نشست مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور با جمعی از فعالان سیاسی اصلاح‌طلب و میانه‌رو، عمدتا حول محور احیای تفاهمنامه اسلام‌آباد، استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک، نگرانی از تشدید بحران و ضرورت ایجاد اجماع داخلی برای تصمیم‌گیری درباره مسائل مهم کشور برگزار شد.
به گزارش روز نو حاضران در این نشست با اشاره به شرایط منطقه‌ای، مشکلات معیشتی و احتمال تشدید تنش‌ها، بر ضرورت استفاده از فرصت‌های دیپلماتیک و جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به مانعی در مسیر گفت‌و‌گو تأکید کردند.
این نشست در شرایطی برگزار شد که موضوع چگونگی خروج کشور از تنگنا‌های سیاسی، اقتصادی و منطقه‌ای و حفظ فرصت‌های ایجادشده در عرصه دیپلماسی در مرکز توجه قرار داشت. محمدعلی ابطحی، فیاض زاهد، احمد زیدآبادی و غلامرضا ظریفیان، از جمله حاضران، پس از این دیدار روایت‌هایی از مباحث مطرح‌شده ارائه کردند و به بیان آنچه در این جلسه گذشت، پرداختند.
روایت محمدعلی ابطحی
محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز و رئیس دفتر سیدمحمد خاتمی در دولت اصلاحات، گفت محور اصلی بحث‌ها «احیای تفاهمنامه» بوده است. به گفته او، جمع حاضر به این جمع‌بندی رسیده که تفاهمنامه ایران و آمریکا می‌تواند بهترین مسیر برای پایان عزتمندانه و واقع‌بینانه جنگ باشد و در برابر صدای بلند مخالفان، باید تلاش کرد این تفاهمنامه با صدای اکثریت احیا شود.
ابطحی گفت در این جلسه ۱۲ نفر سخن گفتند و شماری از حاضران استفاده از نفوذ و قدرت چین را برای احیای تفاهمنامه، احتمالاً با تغییرات اندک، پیشنهاد کردند. او، اما تأکید کرد که باید برای گفت‌و‌گو، رابطه و تفاهم با آمریکا یک اجماع عالی مدیریتی ایجاد شود. به گفته ابطحی، اگر چنین اجماعی شکل بگیرد، شاید دیگر نیازی به میانجی نباشد. او همچنین به مسئله سابقه مخالفت با رابطه و گفت‌و‌گو با آمریکا اشاره کرد و گفت این موضوع باید حل شود تا تفاهمنامه بتواند عملی شود.
ابطحی در روایت خود از سخنان پزشکیان نیز گفت رئیس‌جمهور با صراحت از مشکلات زندگی مردم و رنج‌های معیشتی سخن گفته و تأکید کرده است که برای حل این مشکلات، از جمله از طریق امضای تفاهمنامه، هر کاری که لازم باشد دنبال خواهد کرد. به گفته او، پزشکیان همچنین درباره اقدامات دولت در دوران جنگ توضیحاتی ارائه کرد و محمدجعفر قائم‌پناه نیز گزارشی از عملکرد دولت در آن دوره ارائه داد که ابطحی آن را تحسین‌برانگیز توصیف کرد. در بخش دیگری از این روایت، ابطحی از فعالان سیاسی حاضر خواست پیش از جریان‌های سیاسی، از اعضای دولت بخواهند رئیس‌جمهور را بیشتر همراهی کنند و گفت برخی اعضای دولت «خیلی خنثی» عمل می‌کنند.
روایت فیاض زاهد
فیاض زاهد، فعال سیاسی نیز در روایتی از این نشست گفت در ابتدای جلسه، قائم‌پناه گزارشی از عملکرد دولت در دو جنگ قبلی ارائه کرد و سپس ۱۲ نفر برای بیان دیدگاه‌های خود سخن گفتند. زاهد در سخنانش درباره احتمال وقوع جنگی دیگر هشدار داد و تأکید کرد که در صورت بی‌دقتی و فقدان تدبیر، خطر جنگی ویرانگر کشور را تهدید می‌کند. او همچنین گفت به جای آنکه صرفا به دنبال دادن امتیازات بیرونی باشیم، باید گاهی به مردم خودمان امتیازاتی بدهیم؛ زیرا همراهی مردم را عاملی مهم در جلوگیری از آغاز جنگ دانست. زاهد از رئیس‌جمهور خواست از تمام توان و اعتبار خود برای همراه کردن دیگر ارکان نظام با گفت‌و‌گو‌ها و پرهیز از دو قطبی‌سازی استفاده کند. او در همین زمینه هشدار داد که آغاز جنگی دیگر تنها به نفع اسرائیل خواهد بود.
این فعال سیاسی همچنین با اشاره به تجربه انقلاب روسیه، از ضرورت عقب‌نشینی تاکتیکی در برخی مقاطع برای حفظ ثبات و موجودیت کشور سخن گفت و تأکید کرد که «گاهی یک گام به عقب برای حفظ کشور و برداشتن دو گام به جلو» بهتر از به خطر انداختن هستی و نیستی کشور است. محور دیگر سخنان زاهد، ضرورت استفاده به‌موقع از ظرفیت‌های دیپلماتیک بود. او گفت هر کارت استراتژیک دوره و فرصت مشخصی دارد و اگر ارزیابی دقیقی از شرایط صورت نگیرد، ممکن است کارت‌های موجود به ضد خود تبدیل شوند.
روایت احمد زیدآبادی
احمد زیدآبادی، فعال رسانه‌ای نیز از فضای در روایت آنچه در جلسه گذشت به سخنان محمدجواد ظریف پرداخت. به گفته او، ظریف در این جلسه نگرانی زیادی نسبت به احتمال حمله مجدد به ایران داشت و وضعیت کشور را بحرانی می‌دید. زیدآبادی مطرح کرد که هشدار‌های ظریف درباره این موضوع، از دیگر حاضران شدیدتر بود. او همچنین برداشت خود را از هدف برگزاری جلسه بیان کرد و گفت به نظر این نشست بیشتر با این هدف برگزار شده بود که دیدگاه‌های این جمع درباره تفاهمنامه اسلام‌آباد شنیده شود. او افزود که به نظر می‌رسد ریاست‌جمهوری یا شخص پزشکیان درصدد است صدایی در جامعه در حمایت از تفاهمنامه شکل بگیرد.
به گفته زیدآبادی، تعداد قابل توجهی از ایرانیان درباره تفاهمنامه اسلام‌آباد نظر مثبتی دارند و چهره‌های سیاسی حامی آن نیز زیاد هستند، اما بسیاری از آنها سکوت کرده‌اند. در مقابل، مخالفان که به گفته او در اقلیت هستند، صدای بلندتری در فضای عمومی دارند. او درباره ساختار جلسه نیز گفت حدود ۱۰ نفر، هر کدام حدود پنج دقیقه، صحبت کردند و دیدگاه‌ها از مسائل راهبردی و هشدار‌های امنیتی تا توضیح وضعیت موجود متفاوت بود. زیدآبادی در ادامه، مهم‌ترین نگرانی خود از جلسه را فقدان احساس فوریت کافی در مواجهه با شرایط دانست.
به گفته او، در میان برخی حاضران و حتی در میان رئیس‌جمهور و همکارانش این تصور وجود دارد که فرصت زیادی برای رایزنی، اقناع و بازگرداندن همه طرف‌ها به تفاهمنامه وجود دارد؛ در حالی که او شرایط را بسیار خطیر می‌داند. او گفت اگر فرصت سخن گفتن پیدا می‌کرد، بر این نکته تأکید می‌کرد که کشور با عمیق‌ترین بحران تاریخی ایران مواجه است؛ بحرانی که از نظر ابعاد و گستره، سابقه ندارد. به اعتقاد زیدآبادی، نخستین گام در چنین شرایطی، شناخت همه‌جانبه بحران است و پس از آن باید با شجاعت و سرعت تصمیم گرفت. او تأکید کرد که تصمیم‌گیری سریع و روشن، نیازمند ساختاری منسجم با ارتباطات نزدیک و هماهنگ است؛ ساختاری که به گفته او، در شرایط کنونی مفقود است.
روایت غلامرضا ظریفیان
غلامرضا ظریفیان، معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات، نیز گفت محور اصلی جلسه، چگونگی استفاده از فرصت‌های موجود در عرصه دیپلماسی بود. به گفته او، پزشکیان به دلیل سابقه دانشگاهی خود علاقه‌مند است از دیدگاه‌های مختلف، به‌ویژه در شرایط دشوار کنونی، استفاده کند. ظریفیان با اشاره به دو جنگ اخیر، تفاهمنامه را از اسناد کم‌نظیر تاریخ دیپلماسی، دست‌کم پس از انقلاب، توصیف کرد و گفت دولت توانسته است چنین سندی را به امضای دو رئیس‌جمهور برساند. او تأکید کرد این تفاهمنامه حاصل مجموعه‌ای از عوامل، از جمله تلاش‌های دیپلماتیک، مقاومت و تاب‌آوری مردم و تلاش‌ها و جانفشانی‌های رزمندگان بوده است و اکنون مسئله اصلی، حفظ این فرصت و چگونگی عمل بر مبنای آن است.
به گفته ظریفیان، در جلسه راهکار‌ها و راهبرد‌های مختلفی مطرح شد. او تأکید کرد که رئیس‌جمهور نیز بر این نکته تأکید داشته که بار سنگین مشکلات کشور را نمی‌توان صرفاً بر دوش دولت گذاشت و برای عبور از شرایط موجود، «انسجام و تفاهم ملی» ضروری است. ظریفیان همچنین گفت پزشکیان به مشکلات معیشتی مردم و دیگر تنگنا‌های کشور اشاره کرده و درباره وضعیتی سخن گفته که در آن برخی جریان‌های اقلیت، صدای بلندی دارند، در حالی که صدای اکثریت جامعه و به‌ویژه نخبگان کمتر شنیده می‌شود.
در مجموع، روایت‌های ارائه‌شده از این نشست نشان می‌دهد که تفاهمنامه اسلام‌آباد در مرکز گفت‌و‌گو‌های حاضران قرار داشته است؛ از یک‌سو، گروهی بر ضرورت احیای آن و استفاده از فرصت دیپلماتیک تأکید کرده‌اند و از سوی دیگر، هشدار‌هایی درباره محدود بودن زمان، احتمال تشدید بحران و ضرورت تصمیم‌گیری سریع مطرح شده است. در این میان، رئیس‌جمهور بر مشکلات معیشتی، ضرورت انسجام داخلی و تلاش برای حفظ منافع ملی تأکید کرده و گفته است برای حل مشکلات جامعه و پیشبرد مسیر تفاهم، از هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد.
