شورای امنیت سازمان ملل متحد به تازگی به ریاست فرانسه با وجود مخالفت روسیه و چین، با برگزاری نشستی درباره ایران و کمیته ۱۷۳۷ موافقت کرد که با استفاده از یک رایگیری رویهای تشکیل شد. هدف اصلی قدرتهای غربی برقراری سازوکاری برای اِعمال تحریمهای پیشین سازمان ملل علیه ایران بود، اما این جلسه به شکلی که آنها فکر میکردند پیش نرفت و با اختلافنظرهای زیادی همراه شد.
موضع روسیه
به گزارش روز نو واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل در این نشست اعلام کرد که از نظر این کشور سازوکار بازگرداندن قطعنامههای پیشین شورای امنیت علیه ایران که در قطعنامه ۲۲۳۱ پیشبینی شده بود، به دلایل حقوقی و رویهای فعال نشده است. او استدلال کرد که طرح ادعاهای خلاف این موضوع از جمله ادعاهایی که «در پوشش نتیجهگیریهای جانبدارانه» دبیرخانه مطرح میشوند، نامناسب است و فدراسیون روسیه با برگزاری این نشست مخالف است.
نماینده روسیه مطرح کرد که اسنپ بک به پایان رسیده و شاهد غروب برجام هستیم و کمیته ۱۷۳۷ نباید فعالیتهای خود را از سر بگیرد. او همچنین خواستار رأیگیری رویهای برای جلوگیری از ارائه گزارش درباره کمیته تحریمهای ۱۷۳۷ شد و گفت قطعنامه ۲۲۳۱ در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ منقضی شده و موضوع مرتبط با منع اشاعه نیز در همان تاریخ از فهرست موضوعات فعال شورای امنیت خارج شده است.
نبنزیا در پایان سخنان خود گفت: «واقعیتها درباره برنامه صلحآمیز هستهای ایران از سوی برخی طرفها کاملا تحریف شده و وارونه جلوه داده میشود. با سوء استفاده از اختیارات شورای امنیت به منظور تسویه حسابهای سیاسی، مخالف هستیم و هرگونه سوءاستفاده از شورای امنیت را رد میکنیم. نشستهای امروز شورای امنیت ارزش افزودهای ندارد و غرب تنشها درباره ایران را تشدید میکند. این نشست، نقض آشکار آیین نامه دستور کار شورای امنیت بوده و بر اساس موضوعی موهوم برگزار شده است. ما جلوی تلاشها برای احیای کمیته تحریمها علیه ایران را خواهیم گرفت».
موضع چین
«سان لی» سفیر و معاون نمایندگی چین در سازمان ملل نیز با حمایت از این موضع اعلام کرد که به باور پکن، ریاست شورای امنیت اختیار تهیه یا ارائه گزارشهای ۹۰ روزه در این زمینه را ندارد. نماینده چین هشدار داد که ادامه اختلافها بر سر بازگشت تحریمها میتواند شکاف در شورای امنیت را عمیقتر کرده و تلاشها برای دستیابی به راهحل سیاسی و دیپلماتیک را دشوارتر کند. نماینده چین گفت: «شورا بررسی موضوع هستهای ایران را به پایان رسانده و رئیس دورهای شورای امنیت، هیچ مأموریتی برای تهیه گزارش موسوم به ۹۰ روزه و ارائه گزارش درباره آن به شورا ندارد».
او از کشورهایی که بر بازگرداندن اجباری تحریمها علیه ایران و برگزاری نشستهای شورای امنیت ذیل یک دستورکار حذفشده اصرار دارند، انتقاد کرد و گفت: «چنین اقداماتی نهتنها شکافها و اختلافات در داخل شورا را تشدید خواهد کرد، بلکه روند حلوفصل سیاسی موضوع هستهای ایران را نیز بهشدت مختل خواهد کرد». او از تمامی اعضای شورای امنیت خواست اقدامهای مربوط به تاریخ خاتمه را، همانگونه که در قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) تصریح شده است، اجرا کنند.
موضع آمریکا
در ادامه نمایندگان آمریکا در این نشست با مواضع روسیه و چین مخالفت کردند. سفیر انگلیس در شورای امنیت، موضع روسیه و چین را «رد» کرد و بر «عدم اجرای تعهدات» ایران ذیل برجام تاکید کرد. جنیفر لوستا، در سازمان ملل در این نشست بدون اشاره به جنگ و تجاوز علیه ایران و نقض برجام از سوی واشنگتن، زیادهخواهیها و ادعاهای کشورش را مطرح کرد. او مدعی شد: «ایران باید هرچه سریعتر به تعهدات پادمانی خود عمل کرده و دسترسیهای لازم را به آژانس بدهد». نماینده دولت ترامپ در این نشست مطرح کرد: «ایالات متحده قویا ادعاهای مطرحشده از سوی نمایندگان فدراسیون روسیه و چین را رد میکند.
یک سال پیش، این شورا در یک رایگیری تعیینکننده تصمیم گرفت اجازه اعمال مجدد قطعنامههای ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹ شورای امنیت سازمان ملل متحد را صادر کند و در پی این تصمیم، کمیته ۱۷۳۷ مجددا تشکیل شد. کمیته ۱۷۳۷فعال است. این کمیته درباره درخواستهای معافیت تصمیمگیری کرده است و دبیرخانه نیز فهرستی از اعضای هیئت کارشناسان را انتخاب کرده است. قطعنامه ۱۷۳۷ و قطعنامههای بعدی، کمیته ۱۷۳۷ را موظف کردهاند هر سه ماه یکبار به این شورا گزارش ارائه کند. امروز، رئیس شورای امنیت، در مقام رئیس موقت کمیته ۱۷۳۷، باید گزارش ۹۰ روزه کمیته را ارائه کند».
او ضمن انتقاد از روسیه و چین گفت: «ما از اینکه مانعتراشی دو عضو شورا بار دیگر مانع ارائه این گزارش الزامی به شورا شد، ابراز تاسف میکنیم. این گزارش صرفا شرحی کاملا مبتنی بر واقعیت از فعالیتهای کمیته در دوره مورد گزارش است. چین و روسیه میخواهند اجرای قطعنامههای این شورا و در نتیجه اراده همین شورا را تضعیف کنند تا بتوانند از ایران حمایت کنند؛ کشوری که همچنان آشکارا بسیاری از ابتداییترین تعهدات خود در قبال سازمان ملل متحد را نقض میکند».
نماینده آمریکا نیز در نشست شورای امنیت سازمان ملل مدعی شد که ایالات متحده قویا اظهارات چین و روسیه را رد میکند و از مواضع انگلیس حمایت میکند. او مدعی شد: «سال گذشته این شورا تصمیم گرفت قطعنامههای تحریمی علیه ایران را بازگرداند و روند اجرای این تحریمها را از سر بگیرد».
نماینده ایالات متحده در شورای امنیت، مطرح کرد که کمیته ۱۷۳۷ همچنان فعال است و خواستار رفع انسداد در روند گزارشدهی ۹۰ روزه فرانسه درباره ایران شد و ایران را به سرپیچی از تعهدات خود در قبال سازمان ملل متحد متهم کرد.
موضع انگلیس
سارا مکینتاش، سفیر انگلیس نیز با رد سخنان نمایندگان روسیه و چین ادعا کرد: «بیش از ۲۰ سال است که برنامههای هستهای و موشکی ایران موجب نگرانی شدید جامعه بینالمللی بوده است و انگلیس همواره از راهحل دیپلماتیک از طریق مذاکره و گفتوگو حمایت کرده است. در سال ۲۰۰۶، این شورا به اتفاق آرا قطعنامه ۱۷۳۷ را تصویب کرد که گامی تعیینکننده برای مقابله با این تهدید بود. جلسه امروز کاملا مطابق با تصمیمات و رویههای شورا است. انگلیس، فرانسه و آلمان سازوکار اسنپ بک را کاملا مطابق با قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) و در واکنش به «عدم اجرای قابلتوجه» تعهدات ایران ذیل برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) فعال کردند!»
او مدعی شد: «شش قطعنامه شورای امنیت، از جمله قطعنامه ۱۷۳۷ (۲۰۱۵)، نزدیک به یک سال است که لازمالاجرا هستند و کمیته موظف است هر ۹۰ روز یکبار گزارش ارائه کند.» مکینتاش مطرح کرد که شورای امنیت «باید مطابق با قطعنامههای فصل هفتم خود که از نظر حقوقی الزامآور هستند، عمل کند» و نباید از بررسی این موضوعات مهم منع شود. نماینده انگلیس در ادامه گفت: «موضوع هستهای ایران از سال ۲۰۰۶ یکی از موضوعات مهم امنیت بینالملل بوده و گفتوگوهای متعددی در شورای امنیت درباره آن انجام شده است. در نهایت به توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) رسیدیم که بر اساس آن، در صورت پایبندی ایران به تعهداتش، تحریمهای اقتصادی علیه این کشور لغو میشد».
افزایش تنش بیسابقه
جلسه اخیر شورای امنیت نشان میدهد سطح اختلافات میان روسیه و چین از یک سو و آمریکا و انگلیس از سوی دیگر در ارتباط با ایران به قدری بالاست که این اختلافات به صورت علنی و حتی در غیاب ایران در این جلسه مطرح میشود. ادعاهای آمریکا و انگلیس درباره فعالشدن تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران در حالی است که به دلیل مخالفتهای اصولی روسیه و چین، این کمیته تاکنون نتوانسته نه رئیسی انتخاب کند و نه فعالیتی داشته باشد و کارشناسان باور دارند تا زمانی که روسیه و چین به مخالفت خود ادامه دهند، عملا این تحریمها امکان فعالشدنشان وجود ندارد.
