با شدتگرفتن درگیریها در یمن، دولت این کشور تحت حمایت عربستان و جامعه جهانی، هدف تازه خود را بازپسگیری صنعا از حوثیها اعلام کرده است؛ همزمان حملات موشکی و پهپادی حوثیها به عربستان، پاسخ نظامی ریاض و نبرد در امتداد دریای سرخ، آرامش نسبی چهارساله را شکسته و جنگ یمن را دوباره به رقابت منطقهای پیوند زده است.
به گزارش روز نو سخنگوی این دولت در گفتوگو با تلویزیون یمن ادعا کرده: «تصمیم برای بازپسگیری صنعا گرفته شده» و افزود: «غافلگیریهایی وجود دارد که اکنون آنها را فاش نمیکنیم». مجید النزاعلی، سخنگوی ارتش یمن نیز در ایکس اعلام کرد هدف نیروهای دولتی از این پس «آزادسازی یمن از حوثیها و بازگرداندن صنعا به عنوان پایتخت همه یمنیها» خواهد بود. این ادعاها در حالی مطرح میشود که حوثیها از سال ۲۰۱۴ صنعا و بخشهای گستردهای از شمال و غرب یمن را در اختیار دارند.
پس از تصرف پایتخت، نیروهای دولتی با حمایت ائتلافی به رهبری عربستان وارد جنگی شدند که نزدیک به ۱۲ سال ادامه یافته است. از آوریل ۲۰۲۲ نوعی آتشبس و آرامش نسبی برقرار بود، اما این وضعیت در ماههای اخیر بهتدریج از هم گسست و درگیری دوباره به چند جبهه بازگشت. یکی از نقاط آغاز دور تازه تنش، فرودگاه صنعا بود.
حوثیها در ماه ژوئن تلاش کردند پروازی را از تهران به صنعا منتقل کنند؛ اقدامی که کنترل هوایی و دریایی ائتلاف سعودی را به چالش میکشید. حمله هوایی ائتلاف به باند فرودگاه صنعا مانع فرود هواپیما شد و این رویارویی به یکی از نقاط بازگشت جنگ از وضعیت آتشبس به تنش مستقیم تبدیل شد. تا اواخر تابستان، درگیری دیگر فقط محدود به هوا و فرودگاه نبود. نبردهای زمینی گسترش یافت، محاصرههای دریایی تشدید شد و حوثیها نیز حملات خود را به عربستان و کشتیرانی در دریای سرخ افزایش دادند.
همزمان نیروهای مورد حمایت عربستان در چند محور، از جمله مناطق نزدیک مرز، فشار زمینی را بیشتر کردند. اعلام هدف بازپسگیری صنعا در همین شرایط انجام شده است. دولت یمن اکنون پایتختی را هدف قرار داده که بیش از یک دهه در کنترل حوثیها بوده، اما مقامهای دولتی هنوز جزئیاتی درباره زمان، مسیر یا طرح عملیاتی احتمالی برای حرکت به سوی شهر ارائه نکردهاند.
حمله حوثیها به عربستان
تازهترین موج حملات حوثیها به عربستان یکی از سنگینترین حملات آنها از زمان فروپاشی آتشبس چندساله بوده است. این گروه اعلام کرد با موشک و پهپاد فرودگاه بینالمللی ابها، پایگاه هوایی ملک خالد و تأسیسات شرکت آرامکو در ابها و جیزان را هدف قرار داده است.
ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف سعودی گفت این حملات در ابها، خمیس مشیط، جیزان و نجران ۷۳ غیرنظامی را زخمی کرده است. او حملات را «تشدیدی خطرناک» خواند و گفت نیروهای ائتلاف «همه تدابیر عملیاتی لازم» را برای بازدارندگی حوثیها، پاسخ به منابع تهدید و خنثیکردن خطر فوری اتخاذ خواهند کرد. وزارت انرژی عربستان نیز اعلام کرد حمله به چند تأسیسات در جنوب کشور باعث آتشسوزی و توقف موقت بخشی از عملیات شده است.
وزارت خارجه عربستان هم علاوه بر محکومکردن حملات داخل خاک این کشور، به ادامه حملات حوثیها به کشتیهای تجاری در دریای سرخ اعتراض کرد و گفت ریاض هیچ تجاوزی علیه قلمرو و منابع خود را تحمل نخواهد کرد. حوثیها در مقابل، این حملات را پاسخ به عملیات عربستان در یمن معرفی کردهاند. نصرالدین عامر، معاون دفتر رسانهای حوثیها پس از حملات گفت: «زمان ارتکاب جنایت و کشتار علیه مردم یمن بدون پاسخ، بازدارندگی یا پرداخت هزینه پایان یافته است». تنش پس از حملاتی بالا گرفت که حوثیها عربستان را مسئول آنها دانستهاند. شبکه المسیره گزارش داد حمله به زندانی در الحزم در شمال یمن ۱۱ کشته برجا گذاشته و ۲۰ زندانی نیز زیر آوار مفقود شدهاند.
رسانههای حوثیها همچنین از حملات تازه عربستان به منطقه الجوبه در استان مارب خبر دادند، هرچند جزئیاتی درباره تلفات یا خسارت ارائه نشد. در کنار حملات به عربستان، جبهه دریای سرخ نیز فعالتر شده است. حوثیها تلاش میکنند در امتداد ساحل غربی به سمت بابالمندب پیشروی کنند؛ آبراهی که ورودی جنوبی دریای سرخ را تشکیل میدهد. درگیریها در استانهای تعز و حدیده صدها کشته برجا گذاشته و هزاران نفر را ناچار به ترک خانههایشان کرده است.
سازمان بینالمللی مهاجرت وابسته به سازمان ملل شمار آوارگان در این دو استان را حدود ۱۸ هزار نفر برآورد کرده و هشدار داده این رقم «ساعت به ساعت» در حال افزایش است. حوثیها همچنین نفتکشهای سعودی را در دریای سرخ هدف قرار دادهاند. اهمیت این مسیر برای عربستان در شرایطی بیشتر شده که ایران در جریان جنگ با آمریکا تنگه هرمز را مسدود کرده و دریای سرخ به یکی از مسیرهای حیاتی صادرات انرژی تبدیل شده است.
از الجوف تا بابالمندب
درگیری زمینی نیز به موازات حملات هوایی و دریایی گسترش یافته است. نبیل خوری، دیپلمات پیشین آمریکا و رئیس سابق هیئت این کشور در یمن، منطقه الجوف نزدیک مرز عربستان را یکی از نقاط کلیدی عملیات نیروهای مورد حمایت ریاض میداند. به گفته او، این منطقه یک مسیر لجستیکی مهم برای انتقال پشتیبانی عربستان به دولت یمن است و همین موضوع دلیل شدتگرفتن نبرد در آنجاست. خوری تأکید میکند جنگ جاری را نمیتوان صرفا یک درگیری داخلی یمنی دانست.
او آن را «بخشی از مبارزه برای برتری در منطقه» توصیف کرده و گفته در یک سوی این رقابت آمریکا و اسرائیل و کشورهای خلیج فارس حامی آنها قرار دارند و در سوی دیگر ایران و «محور مقاومت» شامل حماس، حزبالله و حوثیها. تحولات اخیر نیز با همین رقابت منطقهای همزمان شدهاند. دور تازه جنگ یمن پس از رویارویی مستقیم آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز شد و حوثیها حملات خود به عربستان، دریای سرخ و مسیرهای انرژی را افزایش دادند.
در همان حال، نیروهای دولتی یمن و ائتلاف سعودی از حملات هوایی و فشار زمینی علیه حوثیها استفاده میکنند. در امتداد ساحل غربی، حوثیها برای نزدیکشدن به بابالمندب فشار میآورند و در مناطق مرزی نیز مسیرهای لجستیکی مورد استفاده نیروهای مورد حمایت عربستان، به میدان درگیری تبدیل شدهاند. در سوی دیگر، ریاض پس از حملات اخیر اعلام کرده برای پاسخ به منابع تهدید و حفاظت از قلمرو و تأسیسات خود اقدام خواهد کرد. در چنین فضایی، بازپسگیری صنعا بار دیگر به هدف اعلامشده دولت یمن تبدیل شده است. حوثیها در مقابل همچنان پایتخت را در اختیار دارند، توانایی حمله به عمق خاک عربستان را نشان دادهاند و در دریای سرخ نیز به عملیات خود ادامه میدهند.
آرامشی که از آوریل ۲۰۲۲ بر بخش بزرگی از جبهههای یمن حاکم بود، اکنون جای خود را به چند جبهه همزمان داده است: جنگ زمینی داخل یمن، حملات فرامرزی به عربستان، نبرد بر سر مسیرهای دریایی و فشار در اطراف بابالمندب. نبیل خوری این وضعیت را بخشی از رقابت بزرگتر منطقه میداند و در عین حال میگوید مردم یمن پس از بیش از یک دهه جنگ ویرانگر میتوانستند بهجای این نبردها بر مشکلات داخلی مانند شیوه اداره کشور و تقسیم قدرت و منابع تمرکز کنند.
اما فعلا مسیر تحولات در جهت دیگری است. دولت یمن از بازپسگیری صنعا سخن میگوید، حوثیها حملات به عربستان را تشدید کردهاند و ائتلاف سعودی نیز از پاسخ نظامی خبر میدهد. جنگی که برای چند سال وارد دورهای از آرامش نسبی شده بود، دوباره از صنعا تا مرز عربستان و ساحل دریای سرخ گسترش یافته است.
