سخنان دونالد ترامپ مبنی بر آغاز جنگ اقتصادی علیه ایران با واکنشهای گستردهای همراه شده است. یکی از آن واکنشها خروج از انپیتی است که ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ساعاتی بعد از منتشر شدن سخنان اخیر ترامپ در حساب کاربریاش در شبکه ایکس نوشت: «بهترین پاسخ به تشدید جنگ اقتصادی ترامپ، خروج از NPT است».
به گزارش روز نو به تازگی نیز قاسم روانبخش، نماینده مجلس در یک اجتماع با اشاره به وضعیت جنگی کشور گفت: «موضوع خروج از انپیتی مطرح شده و دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز در این زمینه موضعگیری کرده است. در مجلس نیز طرح مربوط به این موضوع ارائه شده و در حال پیگیری است».
البته طرح خروج ایران از انپیتی مسئله تازهای نیست و پیش از این هم از سوی برخی نمایندگان و فعالان سیاسی ابراز شده بود که در ادوار گذشته به نتیجه نرسیده بود. خروج از انپیتی موافقان و مخالفانی دارد و هر یک استدلالهای خود را مطرح میکنند.
موافقان آن باور دارند در شرایط افزایش فشارهای اقتصادی و وقوع درگیریهای نظامی دلیلی ندارد ایران همچنان در انپیتی حضور داشته باشد و تعهداتش را انجام دهد. در مقابل مخالفان میگویند در صورتی که از انپیتی خارج شویم، فشارها بیشتر میشود.
از طرفی در وضعیتی که با آمریکا و اسرائیل در تقابل نظامی قرار داریم، نباید با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز وارد چالش شویم، زیرا در این صورت ممکن است آمریکا و اسرائیل بتوانند علیه ایران اجماعی ایجاد کنند.
به هر حال تا اینجای کار تصمیم مجموعه نظام ادامه حضور در انپیتی بوده است، اما حالا برخی نمایندگان میخواهند طرح خروج از انپیتی را بار دیگر در مجلس مطرح کنند.
هزینهتراشی مدافعان خروج از انپیتی برای کشور
سید جلال ساداتیان، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی درباره اینکه آیا طرح خروج از انپیتی میتواند نتیجه مثبتی داشته باشد یا خیر، به «هفتصبح» گفت: «وقتی ترامپ هیچ قاعدهای را رعایت نمیکند، ایران نیز میتواند تعهدات خود را رعایت نکند، اما جاروجنجال کردن در این باره، نتیجهای جز این ندارد که میگویند عسس بیا من را بگیر! چه دلیلی دارد در شرایطی که تحت فشارهای بیشتری هستیم، شرایطی را فراهم کنیم که بگوییم اروپا و آمریکا، بیایید فشارها را افزایش دهید و این نتیجه را در دنیا القا کنیم که ما به دنبال ساخت بمب اتم هستیم و بیایید با ما برخورد کنید؟
اگر قصدمان این است که با دنیا تقابل کنیم، حرف دیگری است که عدهای دنبال آن هستند، اما اگر قرار باشد چنین کاری رخ دهد، چرا آقای روانبخش مسئلهای را مطرح میکنند که در حوزه کاری ایشان نیست؟ اگر حرفی دارند، آن را به شورای عالی امنیت ملی ارائه دهند.
اگر شورای عالی امنیت ملی به این نتیجه رسید که از انپیتی خارج شویم، از آن خارج میشویم؛ اما اگر چنین تصمیمی گرفته نشده است، چرا برخی نمایندگان برای کشور هزینهتراشی میکنند؟
اگر نظام به این نتیجه رسیده است و اگر عدهای نظری دارند، میتوانند آن را به شورای عالی امنیت ملی پیشنهاد دهند و در نهایت درباره آن تصمیم گرفته میشود یا نمیشود؛ اما اینگونه سروصدا کردن و رسانهای کردن مسئله، هزینهسازی برای کشور است و مخالفت با مصالح و منافع ملی محسوب میشود.
از این جهت، بدون اینکه بگویم اصل قضیه را قبول دارم یا ندارم، نوع عملکردی که انجام میدهند، دقیقا در راستای خواستههای اسرائیل است. این کاری که آقایان میکنند، سنگاندازی در کار نظام است.
آنها میخواهند خودشان را مطرح کنند و از زاویه امنیت و منافع ملی به قضیه نگاه نمیکنند، بلکه از زاویه منافع جناحی خود به مسئله مینگرند.
در استراتژیهایی که نظام دارد، ممکن است شورای عالی امنیت ملی این تصمیم را بگیرد و آن را به رهبری ارائه دهد تا در صورت تأیید، کار انجام شود؛ اما این تبلیغات و سخنرانیهایی که این آقایان انجام میدهند، کار را جلو نمیبرد.
آنها صرفا با دولت، نظام و روندهای کلی مخالفت میکنند. طرح اخیر در حوزه دیپلماسی نیز مانع ایجاد میکند. اسرائیل همین وضعیت را میخواهد، زیرا اسرائیل نیز مخالف مذاکره میان آمریکا و ایران است.
اکنون که اسرائیل و آمریکا هر دو درگیر انتخابات هستند، میتوان روند مذاکره را طی کرد؛ اما این اقدامات در چنین شرایطی مانع ایجاد میکند».
تردید در اهداف طراحان خروج از انپیتی
او درباره این ادعا که آژانس بینالمللی انرژی اتمی و شخص رافائل گروسی در جهت منافع آمریکا عمل میکند و حتی متهم به جاسوسی برای اسرائیل است، مطرح کرد: «فرض کنیم ادعای آقایان درست است و اصلا آژانس جاسوس است؛ چرا در اینباره مصاحبه میکنند؟ چرا به شورای عالی امنیت ملی نمیروند و اطلاعاتی را که در اختیار دارند، ارائه نمیدهند؟
اگر دلسوز کشور هستند، بروند در جای درست خود این موضوع را مطرح کنند. بروند در کمیسیون امنیت ملی بحث کنند و نتیجه را به شورای عالی امنیت ملی ارائه دهند. چرا برای کشور مسئله درست میکنند؟
این مسئلهسازی ایراد دارد. از این جهت است که نسبت به اصل بهانهها و حرفهایی که میزنند، تردید دارم که آیا در جهت منافع ملی هستند یا ضد امنیت ملی. البته اگر واقعاً صادقانه حرف میزنند، باید این مسائل را در مجاری مربوط به خود مطرح کنند».
احتمال ائتلاف بینالمللی علیه ایران
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در پاسخ به این پرسش که خروج از انپیتی چه تبعاتی میتواند داشته باشد، توضیح داد: «گروه اروپاییها پیش از جنگ اسنپبک را فعال کردند، اما در جنگ ۴۰ روزه با آمریکا همراه نشدند؛ حتی اسپانیا که اصلا مخالفت صریح با اقدامات آمریکا کرد و بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز با حمله آمریکا همراهی نکردند.
حالا اگر ایران از انپیتی خارج شود، حتما ائتلافی بینالمللی علیه ایران شکل میگیرد که ممکن است در ادامه باعث شود در صورت حمله مجدد آمریکا، کشورهای اروپایی نیز در حمله با آمریکا همراهی کنند. حتی ممکن است بر اساس فصل هفتم منشور ملل متحد، همه کشورهای دنیا موظف شوند که علیه ایران در جنگ وارد شوند. اکنون اینطور نیست که ائتلافی علیه ایران وجود داشته باشد.
خروج از انپیتی، متحد شدن جهان علیه ایران را تسهیل میکند و ترامپ میتواند اروپاییها و کشورهای آسیایی را به این بهانه که ایران قرار است اتمی شود، به میدان بکشاند. من تصور میکنم کسانی که طرح خروج ایران از انپیتی را مطرح میکنند، اصلا نمیفهمند چه میگویند. اینها برای حفظ قدرت خودشان به دنبال این هستند که در کشور بحران ایجاد کنند.
هنوز چند جایگاه را در اختیار دارند، اما میخواهند کل حکومت را در اختیار بگیرند. من به آنها میگویم که اگر شرایط سختتر شود، معلوم نیست اصلا نوبت به شما برسد. وحدتی که رئیسجمهور از آن حرف میزند، برای ایران است، اما این دوستان مشغول وحدتشکنی هستند و از این جهت، اقدام آنها قابل نقد است».
ساداتیان در پایان گفت: «اکنون تلاشهایی در جریان است تا ترتیبات منطقهای بهتری شکل بگیرد. در حال حاضر، کار اینها مخالفت با همین تلاشهای منطقهای ایران نیز هست. ایران میخواهد به کشورهای منطقه اطمینان دهد که ما نمیخواهیم علیه امنیت شما اقدامی انجام دهیم. طرح خروج از انپیتی، علیه اعتمادسازی ایران در منطقه است».
گزینهای فراتر از خروج از انپیتی
محمدحسن قدیری ابیانه، سفیر اسبق ایران در استرالیا و مکزیک و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی، در پاسخ به این پرسش که آیا با طرح برخی نمایندگان مبنی بر خروج ایران از انپیتی موافق هستید یا خیر، به «هفتصبح» گفت: «خروج ایران از انپیتی یک گزینه است، گزینهبدی هم نیست، اما گزینه بهتری که اثر تبلیغی بیشتری دارد، این است که بگوییم هرگونه بازرسی از ایران، موکول به عضویت رژیم صهیونیستی در انپیتی، تهیه گزارش از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره تأسیسات هستهای رژیم صهیونیستی و انتشار آن گزارش است.
این کار توپ را در زمین رژیم صهیونیستی میاندازد و از نظر تبلیغاتی به نفع ماست. ما تعهداتی در انپیتی داریم که در مقابل باید از برخورداری مواهب صلحآمیز هستهای حمایت و مساعدت کنند، درحالی که آنها کمک متقابل نکردهاند و صرفا فشار این تعهدات بر ما وجود داشته است.
حالا اگر ما بگوییم که عضویتمان در انپیتی به صورت معلق باقی میماند تا وقتی رژیم صهیونیستی در انپیتی عضو شود، فشار را بر این رژیم و حامیانش افزایش میدهد.
ما باید بگوییم فعالیت مجدد آژانس در ایران موکول به اجرای این پیشنهاد خواهد بود و اگر رژیم صهیونیستی عضو انپیتی شد، آن زمان ادامه همکاری با آژانس را بررسی میکنیم. من تصور میکنم این گزینه حتی از گزینه خروج ایران از انپیتی نیز بهتر است و از نظر تبلیغاتی، این طرح میتواند مؤثر باشد».
مشروط به امری محال
او درباره عملکرد شورای حکام در قبال ایران مطرح کرد: «شورای حکام آژانس چیزی از خباثتهایش کم نکرده و همواره به ضرر ما رأی داده است، اما اگر ما بگوییم از انپیتی خارج میشویم، دشمنان سعی میکنند فشار را افزایش دهند.
ما به جای خروج از انپیتی باید بگوییم همه همکاریها و بازرسیها معلق میشود تا رژیم صهیونیستی به انپیتی بپیوندد.
یعنی همکاریها را به امری موکول کنیم که عملا محال است، زیرا هرگز رژیم صهیونیستی به انپیتی نخواهد پیوست و اجازه بازرسی از تأسیسات هستهایاش را هم نخواهد داد.
برخی میگویند اگر این کار را انجام دهیم، یعنی رژیم صهیونیستی را به رسمیت شناختهایم؛ در صورتی که چنین نیست و ما رژیم صهیونیستی را به رسمیت نمیشناسیم، کما اینکه هم ما عضو سازمان ملل متحد هستیم و هم رژیم صهیونیستی، اما ما این رژیم را به رسمیت نمیشناسیم».
مذاکرات خسارتبار کنونی و پیشین
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی، درباره اینکه چرا پیش از اینها و به ویژه در زمان خروج آمریکا از برجام، ایران به سمت خروج از انپیتی حرکت نکرد، بیان کرد: «به نظر من، ضعف مسئولان در تصمیمگیری وجود داشته است؛ بهخصوص اینکه نگران بودند اگر ایران از انپیتی خارج شود، آمریکا و دیگران فشار بیشتری بر ما وارد کنند، اما دشمنان حداکثر فشار را بر ما آوردند و کار دیگری نیست که انجام نداده باشند.
با این حال، باز معتقدم به جای خروج از انپیتی، تمام فعالیتها و همکاریها تعلیق شود تا رژیم صهیونیستی به انپیتی بپیوندد.
ضمن اینکه عضویت ما همچنان در انپیتی باقی میماند و در اجلاسهای آن نیز میتوانیم شرکت کنیم. واقعیت این است که ما از همکاری با آژانس و مذاکره با آمریکا و ۱+۵ هیچ سودی نبردیم و همهاش ضرر بود. مذاکرات فعلی هم به ضرر ماست و ما را به نتیجه مطلوب نمیرساند البته برای آمریکا مطلوب خواهد بود».
نقد سیاست ظریف و روحانی
او در خصوص عملکرد دولت حسن روحانی در قبال آژانس و کشورهای غربی در موضوع هستهای توضیح داد: «یکی از ایراداتی که به تفکرات آقای ظریف وارد میشد، این بود که مدام میگفت برای آنکه بهانه به دست دشمن ندهیم خواستههای آنها را بپذیریم و عضو فلان کنوانسیون شویم، دشمن نیز از همین رویکرد او بهرهبرداری میکرد و بر هر آنچه میخواست ما بپذیریم یا تصویب کنیم، موج تبلیغاتی راه میانداخت و آقای ظریف و دوستانش میگفتند ما باید خواسته آنها را بپذیریم تا مباد فشاری افزوده شود. یکی از آن موارد عضویت ایران در FATF بود.
غربیها تلاش کردند که ایران به FATF و کنوانسیونهای زیرمجموعهاش یعنی CFT و پالرمو بپیوندد. همین آقای ظریف میگفت اگر این موارد را تصویب کنیم، بهانه گرفته میشود و گشایش بانکی ایجاد خواهد شد.
من همان زمان میگفتم گشایشی ایجاد نمیشود و نشد؛ زیرا نمیتوانست ایجاد شود. در شورای مرکزی FATF، علاوه بر آمریکا، رژیم صهیونیستی نیز عضو است.
آیا دولت آقای روحانی انتظار داشت رژیم صهیونیستی به نفع ما برای لغو تحریمها رأی دهد؟ خب ما میگفتیم با عضویت ایران در FATF مشکل حل نمیشود و نشد و آنها میگفتند مشکل حل میشود.
پرسش من این است حالا که هیچ مشکلی حل نشده چرا نمیآیند و بگویند که اشتباه کردیم؟ من میگفتم اگر این موارد تصویب شود، نه تنها هیچ گشایشی ایجاد نمیشود، بلکه امکان جاسوسی برخط و گسترده از تراکنشهای مالی ما برای دشمنان ایجاد میکند و آنها از این اطلاعات علیه ما استفاده میکنند. این اتفاق هم رخ داد.
گفته بودم اگر بپذیریم که با تصویب این موارد گشایش ایجاد میشود، بعدا که گشایشی ایجاد نشد، میگویند تا زمانی که تحریم هست، این گشایش ایجاد نمیشود. میگویند زمانی گشایش ایجاد میشود که مذاکره کنیم و امتیاز بدهیم تا تحریم برطرف شود.
من میگفتم حتی اگر FATF ما را از فهرست سیاه خارج کند، شرایط درست نمیشود؛ زیرا کافی است آمریکا بانکها را تهدید کند که اگر با ایران ارتباط داشته باشید، جلوی تراکنشهای دلاری شما را میگیریم، اما گوش شنوایی وجود نداشت».
تأثیر ظریف در تصمیمگیریها
قدری ابیانه در پایان درباره شکل ارتباط ایران و آژانس تشریح کرد: «شخص رافائل گروسی قطعا برای آمریکا و رژیم صهیونیستی جاسوسی میکند و عامل آنهاست. شرط آمریکا برای اینکه او دبیرکل آژانس شود، این بوده است که در ارتباط با ایران کارشکنی کند. جایزه او این است که شاید حتی دبیرکل سازمان ملل متحد شود؛ چنین موضوعی مطرح است.
همکاری با آژانس در دوره گروسی و حتی در دوره البرادعی نیز نتیجه مثبتی برای ایران نداشته است. آنها یک قدم هم در رابطه با تعهداتشان در قبال ایران برنداشتند.
عضویت در آژانس فایدهای ندارد، اما اگر خارج شویم، فشار میآورند؛ مگر اینکه از همان طرحی که گفتم استفاده کنیم؛ به این معنی که به جای خروج از انپیتی باید تعلیق کامل همکاریها انجام شود تا زمانی که رژیم صهیونیستی به انپیتی بپیوندد.
البته این را هم بگویم که در ایران نیز برخی نگاهی واقعبینانه به عرصه بینالمللی ندارند. مشخصا آقای پزشکیان تصور میکند اگر بخواهیم به جنگ پایان دهیم، آمریکا هم به جنگ پایان میدهد.
مسئولان در مذاکرات شرکت کردند، اما دشمن در میانه جنگ به ما حمله کرد. من تصور میکنم همچنان آقای ظریف است که ذهنیت آقای پزشکیان را شکل میدهد.
آقای عراقچی هم نسخهای کمرنگتر از آقای ظریف است و حتی آقای قالیباف تحت تأثیر تیمی که اطرافش حضور دارد، تصور میکند، با تفاهمنامه امضا شده مشکلات را میتوان حل کرد؛ در صورتی که چنین نیست و این ذهنیت درست نیست».
