دونالد ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد که با وجود آمادگی کامل ارتش آمریکا برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران، تصمیم گرفت حمله برنامهریزیشده را متوقف کند؛ زیرا ایران و شماری از کشورهای خاورمیانه از واشنگتن خواسته بودند برای فراهم شدن زمینه دستیابی به یک توافق، از هرگونه اقدام نظامی خودداری کند.
ترامپ نوشت ایالات متحده از نظر توان نظامی در بالاترین سطح آمادگی قرار داشت و قدرت ارتش آمریکا در سطحی بود که به گفته او «از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون دیده نشده است.»
رئیسجمهور آمریکا همچنین مدعی شد ایران و دیگر کشورهای منطقه به واشنگتن اطلاع داده بودند که بر سر چارچوبهای یک توافق تفاهم حاصل شده است؛ توافقی که به گفته او بازگشایی فوری، کامل و بدون محدودیت تنگه هرمز و پایان دادن به تهدید هستهای ایران را در بر میگیرد.
ترامپ مدعی شد که بر همین اساس و «به خاطر منافع آینده جهان و همچنین بقای ایرانی موفق و مرفه»، با لغو حمله موافقت کرده است، اما این تصمیم را مشروط به دستیابی سریع به توافق دانست. او همچنین مدعی شد که اسرائیل نیز با این تصمیم همراه شده است.
تماس بنسلمان با ترامپ؛ جزئیاتی که آکسیوس فاش کرد
ساعاتی پیش از انتشار این پیام به نقل از دو مقام آمریکایی و یک منبع آگاه گزارش داده بود که محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز شنبه در تماس تلفنی با دونالد ترامپ نگرانی عمیق خود را نسبت به برنامه آمریکا برای اجرای حملات گسترده علیه ایران مطرح کرده بود.
بر اساس این گزارش، ترامپ در آن زمان بهطور جدی در حال بررسی حمله به اهداف مرتبط با بخش انرژی ایران در پاسخ به حمله موشکی ایران به پایگاه نظامی آمریکا در اردن و همچنین ادامه اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز بود، اما هنوز دستور نهایی عملیات را صادر نکرده بود.
آکسیوس نوشته بود اجرای چنین حملهای میتوانست جنگ پنجماهه جاری را وارد مرحلهای بیسابقه کند؛ جنگی که طی ماههای گذشته چندین بار با تلاشهای دیپلماتیک برای ازسرگیری مذاکرات متوقف شد، اما هر بار پس از شکست این تلاشها دوباره از سر گرفته شد.
همزمان روز گذشته ایران نیز هشدار داده بود که در صورت حمله آمریکا، تأسیسات انرژی و زیرساختهای حیاتی اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف پاسخ نظامی خود قرار خواهد داد.
یکی از مقامهای آمریکایی به آکسیوس گفته بود: «سعودیها نگرانی خود را ابراز کردند و خواستار شفاف شدن برنامه عملیاتی آمریکا شدند.»
منبع دیگری نیز تأکید کرده بود که محمد بنسلمان در این تماس از ترامپ خواسته بود از اجرای حملات صرفنظر کرده و مسیر کاهش تنش را در پیش بگیرد.
کاخ سفید و سفارت عربستان سعودی در واشنگتن نیز درباره این تماس اظهار نظری نکرده بودند.
رایزنیهای فشرده ریاض پیش از تصمیم نهایی
آکسیوس همچنین گزارش داده بود که تلاشهای عربستان برای جلوگیری از تشدید بحران تنها به تماس تلفنی ولیعهد این کشور محدود نشد.
بر اساس این گزارش، دونالد ترامپ چند روز پیش از اعلام تصمیم خود با شاهزاده خالد بنسلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار کرده بود.
به گفته یک منبع آگاه، این دیدار پس از آن به برنامه سفر وزیر دفاع عربستان اضافه شد که او در ملاقات با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، تأکید کرده بود ریاض خواهان کاهش تنش با ایران است.
این پیام در شرایطی به مقامهای آمریکایی منتقل شد که تنها چند روز پیش از آن، آمریکا و عربستان حملهای مشترک علیه گروههای مورد حمایت ایران در عراق انجام داده بودند.
به گفته این منبع، هدف اصلی این دیدارها انتقال مستقیم دیدگاههای محمد بنسلمان درباره جنگ ایران و همچنین ارزیابی ریاض از تحولات امنیتی منطقه به کاخ سفید بود.
آکسیوس تأکید کرده بود که عربستان سعودی همچنان یکی از مهمترین متحدان آمریکا در خاورمیانه به شمار میرود و با وجود برخی اختلافنظرها طی پنج ماه گذشته، ریاض در چند مقطع حساس بر سیاست ترامپ در قبال ایران تأثیر گذاشته بود.
تلاش هماهنگ کشورهای منطقه برای مهار بحران
در کنار عربستان، کشورهای دیگری نیز تلاش کردند مانع گسترش درگیری شوند.
آکسیوس گزارش داد که قطر، امارات متحده عربی، ترکیه و پاکستان نیز همزمان با افزایش احتمال اقدام نظامی آمریکا، رایزنیهای گستردهای را با تهران و واشنگتن برای کاهش تنش انجام دادهاند.
در همین چارچوب، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفتوگو کرده بود؛ فردی که طی ماههای اخیر به یکی از میانجیهای اصلی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده بود.
عراقچی همچنین در تماسهای جداگانه با وزیران خارجه ترکیه و عربستان درباره احتمال حمله آمریکا به ایران رایزنی کرده بود.
بر اساس بیانیه منتشرشده در کانال تلگرامی وزیر امور خارجه ایران، عراقچی به همتای سعودی خود هشدار داده بود که هرگونه اقدام خصمانه آمریکا یا اسرائیل و نیز هرگونه مشارکت یا همکاری کشورهای منطقه در چنین حملهای، با «پاسخی قاطع و متناسب» از سوی نیروهای مسلح ایران روبهرو خواهد شد.
مذاکرات قطر و عمان؛ آخرین تلاش برای جلوگیری از جنگ
همچنین میانجیهای قطری روز شنبه مذاکرات جداگانهای با عباس عراقچی، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، و مقامهای عمانی انجام شد تا زمینه دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز را فراهم کنند.
به گفته یک منبع آگاه، این مذاکرات پیشرفتهایی داشت، اما در زمان انتشار گزارش هنوز مشخص نبود که این تلاشهای دیپلماتیک برای مهار بحران و جلوگیری از حمله آمریکا کافی خواهد بود.
چند ساعت بعد، ترامپ با انتشار پیام خود در تروث سوشال اعلام کرد که تصمیم گرفته است حمله را متوقف کند و به روند مذاکرات فرصت دهد؛ تصمیمی که جزئیات گزارش آکسیوس نشان میدهد در کنار سایر رایزنیهای منطقهای، تماس مستقیم ولیعهد عربستان نیز در شکلگیری آن بیتأثیر نبوده است.
تلاش دیپلماتیک ایران در تماسهای شب گذشته
به گزارش خبرآنلاین، همزمان با افزایش رایزنیهای منطقهای، دستگاه دیپلماسی ایران نیز شامگاه شنبه مجموعهای از تماسهای فشرده با مقامهای ارشد منطقه انجام داد.
بر اساس اعلام وزارت امور خارجه، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در تماسهای تلفنی جداگانه با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، آخرین تحولات منطقه را بررسی و درباره پیامدهای اقدامات آمریکا و خطر تشدید تنشها و ناامنی در منطقه گفتوگو کرد.
عراقچی در این تماسها با هشدار نسبت به هرگونه اقدام نظامی جدید از سوی آمریکا، بر آمادگی کامل جمهوری اسلامی ایران برای صیانت از حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و امنیت کشور تأکید کرد و گفت ایران به هرگونه تعرض، پاسخی قاطع خواهد داد.
وزیر امور خارجه ایران همچنین در ادامه رایزنیهای دیپلماتیک خود، در گفتوگویی تلفنی با فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، درباره آنچه «تداوم اقدامات تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه» خواند، تبادل نظر کرد.
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه، عراقچی در این گفتوگو تصریح کرد جمهوری اسلامی ایران آمادگی کامل برای دفاع از حاکمیت، تمامیت سرزمینی و امنیت ملی خود را دارد و هشدار داد هرگونه اقدام خصمانه آمریکا یا اسرائیل و نیز مشارکت یا همراهی کشورهای منطقه با چنین اقداماتی، با «پاسخ قاطع و متناسب» نیروهای مسلح ایران روبهرو خواهد شد و مسئولیت پیامدهای آن بر عهده آغازکنندگان این اقدامات خواهد بود.
این تماسها همزمان با گزارش آکسیوس درباره رایزنیهای فشرده عربستان، قطر، پاکستان و ترکیه برای مهار بحران انجام شد و نشان داد تهران نیز به موازات هشدارهای نظامی، مسیر دیپلماسی منطقهای را فعال نگه داشته است.
این در حالی است مقامات میدانی نیز با هشدارهای مکرر به بازیگران منطقه و آمریکا درباره سیاست زیرساخت در مقابل زیرساخت هشدار دادند و قاطعانه اعلام کردند که اگر ترامپ خطای محاسباتی انجام دهد منطقه روی آرامش نخواهد دید. با اینحال تا هنگام نگارش این خبر، هنوز مقامات ایران درباره ادعای ترامپ در خصوص توافق بر سر یک تفاهم اظهار نظر رسمی نداشته اند.
