رد این پیشنهاد از سوی ترامپ تنها چند ساعت پس از آن صورت گرفت که ایران نقشهراه جدیدی برای بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرد؛ آبراهی که در شرایط عادی، یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان از طریق آن حمل میشود. این اتفاق همچنین چند روز پس از آن رخ داد که رئیسجمهور آمریکا در صحن مجمع عمومی سازمان ملل متحد تهدید کرد ممکن است ایران را «نابود کند».
به گزارش روز نو شبکه تلویزیونی الجزیره در گزارشی به آنچه ممکن است در ادامه این درگیری رخ دهد، پرداخته است.
پیشنهاد هفتروزه ایران چه بود؟
این پیشنهاد نقشهراهی برای بازگشایی تنگه هرمز و برقراری عبور و مرور عادی کشتیها در مدت یک هفته ترسیم میکند.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در گفتوگو با خبرنگاران گفت که این پیشنهاد از آمریکا میخواهد اقداماتی را که این کشور بر اساس تفاهمنامه ناموفق ۱۷ ژوئن در اسلامآباد متعهد شده بود، در یک بازه زمانی فشردهتر انجام دهد.
عراقچی روز پنجشنبه در یک نشست خصوصی با رسانهها اعلام کرد این اقدامات شامل آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران، لغو تحریمهای نفتی تهران و پایان دادن به محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر این کشور است. او همچنین گفت در طول این دوره هفتروزه باید تمامی خصومتها و درگیریها، از جمله در لبنان، متوقف شود.
وی افزود پس از برآورده شدن شروط آمریکا ــ که به گفته او چهار یا پنج روز زمان خواهد برد ــ تنگه هرمز میتواند بازگشایی شود و مذاکرات با آمریکا بر سر یک «توافق نهایی» در روز هفتم آغاز خواهد شد.
وزیر امور خارجه ایران گفت این روند میتواند به محض پذیرش طرح از سوی آمریکا آغاز شود.
عراقچی گفت: اکنون انتخاب بر عهده ایالات متحده است. ایران اجبار، تهدید یا ارعاب را نمیپذیرد.
واکنش آمریکا چه بوده است؟
ترامپ روز شنبه اعلام کرد که پیشنهاد تهران برای خاتمه جنگی که واشنگتن و رژیم صهیونیستی اواخر ماه فوریه علیه ایران به راه انداختند، را قبول نخواهد کرد و در جمع خبرنگاران گفت: پیشنهاد ایران را رد میکنم. توافقی را که بر اساس آن تهران خواستار ازسرگیری فوری تجارت است، رد میکنم.
او ادعا کرد: ایران خواهان توافق است و من هم توافق را دوست دارم، اما این پیشنهاد قابل قبول نیست.
وی مدعی شد که کشورش در حال دستیابی به «پیروزی بزرگ» در برابر ایران است و کنترل کامل تنگه هرمز را نیز در اختیار دارد.
این در حالی است که مقامهای آمریکایی و نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده نیز این دو ادعای ترامپ را تایید نمیکنند. دادههای کشتیرانی نیز نشان میدهد که عبور نفت از این آبراه استراتژیک تنها کسری از مقداری است که پیش از جنگ از این مسیر دریایی گذر میکرد.
ایران میگوید تا زمانی که شروطی که خود تعیین کرده است برآورده نشود، درباره برنامه هستهای خود مذاکره نخواهد کرد؛ موضوعی که به بنبست میان دو طرف منجر شده است.
آیا مذاکرات صلح هنوز در جریان است؟
بله، اما عمدتاً بهصورت غیرمستقیم. در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک که این هفته برگزار شد، قطر بهعنوان میانجی، پیامهایی را میان دو طرف ردوبدل کرده است.
هم ایالات متحده آمریکا و هم ایران گفتهاند که درِ دیپلماسی همچنان باز است و یک مقام آمریکایی به الجزیره گفته است که مذاکرات جاری با میانجیگری، «مثبت و سازنده» هستند.
قطر، که یکی از میانجیهای اصلی در این درگیری است، اعلام کرد که وزیر امور خارجه این کشور روز جمعه با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، درباره کاهش تنشها و شرایط لازم برای ازسرگیری مذاکرات گفتوگو کرده است.
اوایل همین هفته، مقامهای آمریکایی، از جمله نمایندگان ویژه کاخ سفید، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، در نیویورک با همتایان ایرانی خود در مذاکراتی با میانجیگری طرف ثالث شرکت کردند؛ نشستی که ترامپ آن را «بسیار خوب» توصیف کرد.
با این حال، به گفته توماس واریک، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک، «در واشنگتن تردید بسیار زیادی وجود دارد که آیا دو کشور واقعاً در یک مسیر و بر سر یک موضع مشترک قرار دارند یا خیر.»
واریک به الجزیره گفت: فکر میکنم بهترین چیزی که میتوانیم امیدوار باشیم این است که پیشنهاد وزیر امور خارجه ایران به مذاکرات بیشتر منجر شود تا روشن شود واشنگتن حاضر است بر مبنای چه پیششرطهایی عمل کند.
رویارویی آمریکا و ایران از اینجا به کدام سو میرود؟
احتمالاً به سمت ازسرگیری خصومتها.
روزنامه والاستریت ژورنال روز جمعه به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که ترامپ جدیدترین پیشنهاد آتشبس تهران را رد کرده و به دستیارانش گفته است که انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، بمباران ایران را از سر بگیرد.
بر اساس گزارش این روزنامه، ترامپ در محافل خصوصی نسبت به اینکه تهران با شرایط او موافقت کند تردید دارد، هرچند در اظهارات علنی پیشبینی کرده است که ایران پس از انتخابات سوم نوامبر به دنبال دستیابی به توافق خواهد بود. با این حال، مقامات خاطرنشان کردند که موضع او ممکن است در هفتههای پیش رو تغییر کند و تحت تأثیر نتایج انتخابات قرار گیرد.
مقامهای نظامی ایران هشدار دادهاند که به تجاوز مجدد آمریکا به شدیدترین شکل ممکن پاسخ خواهند داد و این ضربات شدیدتر از حملات موشکی و پهپادی در طول جنگ چهل روزه خواهد بود.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل گفت در صورت فقدان توافق، در حال بررسی این موضوع است که آیا ایران را «نابود کند» یا خیر.
در عین حال، ترامپ گفته است که معتقد است توافقی برای پایان دادن به درگیری، اندکی پس از انتخابات میاندورهای حاصل خواهد شد.
پل ماسگریو، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه جورجتاون در قطر، به الجزیره گفت که ترامپ «نمیخواهد جنگ را با شرایطی نامطلوب به پایان برساند» و نتیجه انتخابات ماه نوامبر احتمالاً به تعیین مسیر سیاست او کمک خواهد کرد.
ماسگریو گفت اگر حزب جمهوریخواه ترامپ در انتخابات متحمل شکستهای سنگین شود و اکثریت خود را در کنگره از دست بدهد، او ممکن است به «اقدامات یکجانبه، از جمله احتمالاً ازسرگیری جنگ» روی بیاورد.
وی ادامه داد: این همچنین بدان معنا خواهد بود که ایران ضربه سیاسی بسیار دردناکی به رئیسجمهور ترامپ وارد کرده است.
او افزود که چنین وضعیتی میتواند به تشدید تنشها در کوتاهمدت منجر شود و «پس از آن، مذاکراتی انجام گیرد تا طوری به نظر نرسد که گویی کاخ سفید صرفاً در حال تسلیم شدن است».
