در آخرین روز خردادماه، وزیر اقتصاد، موضوعی مطرح کرد که بسیار در کانون توجهها قرار گرفت؛ او در سیوسومین همایش سالانه سیاستهای پولی و ارزی، اظهار داشت که تثبیت دستوری نرخ بهره در محدود ۲۳ درصدی، وقتی که نرخ تورم به ۵۰ درصد رسیده، یک خطای راهبردی بوده است. سیدعلی مدنیزاده، از تصمیم دولت برای اصلاح نرخ سود بانکی سخن گفت و هدف از این کار را، مهار تورم اعلام کرد.
به گزارش روز نو مهار تورم باید در اولویت باشد و شکی در آن نیست، اما برای مهار تورم، باید محرک اصلی آن را کنترل کرد نه اینکه دولت ابتدا تورم ایجاد کند و سپس بخواهد با آن مقابله کند! کلیت اینکه دولت میخواهد تورم را مهار کند، نکته ارزشمندی است، اما راه اصلی مقابله با تورم، بازی با متغیرها در اقتصاد، بعد از خروجی سیاستها نیست
پس از این اظهارات، چندین بار شایعه افزایش نرخ سود بانکها به ۴۰ درصد مطرح شد که بانک مرکزی تکذیب کرد، اما به نظر میرسد قصد دولت برای اصلاح نرخ سود جدی باشد.
در مبانی اقتصاد کلان، نرخ بهره یکی از مهمترین متغیرهای اقتصادی است؛ افزایش نرخ بهره به منزله یک سیاست پولی انقباضی است که میتواند سطح عمومی قیمتها را کاهش دهد، اما این کاهش تورم، بدون تبعات جانبی نیست. افزایش نرخ بهره به معنای افزایش قیمت خدمات پول برای بازیگران اقتصاد است و وقتی این متغیر افزایش یابد، هزینه سرمایهگذاری را بالا میبرد که در نهایت به کاهش سرمایهگذاری و تقاضای کل میانجامد و خطر تشدید رکود را به همراه دارد. این موضوعات ابتدایی اقتصاد کلان از آنجایی اهمیت پیدا میکند که توجه کنیم اقتصاد ایران علاوه بر تورم، درگیر رکود نیز هست و در چرخه رکود تورمی، گرفتار است.
اما در مقابل، گروهی از صاحبنظران حضور دارند که موافق افزایش نرخ سود و بهره در شرایط کنونی اقتصاد ایران هستند و از تصمیم جدید وزارت اقتصاد، حمایت میکنند. در همین راستا، کامران ندری، اقتصاددان و استاد دانشگاه امام صادق، در گفتوگو با اقتصاد ۲۴، از «سرکوب» دستوری نرخ بهره انتقاد و اظهار کرده است: «نرخ بهره باید همگام با واقعیتهای اقتصادی افزایش یابد و ممکن است در زمان دیگری، اقتضای اقتصاد کاهش آن باشد. در حال حاضر نیز نرخهای بهره به صورت غیررسمی و غیرشفاف در شبکه بانکی افزایش یافته که این امر با توجه به شرایط تورمی کاملاً طبیعی است.»
ابزار دولت برای مهار تورم، در حوزه پولی قرار دارد
یک اقتصاددان در تحلیل خود از سیاست وزارت اقتصاد برای افزایش نرخ سود همگام با نرخ تورم، به «توسعه ایرانی»، گفت: اصولاً ابزار دولت برای کنترل تورم، در حوزه پولی است.
فرشاد پرویزیان عنوان کرد: افزایش نرخ سود به منزله سیگنال دادن دولت برای مهار تورم است. افزایش نرخ بهره میتواند باعث کنترل تورم شود. هرچند این یک نگاه ابتدایی است که میگوید ابزار مهار تورم، افزایش نرخ بهره و سود است.
یک اقتصاددان: در شرایط کنونی، افزایش نرخ بهره به کاهش سرمایهگذاری منجر میشود. با افزایش نرخ سود، دولت سیگنال خود را برای مهار تورم ارسال میکند، اما از طرف دیگر، هزینه تامین مالی تولید نیز به شدت بالا میرود. پس نرخ بهره یک تیغ دو دم و متغیری خطرناک است و در اقتصاد نباید به همین راحتی با نرخ بهره بازی کرد
وی ادامه داد: با افزایش نرخ سود، تقاضای پول کاهش پیدا میکند، پولها در بانک میماند و کسی دنبال پول نمیرود و از این مسیر، تورم مهار میشود. اما در این میان چند سوال مطرح میشود؛ آیا لازم است که نرخ سود به اندازهی نرخ تورم بالا برود؟ یعنی اگر تورم ۵۰ درصد است نرخ سود بانکی هم باید ۵۰ درصد شود؟
افزایش شدید هزینه تامین مالی
این استاد دانشگاه توضیح داد: این فرمول تنها بر روی کاغذ پاسخ میدهد؛ با نرخ سود ۵۰ درصدی دیگر چه کسی میتواند وام بگیرد؟ یعنی هزینه تامین مالی به شدت بالا میرود. این موضوع در تورمهای بالا مشکل ایجاد میکند و در این شرایط، نرخ سود نباید دقیقا به اندازه نرخ تورم افزایش پیدا کند.
پرویزیان ادامه داد: برای مثال اگر نرخ تورم ۵ درصد و نرخ بهره واقعی هم مثبت باشد، نرخ سود میتواند همگام با تورم افزایش یابد، اما در ایران نرخ بهره واقعی منفی است؛ نرخ سود بانکی ۲۳ درصد است و نرخ تورم ۵۰ درصد بنابراین نرخ بهره واقعی منفی ۲۷ درصد است. در این شرایط آیا دولت باید نرخ سود ۲۳ درصدی را به ۵۰ درصد افزایش دهد؟ در این شرایط بانکها از چه محلی سود سپردهگذاران را تامین کنند؟ ثانیا سرمایهگذار از چه محلی این نرخ بهره را به بانکها پرداخت کند؟
این کارشناس اقتصادی اعتقاد دارد که اظهارات اخیر وزیر اقتصادی لزوما بدین معنی نیست که نرخ بهره دقیقا به اندازهی نرخ تورم رشد کند بلکه احتمالا منظور این بوده است که نرخ سود به تناسب رشد تورم، مقداری افزایش یابد.
دستتان را از روی دکمه چاپ پول بردارید!
پرویزیان در ارزیابی کلی از این سیاست، تصریح کرد: تا حدودی میتوان موافق این سیاست بود، چراکه یک سیگنال ضدتورمی است و وقتی دولت میگوید که قصد دارد نرخ سود را بالا ببرد، یعنی قصد مبارزه با تورم دارد.
فرشاد پرویزیان در گفتوگو با «توسعه ایرانی»: بهتر است به آقای وزیر بگوییم به جای بالا بردن نرخ بهره، دستتان را از روی دکمه چاپ پول بردارید! اخیرا شخص وزیر اذعان کرده است که در زمان جنگ، ۱۰۰ همت پول چاپ شده است که مردم در ماههای آتی تبعات تورم آن را مشاهده خواهند کرد. در این شرایط خطاب به دولت باید گفت که پول چاپ نکنید که بعد مجبور به بالا بردن نرخ بهره هم بشوید
او، اما از جنبهای دیگر، به انتقاد از این سیاست پرداخت و بیان کرد:، اما بهتر است به آقای وزیر بگوییم به جای بالا بردن نرخ بهره، دستتان را از روی دکمه چاپ پول بردارید! اخیرا شخص وزیر اذعان کرده است که در زمان جنگ، ۱۰۰ همت پول چاپ شده است که مردم در ماههای آتی تبعات تورم آن را مشاهده خواهند کرد. در این شرایط خطاب به دولت باید گفت که پول چاپ نکنید که بعد مجبور به بالا بردن نرخ بهره هم بشوید.
عضو انجمن اقتصاددانان ایران تاکید کرد: درست است در شرایط جنگی شاید به پول نیاز داشتیم، اما کشور در تمام این سالیان که درگیر جنگ نبوده است! دولت باید مشکل کسری بودجه خود را حل کند، سلطه مالی دائمی خود را بر اقتصاد کاهش دهد و به دستگاههایی که بهرهوری ندارند، بودجهای تخصیص ندهد. اصلا چرا کسری بودجه داریم که مجبور به چاپ پول شویم و پس از چاپ پول بخواهیم نرخ سود را بالا ببریم تا تورم مهار شود؟!
بازی با نرخ بهره خطرناک است
پرویزیان در ادامه، در پاسخ به این سوال که «در شرایط کنونی آیا افزایش نرخ بهره منجر به کاهش سرمایهگذاری میشود؟»، اظهار کرد: دقیقا در شرایط کنونی، افزایش نرخ بهره به کاهش سرمایهگذاری منجر میشود.
او افزود: با افزایش نرخ سود، دولت سیگنال خود را برای مهار تورم ارسال میکند، اما از طرف دیگر، هزینه تامین مالی تولید نیز به شدت بالا میرود.
این مدرس دانشگاه توضیح داد: نرخ بهره یک تیغ دو دم است؛ اگر نرخ بهره پایین بیاید، تبعاتی برای اقتصاد دارد و اگر بالا هم برود، تبعات دیگری برای اقتصاد به دنبال خواهد داشت بنابراین در تعیین سیاستها باید کلیت اقتصاد را مدنظر قرار داد. در اقتصاد نباید به همین راحتی با نرخ بهره بازی کرد، اما دولت اکنون حاضراست با چنین متغیر موثر و خطرناکی بازی کند، اما در عوض حاضر نیست دست خود را از روی دکمه چاپ پول بردارد. سیاست دولت به رانندهای شبیه است که در هنگام رانندگی، همزمان دو پدال گاز و ترمز را فشار میدهد!
مهمترین مسئله هر اقتصاد تورم است
پرویزیان با بیان اینکه مهمترین مسئله در هر اقتصادی مهار تورم است، ادامه داد: تورم یعنیامالفساد وامالخبائث! در تورم حتی ارزشهای اجتماعی و اخلاقی از بین میروند. بسیاری از این مشکلات و عوارض اجتماعی و اخلاقی موجود در جامعه، ناشی از تورم است. یک وجه موضوعاتی نظیر فساد، فحشا، اعتیاد به مواد مخدر، قاچاق و ...، مربوط به تورم است، زیرا در این شرایط، خانواده قادر به تأمین معاش نیست و وقتی قادر به تأمین معاش نباشد، هزاران تبعات دارد. در تورم روابط انسانها با هم، دیگر بر اساس اخلاق نیست، زیرا در نتیجهی تورم، داراییهای آنها ذوب میشود و حتی اگر مادر و فرزند به هم پول قرض بدهند، از هم سود میخواهند.
این تحلیلگر مسائل اقتصادی تصریح کرد: پس مهار تورم باید در اولویت باشد و شکی در آن نیست، اما برای این منظور، باید محرک اصلی آن را کنترل کرد نه اینکه دولت ابتدا تورم ایجاد کند و سپس بخواهد با آن مقابله کند! کلیت اینکه دولت میخواهد تورم را مهار کند، نکته ارزشمندی است، اما راه اصلی مقابله با تورم، بازی با متغیرها در اقتصاد، بعد از خروجی سیاستها نیست. دولت باید در ابتدا به صورت ساختاری تورم ایجاد نکند، یعنی چاپ پول را متوقف کند.
پرویزیان در نهایت خاطرنشان کرد: دولت با چاپ پول، تقاضا را افزایش میدهد و بعد از افزایش تقاضا، به فکر افزایش نرخ بهره میافتد تا تقاضا هم پایین بیاید در صورتی که از ابتدا نباید این تقاضا را ایجاد کند.
