رئیسجمهور آمریکا برای سفر رسمی شی جینپینگ، رهبر چین، به واشینگتن، تشریفاتی کمسابقه تدارک دیده است، اما پشت فرش قرمز و ضیافت رسمی، اختلافی سخت بر سر تایوان قرار دارد؛ پکن خواهان توقف فروش تسلیحات آمریکایی است و جمهوریخواهان بر ادامه حمایت از تایپه تأکید میکنند.
به گزارش روز نو شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، روز گذشته برای سفری سهروزه و رسمی وارد واشینگتن شد؛ سفری که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از نخستین لحظه آن را با تشریفاتی کمسابقه آغاز کرد. ترامپ برخلاف روال معمول، در پایگاه مشترک اندروز شخصا به استقبال هواپیمای حامل شی رفت؛ اقدامی که برای نخستین سفر دولتی رهبر چین به آمریکا در بیش از یک دهه، نشانه توجه ویژه کاخ سفید به نمایش احترام و رابطه شخصی دو رهبر است. برنامه سفر نیز بر همین فضای تشریفاتی بنا شده است. شی و همسرش پنگ لییوان، پس از ورود در مراسمی در پایگاه اندروز شرکت کردند.
امروز مراسم استقبال رسمی در کاخ سفید و بازدید از نیروهای نظامی برگزار میشود و امشب، ضیافت رسمی دولتی با حضور چهرههایی از صنعت فناوری ازجمله جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا و ایلان ماسک برگزار خواهد شد. جمعه نیز شی و پنگ با ترامپ و ملانیا ترامپ دیدار میکنند و سپس از آرشیو ملی آمریکا بازدید خواهند کرد. این نمایش تشریفاتی پاسخی به استقبال گستردهای است که ترامپ در سفر ماه میخود به چین دریافت کرد. در آن سفر، فرش قرمز، گارد افتخار، گروه موسیقی نظامی و حدود ۳۰۰ نوجوان چینی با پرچمهای دو کشور در فرودگاه پکن حضور داشتند. اکنون ترامپ سطح استقبال واشینگتن را با آن مراسم مقایسه میکند و در هفتههای اخیر نیز از آمادهشدن محل جدید فرود بالگرد در کاخ سفید برای سفر شی ابراز رضایت کرده است. با این حال، پشت این صحنه پرزرقوبرق، رابطه دو قدرت با اختلافهای جدی روبهرو است.
تجارت، رقابت بر سر هوش مصنوعی، جنگ آمریکا با ایران و در رأس آنها تایوان در دستور کار قرار دارند. کاخ سفید امیدوار است سفر دستکم به حفظ «ثبات راهبردی» کمک کند، اما انتظار برای دستیابی به توافقهای بزرگ پایین است. ترامپ در آستانه دیدار بارها از شی تمجید کرده و از رابطه گرم شخصی خود با او سخن گفته؛ رویکردی که در داخل حزب جمهوریخواه نیز بدون مخالفت نمانده است. راجر ویکر، سناتور جمهوریخواه ایالت میسیسیپی و رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا، از آنچه «استقبال مجلل» از شی خوانده، انتقاد کرده است. او گفته با توجه به اختلافهای جدی واشینگتن با دولت چین، ترامپ نباید چنین دعوتی انجام میداد. ویکر خواسته است در گفتوگوهای دو رهبر، توسعه توان نظامی چین و حمایت پکن از ایران مطرح شود.
تایوان؛ گره اصلی دیدار
مهمترین گره دیدار احتمالا تایوان خواهد بود. سه منبع آگاه از گفتوگوهای مقدماتی آمریکا و چین به رویترز گفتهاند انتظار میرود شی از ترامپ بخواهد فروش تسلیحات آمریکایی به تایوان را بر اساس بیانیه مشترک سال ۱۹۸۲ متوقف کند. پکن تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند و مسئله این جزیره را حساسترین موضوع در روابط خارجی چین توصیف میکند. تایوان این ادعای پکن را رد میکند و آمریکا نیز با وجود نداشتن روابط دیپلماتیک رسمی با تایپه.
بر اساس قوانین داخلی خود متعهد به فراهمکردن توان دفاعی لازم برای این جزیره است. گفته میشود چین در قبال پذیرش این خواسته از سوی واشینگتن احتمالا با موضع آمریکا علیه ایران همراهی بیشتری نشان خواهد داد. چین در استدلال خود به سومین بیانیه مشترک واشینگتن و پکن در سال ۱۹۸۲ استناد میکند. آمریکا در آن سند اعلام کرد قصد دارد به تدریج فروش تسلیحات به تایوان را کاهش دهد و به دنبال فروش بلندمدت سلاح به تایپه نیست. اما همان زمان رونالد ریگان، رئیسجمهور وقت آمریکا، در یادداشتی جداگانه تأکید کرد آمادگی واشینگتن برای کاهش فروش سلاح، کاملا به ادامه تعهد چین به حل مسالمتآمیز اختلافات با تایوان وابسته است. این اختلاف در تفسیر تعهدات ۱۹۸۲ اکنون دوباره در مرکز گفتوگوها قرار گرفته است.
موضوع زمانی حساستر میشود که فعالیت نظامی چین در اطراف تایوان طی پنج سال گذشته افزایش یافته است. ارتش چین تقریبا هر روز در اطراف جزیره فعالیت دارد و پکن رزمایشهایی ازجمله تمرینهای همراه با شلیک موشک برگزار کرده است. وزارت خارجه چین در آستانه سفر شی بار دیگر اعلام کرده با فروش تسلیحات آمریکا به تایوان «قاطعانه مخالف» است و پایبندی به سه بیانیه مشترک و تعهدات قبلی واشینگتن را شرط ضروری برای توسعه باثبات روابط دو کشور میداند. در سوی مقابل، واشینگتن بر سیاست «چین واحد» خود تأکید دارد؛ سیاستی که بر اساس آن، آمریکا درباره حاکمیت تایوان موضع رسمی اتخاذ نمیکند و موضع پکن در قبال بخشی از چینبودن تایوان را تأیید نمیکند. همزمان «شش تضمین» آمریکا به تایوان که در سال ۱۹۸۲ صادر و در ۲۰۲۰ از طبقهبندی محرمانه خارج شد، تصریح میکند که واشینگتن تاریخی برای پایان فروش سلاح به تایوان تعیین نکرده و با مشورت قبلی با پکن درباره این فروشها موافقت نکرده است.
پروندههای تسلیحاتی
پرونده تسلیحاتی اکنون جنبه فوری هم دارد. دولت ترامپ در دسامبر بسته تسلیحاتی ۱۱ میلیارد دلاری برای تایوان را تصویب کرد که بزرگترین بسته از این نوع بوده است. بسته دوم به ارزش حدود ۱۴ میلیارد دلار ماههاست متوقف مانده و ترامپ پس از نشست ماه میبا شی در پکن گفت آن را در حالت تعلیق نگه داشته و از آن بهعنوان «اهرم مذاکره بسیار خوب» یاد کرد. یک مقام کاخ سفید نیز گفته رئیسجمهور درباره بسته تازه در زمانی نسبتا کوتاه تصمیم خواهد گرفت. به گفته همان مقام، ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود بیش از هر رئیسجمهور دیگری فروش تسلیحات به تایوان را تصویب کرد و در نخستین سال دوره دوم نیز حجم مصوبات او از مجموع چهار سال دولت جو بایدن بیشتر بوده است. تایوان اعلام کرده تحولات مربوط به گفتوگوهای سطح بالای آمریکا و چین را از نزدیک دنبال میکند و ارتباط خود با واشینگتن را حفظ کرده است.
منابع رویترز میگویند خواسته پکن فقط توقف قراردادهای آینده نیست و چین از آمریکا خواسته تحویل سلاحهایی را که تایوان پیشتر سفارش داده نیز متوقف کند. یکی از منابع گفته شی احتمالا در گفتوگو با ترامپ تلاش خواهد کرد تایوان را عامل بیثباتی در روابط دو کشور و طرفی معرفی کند که وضع موجود را تغییر میدهد. در مقابل، به گفته این منابع، پکن پیشنهاد کرده برای اعمال فشار بر ایران در ارتباط با جنگ خاورمیانه با واشینگتن همکاری کند.
این موضوع هنوز در حد گفتوگوهای پشت پرده گزارش شده و نتیجهای درباره آن اعلام نشده است. در آستانه نشست، شماری از جمهوریخواهان ارشد نیز از ترامپ خواستهاند موضع آمریکا در قبال تایوان تغییر نکند. پیت ریکتس، سناتور جمهوریخواه و رئیس زیرکمیته شرق آسیای کمیته روابط خارجی سنا، گفته واشینگتن باید روشن کند که اجازه تصرف تایوان با زور را نمیدهد و حمایت از تایپه ادامه خواهد یافت. جان مولنار، رئیس جمهوریخواه کمیته منتخب مجلس نمایندگان درباره چین نیز در نامهای به ترامپ خواسته اعتراض پکن به فروش تسلیحات و همکاری امنیتی آمریکا با متحدان آسیایی رد شود.
با وجود این فشارها، انتظار نمیرود دیدار واشینگتن به توافقی اساسی درباره تایوان منجر شود. مت پاتینگر، معاون مشاور امنیت ملی در دولت نخست ترامپ، گفته انتظار اتفاق «ماهوی» در این پرونده را ندارد و پیشبینی کرده شی مانند دیدارهای گذشته مواضع چین در قبال تایوان را با تفصیل برای ترامپ تشریح کند. سفر سهروزهای که با فرش قرمز، ضیافت رسمی و دیدار در آرشیو ملی همراه است، بنابراین آزمونی برای مدیریت رقابتی خواهد بود که دو طرف در عین تلاش برای جلوگیری از تشدید آن، در بنیادیترین موضوعات امنیتی همچنان به شکلی جدی و پایدار فاصله زیادی با یکدیگر دارند.
