بیشتری بر قیمت‌ها و رفتار معامله‌گران داشته باشد. به بیان دیگر، هرچه فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر شود، بازار نسبت به عوامل بیرونی حساس‌تر خواهد شد.
فروش خودروسازان زیر ذره‌بین
بررسی «دنیای اقتصاد» از کارنامه عملکرد خودروسازان حکایت از افت ۲۹.۳ درصدی فروش در نیمه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل دارد. در عین حال، حجم فروش سه خودروساز یعنی ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در شهریورماه نسبت به مردادماه با رشد ۱۷ درصدی مواجه شده است. این در حالی است که فروش خودروسازان در پنج‌ماهه نخست امسال با افت ۳۰.۴ درصدی و در مردادماه نسبت به تیرماه با رشد ۸ درصدی مواجه شده بود. بررسی داده‌های آماری درج‌شده در وب‌سایت کدال از حجم تولید خودروسازان نیز نشان می‌دهد که در حالی آنها در نیمه نخست سال جاری ۳۱ درصد کمتر از ۶ماهه سال گذشته تولید کردند که رقم تولید ماهانه آنها با افزایش حدود ۷۵ درصدی نسبت به مردادماه مواجه شده است. بررسی جزئیات آمار منتشرشده در وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد که خودروسازان در حالی در نیمه نخست سال قبل، ۳۸۳ هزار و ۴۵۰ دستگاه به فروش رساندند که در ۶ ماهه امسال این رقم به ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه کاهش یافته است.
همچنین، در حالی خودروسازان ۲۸۰ هزار و ۲۷۷ دستگاه در نیمه نخست امسال تولید کردند که ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه به فروش رسیده است؛ این یعنی تفاوت ۹ هزار و ۵۳۳ دستگاهی معادل کاهش ۳.۴ درصدی فروش نسبت به تولید. در عین حال، در حالی این سه خودروساز در شهریورماه ۶۲ هزار و ۲۲۶ دستگاه فروختند که در مردادماه ۵۳ هزار و ۱۶۱ دستگاه توسط آنها به فروش رفته بود. در این میان، ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز کشور در حالی در نیمه نخست سال گذشته، ۲۵۳ هزار و ۷۱۲ دستگاه فروخته بود که در نیمه نخست امسال این رقم به ۱۹۲ هزار و ۹۷۸ دستگاه کاهش یافته است. این یعنی حجم فروش این خودروساز با افت ۲۴ درصدی در ۶ ماهه اول سال جاری همراه شده است.
همچنین، این خودروساز در نیمه نخست امسال، ۲۰۴ هزار و ۶۴۷ دستگاه تولید کرده بود که در مقایسه با حجم فروش، حکایت از تفاوت ۱۱ هزار و ۶۶۹ دستگاهی معادل افت ۵.۷ درصدی فروش نسبت به تولید دارد. در ادامه بررسی فروش این گروه خودروسازی نشان می‌دهد که درحالی‌که در مردادماه ۳۷ هزار و ۵۰۷ دستگاه به فروش رسانده بود، در ماه پایانی تابستان این رقم به ۴۱ هزار و ۸۶۶ دستگاه افزایش یافته است. بدین ترتیب، فروش ماهانه بزرگ‌ترین خودروساز کشور با رشد ۱۱.۶ درصدی مواجه شده است. در این میان، ایران‌خودرو محصول پژو را در نیمه نخست سال قبل به میزان ۷۵ هزار و ۹۴۳ دستگاه به فروش رسانده بود. این در حالی است که در مدت مشابه سال جاری این تعداد به ۵۹ هزار و ۶۱ دستگاه کاهش یافته است؛ بنابراین حجم فروش این محصول با افت ۲۲.۲ درصدی مواجه شده است.
آمار فروش سورن نیز نشان می‌دهد که در حالی این محصول در ۶ ماهه سال قبل به میزان ۷۰ هزار و ۵۹۳ دستگاه فروخته شده بود که در مدت مشابه سال جاری این تعداد به ۴۹ هزار و ۵۶۸ دستگاه کاهش یافته است. این یعنی فروش این محصول پرتیراژ نیز با افت حدود ۳۰ درصدی مواجه شده است. فروش هایما نیز با افت چشم‌گیری مواجه شده است. درحالی‌که این محصول در نیمه نخست سال گذشته به میزان ۱۰ هزار و ۳۹۰ دستگاه به فروش رسیده بود، امسال این رقم به ۲ هزار و ۵۴۰ دستگاه کاهش یافته است؛ این یعنی کاهش ۷۵.۵ درصدی. در ضمن، فروش مردادماه ایران خودرو با افت ۲ درصدی نسبت به تیرماه همراه شده بود. این در حالی است که این خودروساز در پنج‌ماهه نخست امسال با افت فروش ۲۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه شده بود.
بررسی وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد که دومین خودروساز بزرگ کشور در شرایطی در ۶ ماهه سال قبل، ۹۸ هزار و ۸۸۲ دستگاه فروخته بود که این رقم از ابتدای سال مالی تا ۳۱ شهریورماه به ۶۵ هزار و ۴۶۴ دستگاه کاهش یافته است؛ بنابراین حجم فروش این خودروساز نیز در نیمه نخست امسال با افت ۳۳.۸ درصدی مواجه شده است. تولید سایپا در این مدت به میزان ۶۲ هزار و ۹۸۵ دستگاه بوده که در مقایسه با حجم فروش، از تفاوت ۲ هزار و ۴۷۹ دستگاهی معادل ۴ درصدی رشد فروش نسبت به تولید حکایت دارد. در عین حال، سایپا در شهریورماه ۱۷ هزار و ۵۳ دستگاه فروخته است؛ در شرایطی که آمار ماهانه این خودروساز در مردادماه حکایت از ۱۲ هزار و ۸۵۲ دستگاه دارد. بدین ترتیب، فروش ماهانه این شرکت خودروسازی با رشد ۳۲.۶ درصدی همراه شده است.
جزئیات فروش محصولات سایپا نیز نشان می‌دهد که فروش خانواده X۲۰۰ (تیبا، کوئیک و ساینا) در نیمه نخست امسال به میزان ۴۲ هزار و ۵۹۸ دستگاه بوده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل از این محصولات به میزان ۶۱ هزار و ۱۳۶ دستگاه به فروش رسیده بود. بدین ترتیب فروش این محصولات با افت حدود ۳۰ درصدی مواجه شده است. محصول شاهین نیز در ۶ ماهه نخست امسال ۱۱ هزار و ۸۱۶ دستگاه به فروش رسیده است. حجم فروش آن در مدت مشابه سال قبل به ۱۶ هزار و ۷۵۹ دستگاه می‌رسید که به معنای افت ۲۹.۴ درصدی است. در ضمن، فروش ماهانه سایپا در مردادماه نسبت به تیرماه با رشد ۲۸.۲ درصدی همراه شده بود. هرچند فروش پنج‌ماهه آن افت ۳۸ درصدی را نسبت به پنج‌ماهه سال قبل نشان می‌دهد. پارس خودرو نیز از الگوی مشابه دو خودروساز دیگر پیروی کرده است. یعنی فروش ماهانه این خودروساز با رشد ۱۸ درصدی و فروش سالانه آن با افت قابل‌توجه ۶۰.۴ درصدی مواجه شده است. این شرکت بیشترین کاهش فروش را در نیمه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد.
جزئیات کارنامه فروش هم نشان می‌دهد که در حالی در ۶ ماهه سال قبل، ۳۰ هزار و ۸۵۶ دستگاه توسط این خودروساز فروخته شده بود که در نیمه نخست سال جاری این رقم به ۱۲ هزار و ۳۰۲ دستگاه کاهش یافته است. حجم تولید این خودروساز در این مدت به میزان ۱۲ هزار و ۶۴۵ دستگاه بوده که در مقایسه با رقم فروش، نشانگر تفاوت ۳۴۳ دستگاهی معادل افت ۲.۷ درصدی فروش نسبت به تولید دارد. در عین حال، پارس خودرو در حالی در مردادماه، ۲ هزار و ۸۰۲ دستگاه خودرو فروخته بود که در ماه پایانی تابستان این رقم به ۳ هزار و ۳۰۷ دستگاه افزایش یافته است. فروش محصول سهند توسط این خودروساز در نیمه نخست سال جاری به سه‌هزار و ۴۳۳ دستگاه می‌رسد، این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته این تعداد به سه هزار و ۷۷۱ دستگاه می‌رسید؛ بنابراین فروش این محصول با افت حدود ۹ درصدی مواجه شده است.
دیگر محصول پارس خودرو یعنی Q۲۰۰ نیز با افت فروش مواجه شده است؛ حجم فروش آن از ۲۶ هزار و ۵۹۵ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۷ هزار و ۸۶۵ دستگاه کاهش یافته است. این یعنی افت فروش این محصول به میزان ۷۰.۴ درصد بوده است. در ضمن، فروش پارس خودرو در مردادماه در مقایسه با تیرماه با رشد قابل‌توجه ۲۲۸.۸ درصدی مواجه شده بود. هرچند فروش پنج‌ماهه آن در مقایسه با مدت مشابه سال قبل حکایت از افت ۶۳.۸ درصدی داشت.
