مذهب مالکی به ابوعبدالله مالک بن انس منسوب است و پیروان آن، دیدگاههای فقهی او را دنبال میکنند. این مذهب در مدینه شکل گرفت و از آنجا به حجاز راه یافت.
در ادامه، مذهب مالکی به مناطق مغرب و اندلس رسید و در میان بخشی از مسلمانان این سرزمینها جایگاه پیدا کرد.
اندلس نامی تاریخی برای بخش بزرگی از شبهجزیره ایبری بود که قسمت عمده آن در محدوده اسپانیای امروزی قرار داشت.
امویان یا بنیامیه، یکی از خاندانهای شناختهشده قریش بودند که بعدها حکومت خلافت اسلامی را در اختیار گرفتند. نام این خاندان به امیه بن عبدشمس، از بزرگان قریش در مکه، بازمیگردد.
حکومت امویان پس از دوره خلفای نخستین شکل گرفت و حدود یک قرن ادامه داشت. آغاز خلافت آنان را حدود سال ۴۱ هجری قمری و پایان آن را حدود سال ۱۳۲ هجری قمری میدانند.
مرکز حکومت امویان دمشق بود. در دوره آنان، قلمرو حکومت اسلامی گسترش قابل توجهی پیدا کرد و سرزمینهایی در شمال آفریقا، اندلس در محدوده اسپانیای امروزی و بخشهایی از آسیای مرکزی و شبهقاره هند زیر فرمان آنان قرار گرفت.
در میان خلفای اموی، معاویه بن ابیسفیان، عبدالملک بن مروان، ولید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک از شناختهشدهترین چهرهها هستند.
در حدود سال ۱۳۲ هجری قمری، خلافت امویان در شرق با قدرت گرفتن عباسیان پایان یافت. با این حال، حکومت اموی در اندلس ادامه پیدا کرد؛ عبدالرحمن یکم، یکی از اعضای خاندان اموی، به اندلس رفت و حکومت امویان را در آن سرزمین دوباره برقرار کرد.
فتح اندلس حدود سال ۹۲ هجری قمری، در دوره خلافت ولید بن عبدالملک اموی آغاز شد و طارق بن زیاد در این لشکرکشی نقش داشت.
مذهب مالکی در سالهای بعد در اندلس ریشه بیشتری پیدا کرد و شماری از شاگردان مالک بن انس نیز در انتقال و گسترش آموزههای او نقش داشتند.
از سوی دیگر، این مذهب در بخشهایی از شمال و غرب آفریقا نیز گسترش یافت. امروزه پیروان مذهب مالکی در کشورهایی مانند مراکش، الجزایر، تونس، لیبی، مصر، سودان، بحرین و کویت حضور دارند.
اهل سنت در فقه، چهار مذهب اصلی دارند که عبارتاند از حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی. مذهب حنفی به ابوحنیفه، مذهب مالکی به مالک بن انس، مذهب شافعی به محمد بن ادریس شافعی و مذهب حنبلی به احمد بن حنبل منسوب است. این چهار مذهب در طول تاریخ در مناطق مختلف جهان اسلام گسترش یافتهاند و هر کدام در برخی سرزمینها پیروان بیشتری پیدا کردهاند.
