دولت به موازات آنکه برای اداره کشور در شرایط جنگی با مشکلات عدیده روبهرو است، اکنون با چالش سخت دیگری نیز دستوپنجه نرم میکند؛ آنکه هفت وزیر در معرض استیضاح از سوی نمایندگان مجلس قرار دارند؛ هفت وزیر به این شرح: احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، احمد دنیامالی، وزیر ورزش و جوانان، غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی، عباس علیآبادی، وزیر نیرو، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش.
به گزارش روز نو باید به این لیست نام سید علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد را هم اضافه کنیم، زیرا به تازگی حمیدرضا کاظمی، یکی از نمایندگان مجلس اعلام کرد که طرح استیضاح مدنیزاده به امضای ۴۷ نفر از نمایندگان رسیده و در حال پیگیری است. درباره علت طرح استیضاح مدنیزاده هم مشکلات اقتصادی و معیشتی و گرانی روزافزون قیمتها ذکر شده است.
به گفته کارشناسان عملکرد تیم اقتصادی دولت از وزیر اقتصاد گرفته تا رئیس بانک مرکزی و وزیر تعاون و کار عملکرد ضعیفی بوده است و آنها نتوانستند شرایط اقتصادی را متناسب به دوران جنگ اداره کنند. مشخصا درخصوص احمد میدری نقدهای زیادی وجود دارد؛ آنکه وزارتخانه تعاون، کار و رفاه اجتماعی در دوره تصدی میدری در حوزه پرداخت مطالبات بازنشستگان عملکردی به شدت ضعیف داشته است، وضعیت اشتغال نیز هیچ تعریفی ندارد و میدری و مدیرانش هیچ ایده یا برنامهای برای اداره این وزارتخانه چه در دوران جنگ و چه حتی پیش از آن نداشتند.
بر همه اینها باید انتصابهای میدری را نیز بیفزاییم که عمدتا سیاسی و به دور از شایستهسالاری بوده است. یا درباره فرزانه صادق میتوان گفت که او عملکرد قابل قبولی در حوزه مسکن و شهرسازی نداشته است یا آنکه نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی نیز در معرض نقدهای شدیدی است؛ از جمله آنکه بر قیمت محصولات کشاورزی که مهمترین کالاهای اساسی و خوراکی مردم را تشکیل میدهند، نظارت خاصی نیست و معلوم نیست چرا برخی اقلام کشاورزی که ارتباطی به ارز نیز ندارند و عمدتا در داخل تولید میشوند، قیمتهای نجومی پیدا کرد.
برخی کارشناسان سیاسی و اقتصادی باور دارند درست است که همه این مشکلات وجود دارد، اما آیا استیضاح در شرایط پیچیده کنونی کشور میتواند راهگشا باشد؟ آیا در وضعیتی که ثبات مهمترین رکن عبور از دوران جنگ و تحریم است، آیا تغییر در بخشهای مهم دولت میتواند به بهبود وضعیت کمک کند یا باعث تشدید نابسامانیها میشود؟
از طرفی تجربه استیضاح عبدالناصر همتی از سِمت وزیر اقتصاد و آمدن مدنیزاده به جای او نیز نشان داد، تا زمانی که مشکلات اساسی کشور حل نشود، الزاما تغییر وزرا نمیتواند راه حل قطعی باشد. از سوی دیگر برخی نیز مطرح میکنند که پشت این استیضاحهای متعدد جریانهایی سیاسی حضور دارند و به نوعی استیضاح را دستاویز ادامه رقابت سیاسی با دولت قرار دادهاند. حالا در این شرایط پرسش آن است که آیا مجلس با وجود شرایط ویژه کشور، در مسیر درستی حرکت میکند؟
موضوع استیضاح باید به مسائل کلان کشور مربوط باشد
محمدصالح جوکار، رئیس کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس، درباره طرحهای متعدد استیضاح وزرا که اکنون در مجلس در جریان است، به «هفتصبح» گفت: «برابر قانون، استیضاح حق نمایندگان است و هر نمایندهای میتواند درباره وزرا اظهارنظر کند و درباره عملکرد وزارتخانه و وظایفی که وزیر بر عهده دارد، از ابزارهایی مانند سوال، تحقیق و تفحص و استیضاح استفاده کند.
بنابراین، برابر قانون نمیتوان گفت نماینده نباید استیضاح کند. عمدتا محورهای استیضاح مهم است و باید دید استیضاح در چه زمینهای مطرح میشود. در حوزه اقتصاد و معیشت مردم، بحثهایی وجود دارد که بخشی از آن به ضعیف بودن مدیریت در بخشهای اقتصادی کشور برمیگردد و بخشی نیز به مسئله جنگ مربوط میشود. استیضاح به مجلس میآید، در کمیسیون بررسی میشود، در صحن علنی مطرح میشود و در نهایت، رأیی که نمایندگان در صحن میدهند تعیینکننده است. اگر نمایندگان از پاسخهای وزیر قانع شوند، استیضاح رأی نمیآورد، اما اگر قانع نشوند، استیضاح رأی میآورد».
او ادامه داد: «نگاه بخشی و جزئی به استیضاح قابل قبول نیست. موضوع استیضاح باید مسائل کلان کشور باشد و بر اساس مبانی و شرایطی که در سطح کشور وجود دارد و موضوعاتی که عموم ملت ایران را دربرمیگیرد، مطرح شود تا بتواند مؤثر باشد. اما اگر نمایندهای با نگاه بخشی و صرفا بر اساس مسائل و مطالبات مربوط به حوزه انتخابیه خود بخواهد استیضاح کند، قابل قبول نیست. استیضاح باید مبتنی بر نگاه ملی باشد، نه نگاه بخشی و مطالبات جمعیتی که در یک حوزه انتخابیه وجود دارد».
طرح استیضاح لزوما به معنی برکناری وزیر نیست
این نماینده مجلس در پاسخ به این پرسش که آیا استیضاح وزرا در شرایط کنونی که سایه جنگ بر سر کشور وجود دارد، به صلاح است یا خیر، مطرح کرد: «یک زمان شرایط به گونهای است که برخی امور اساسا در اختیار وزیر نیست و بخشی از مسائل خارج از اختیارات او قرار دارد، اما بخشی دیگر در حوزه اختیارات وزیر است و وزیر باید در قبال آن پاسخگو باشد. اگر شرایط خاصی حاکم باشد، وضعیت متفاوت میشود.
وزیر باید مشکلات و محدودیتها را عنوان کند و مجلس نیز باید این شرایط را در نظر بگیرد. به طور مشخص در حوزه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، موضوع بازنشستگان و حقوق شاغلان مسئلهای جدی است یا همچنین بحث شرکتهای شستا وجود دارد. موضوع ماده ۸۵ قانون مدیریت خدمات کشوری نیز مطرح است که بر زمین مانده و به یکی از مسائل و سوالات مربوط به استیضاح تبدیل شده است. طبیعی است نمایندگان در این زمینهها دغدغههایی دارند و انتظار میرود که وزارت کار اقدامی برای حل این مسائل کند و وقتی چنین نمیشود، کار به طرح استیضاح میکِشد. با این همه اساسا صحن مجلس اختیار دارد و اینکه استیضاح مطرح میشود، به این معنی نیست که حتما وزیر استیضاح خواهد شد».
باید ترمیمی در کابینه دولت ایجاد شود
جوکار در پایان گفت: «موضوع دیگر، بحث دولت است. دو سال و نیم از عمر دولت گذشته و دولت باید ترمیمی در کابینه داشته باشد. هنوز دو وزیر معرفی نشدهاند و این وزارتخانهها با سرپرست اداره میشوند. دولت باید این موضوع را تعیین تکلیف کند. اگر بخشی از مدیران ناکارآمد هستند، دولت باید در کابینه اصلاحاتی ایجاد کند من اکنون کمتر میبینم که نگاه سیاسی در طرح استیضاح وزرا وجود داشته باشد، اما نگاههای بخشی وجود دارد. همانطور که گفتم، نگاه بخشی در مواجهه با یک وزیر منطقی نیست، زیرا استیضاح وزیر باید بر اساس مبانی ملی و کلی باشد، نه مطالبات جزئی و بخشی».
ممکن است وزرا بتوانند نمایندگان را قانع کنند
احمد بیگدلی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس نیز در پاسخ به این پرسش که چرا مجلس به طور همزمان این میزان وزیر را در معرض استیضاح قرار داده است، به «هفت صبح» گفت: «یکی از ابزارهای نمایندگان، استیضاح است و در این تردیدی نیست و، اما استیضاح برخی از وزرا از جمله وزیر کار از حدود یک سال قبل ثبت شده بود. نمایندگان با توجه به عملکرد وزرا، تصمیم میگیرند. به هر حال اکنون نارضایتیهایی نسبت به عملکرد برخی از وزرا وجود دارد. حتما نمایندگان از ابزارهای مختلف، از جمله تذکر و سوال، استفاده کردهاند و وقتی دیده شده است که تغییری رخ نداده، طرح استیضاح مطرح شده است. البته لزوما هر استیضاحی منجر به تغییر وزیر نمیشود. ممکن است وزیر در مجلس حاضر شود و دوباره بتواند نمایندگان را قانع کند و رأی اعتماد مجدد از نمایندگان بگیرد، اما از سوی دیگر ممکن است نتواند نمایندگان را قانع کند و از سمت خود برکنار شود».
باید به وزیر اقتصاد تذکری جدی داده میشد
این نماینده مجلس درباره طرح استیضاحها در شرایط کنونی کشور، بیان کرد: «درست است که جنگ و تحریمها وجود دارد، اما قرار نیست در شرایط جنگ تمامعیاری که ایجاد شده و در وضعیتی که واقعا نیروهای مسلح و مردم دفاع جانانه میکنند، شاهد باشیم که در بازار نوعی رهاشدگی وجود داشته باشد. نمایندگان مشخصا با وزیر اقتصاد صحبت کردهاند، اما تغییر خاصی رخ نداده است. با این وصف، باید به وزیر تذکر جدی داده شود تا روند موجود را اصلاح کند. اکنون بانکها زیر بار هیچ وامی نمیروند.
حتی برای وام ۲۰ میلیون تومانی با تسهیلات ۲۳ درصدی نیز میبینیم که بانکها همکاری نمیکنند. افزایش قیمتها هم لحظهای و ثانیهای شده است. در حالت عادی ممکن است همه مدیران، مدیران خوبی باشند، اما در موقعیتهای خاص است که نیاز است مدیریت خوب ارائه شود. اگر هیچ جنگی نبود، هیچ تحریمی وجود نداشت، صادرات و واردات بهراحتی انجام میشد و ارز وارد کشور میشد، در آن شرایط مدیریت کار سختی نبود. اکنون محاصره دریایی وجود دارد، مشکلات معیشتی وجود دارد، ارز وارد کشور نمیشود، واردات و صادرات دشوار است و توان مردم کاهش مییابد. در چنین شرایطی باید مدیریتی دقیق و همهجانبه انجام شود. در این شرایط، مدیران باید بدانند چگونه میتوان کشور را مدیریت کرد».
مشکل، انفعال در برخی وزارتخانههاست
او ادامه داد: «با همه این تفاسیر، بحث جابهجایی افراد نیست؛ بحث این است که وزیر در قبال این شرایط چه واکنشی از خود نشان داده است. وزارت تعاون نمیتواند معوقات بازنشستگان را تأمین کند، اما نیرو عوض میکند. چرا وقتی به وزارتخانه انتقاد میکنیم، وزیر یک نیرو را جابهجا میکند؟ ما وزیر را دعوت میکنیم و مشکلات را بیان میکنیم، اما میبینیم واکنش خاصی نشان داده نمیشود و منفعلانه عمل میکنند. برای مجلس چه فرقی میکند این آقا یا آن خانم در آن پست حضور داشته باشند؟ مهم این است که همه توان به کار گرفته شود تا مشکلات حل شود. اگر بحث افراد بود، باید توجه داشت که یک سال و نیم است این استیضاحها ثبت شدهاند. یک سال نیز به هر دلیلی فرصت داده شد، اما مشکلات همچنان پابرجاست».
رد نمیکنم که شاید بخشی از مسئله سیاسیکاری باشد
من رد نمیکنم که سیاسیکاری هم شاید وجود داشته باشد و طبیعتا سیاسیکاری باید از سوی نمایندگانی باشد که خود را در جبهه رقیب دولت میبینند، اما اکنون میبینیم بخشی از کسانی که از استیضاحها حمایت میکنند، همسو با دولت بودهاند و هستند و بعضا برای همین وزرایی که در معرض استیضاح قرار گرفتهاند رأی اعتماد جمع میکردند. واقعیت این است که ۷۰ درصد علت استیضاحهای کنونی نگاه عملکردی است. وظیفه نمایندگان این است که موضوع را به کمیسیون ببرند، در کمیسیون مطرح شود و سپس به صحن مجلس برود.
در صحن مشخص میشود که وزیر رأی اعتماد مجدد میگیرد یا استیضاح او رأی میآورد. واقعیت این است که مردم از نظر مسائل اقتصادی در تنگنا هستند، اما مسئله، منفعل عمل کردن است. وقتی یک وزیر به جلسه میآید، درباره مشکلات صحبت میشود، اما کاری انجام نمیگیرد، اینجاست که مسئله ایجاد میشود. اگر وزیری بیاید و توضیح بدهد و بخشی از نقدها را بپذیرد، طبیعتا امکان همکاری وجود خواهد داشت، اما برخی از وزرا هستند که برای نیروهای خود هر کاری میکنند، ولی وقتی به مردم میرسد، میگویند هیچ کاری از دست ما برنمیآید. همزمان به مدیران تسهیلات خاص میدهند و حقوقهای کلان پرداخت میکنند. این تبعیض است».
مردم تصور میکنند علت اصلی استیضاحها سیاسیکاری است
علیمحمد نمازی، نماینده مجلس ششم و فعال سیاسی، در پاسخ به این پرسش که چه قدر از هدف استیضاحها سیاسی است، به «هفت صبح» گفت: «اعتماد مردم یکی از مهمترین عناصر اداره کشور است. وقتی این اعتماد وجود داشته باشد، اشتباههای مسئولان نیز قابل جبران است، اما وقتی اعتماد کاهش یابد، حتی کار خوبی که مسئولان انجام میدهند نیز نتیجه لازم را نخواهد داشت. مردم به اینگونه استیضاحها که در چارچوب وظیفه نظارتی مجلس اِعمال میشود، اعتماد ندارند و تصور نمیکنند که این استیضاحها واقعا بر اساس بررسی عملکرد وزرا باشد.
آنها تصور میکنند این استیضاحها ناشی از سیاسیکاری و رقابتهای سیاسی است. وقتی مردم به این استیضاحها اعتماد نداشته باشند، اگر وزیری هم تغییر کند، در نگاه مردم اوضاع بهتر نمیشود و این تغییر باعث کاهش نارضایتی مردم نخواهد شد. در این شرایط، کارها نیز بهتر پیش نمیرود، هزینهها کمتر نمیشود و حتی ممکن است همان مشکلی که مورد اشاره قرار گرفته است نیز حل نشود. نکته دیگر آن است که مجلسی که پنج ماه هیچ جلسهای نداشته و هفت ماه است جلسه رسمی نداشته و نمایندگان عموما در حوزههای انتخاباتی بودهاند اولا چگونه عملکرد کابینه که آن نیز فعالیت علنی نداشته را تحت نظر دقیق داشتهاند و ثانیا اکثریت ملت چگونه باید به نتیجه استیضاح چنین مجلسی اعتماد کند؟»
استیضاحها به بهبود اوضاع کمک نمیکند
او ادامه داد: «این استیضاحها چندان به بهبود اوضاع کمک نمیکند و حتی وضع را بدتر هم میکند. اصلا فرض کنیم وزیر را استیضاح کنیم. استیضاح یک بخش از کار است؛ بخش دوم این است که چه کسی جای او میآید؟ آیا دولت توان دارد فرد قویتری را بیاورد؟ چه تضمینی وجود دارد که با تغییراتی که رخ میدهد، وضعیت بهتر شود؟ وقتی استیضاح رخ دهد و شرایط بهتر نشود، اتفاقا باعث ناامیدی بیشتر میشود. دولت هم در دو سال دوم خود قرار دارد و بهنوعی بهتدریج کارش به پایان میرسد و فرصتی باقی نمانده است که وزیر تازه بتواند کار ویژهای انجام دهد».
باید پیش از استیضاح جایگزینها مشخص شوند
این فعال سیاسی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه در شرایط کنونی بهترین راه چیست، توضیح داد: «بهترین کار آن است که دولت و مجلس با هم صحبت کنند و مشخص کنند واقعا کدام یک از وزرا در انجام کار ناتوانند و دولت و مجلس با هم توافق کنند که اگر قرار است وزیری برود، جایگزین مناسبی برای او وجود داشته باشد و آن جایگزین در هماهنگی میان دولت و مجلس پیش از استیضاح تعیین شود».
اصلاحطلبان و حامیان دولت هم از میدری ناراضیاند اما...
او درباره اینکه آیا واقعا عملکرد وزرایی که در معرض استیضاح قرار دارند، قابل دفاع است یا خیر، تشریح کرد: «خیر؛ عملکرد بسیاری از آنها قابل دفاع نیست. این را میپذیریم که دولت قدرتمندی شکل نگرفت. بهویژه درباره آقای میدری، خودم بارها با او صحبت کردم و تلاش کردم کمک کنم، اما به هیچ وجه موفق نشدم. نارضایتی حتی در میان اصلاحطلبان و نمایندگان حامی دولت از آقای میدری زیاد است و از عملکرد او ناراضی هستیم، اما مسئله این است که آیا رئیسجمهور جایگزینی برای آقای میدری دارد یا خیر؟
اگر واقعا جایگزینی وجود داشته باشد، اشکالی ندارد، اما اگر جایگزینی وجود نداشته باشد، عملا استیضاح اوضاع را بدتر میکند. مجلس و دولت باید بنشینند و عملکرد وزرا را دقیق بررسی کنند. اگر درباره وزیری جمعبندی شد که عملکرد ضعیفی دارد، ابتدا باید جایگزین او را پیدا کنند و اگر جایگزین مناسبی پیدا شد، آن وزیر، از جمله آقای میدری، استیضاح شود. من باور دارم در هیچ مجلس و دورهای چنین وضعیتی وجود نداشته است که تعداد زیادی از وزرا در معرض استیضاح باشند. چنین وضعیتی این امر را به ذهن میرساند که شاید جریانی در مجلس میخواهد کابینه را از حد نصاب بیندازد».
