برترینها: در روزهایی که افکار عمومی منطقه همچنان درگیر پیامدهای جنگ، آتشبس و مذاکرات پیچیده میان قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای است، شاید یکی از مهمترین تحولات سیاسی خاورمیانه در بغداد در حال رقم خوردن باشد. تغییرات سریع در ساختار قدرت عراق، روی کار آمدن دولت جدید به نخستوزیری علی الزیدی و همزمان آغاز برخوردهای گسترده قضایی و امنیتی با چهرههای سیاسی نزدیک به نوری المالکی(نخست وزیر سابق)، بسیاری از تحلیلگران را به این نتیجه رسانده که عراق وارد مرحلهای تازه از بازآرایی سیاسی شده است. تحولاتی که به نظر میتوانند در آیندهای نهچندان دور، معادلات کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهند.
همزمانی این اتفاقات با تحرکات دیپلماتیک و امنیتی آمریکا در لبنان(دیدار فرمانده سنتکام با جوزف عون) و همچنین ضربالاجل عراق به گروههای مسلح نزدیک به ایران برای خلع سلاح پایان تابستان، این گمانه را تقویت کرده که شاید شاهد آغاز یک زنجیره از تغییرات سیاسی در خاورمیانه باشیم؛ تغییراتی که هدف آن، بازتعریف نظم سیاسی و امنیتی منطقه پس از سالها جنگ، بحران و رقابتهای فرسایشی است. اگر این فرضیه درست باشد، آنچه امروز در بغداد و بیروت رخ میدهد، از نظر اهمیت خبری و ژئوپلیتیکی، دستکمی از اخبار جنگ و آتشبسهای اخیر نخواهد داشت.
شرح ما وقع؛ در عراق دقیقا چه شد؟
عراق در میان ۱۸۰ کشور جهان دررتبه ۱۳۶ فساد اقتصادی قرار دارد. همین رتبه که در سال ۲۰۲۵ بهدست آمده در مقایسه با سال قبل از آن بهبود اوضاع را نشان میدهد. با همه اینها فساد اقتصادی و اداری در این کشور کماکان یکی از بحرانهای عمیق بهحساب میآید.
عملیات مبارزه با فسادی که روز شنبه با بازداشت دست کم ۴۷ نفر از جمله ۱۳ نماینده مجلس و چندین مقام دولتی آغاز شد در میان شهروندان عراقی با عنوان صولة الفجر (یورش سپیدهدم) مشهور شد.
ده سال پس از تشکیل کمیته بررسی پاکدستی در عراق، این کشور کماکان درگیری فساد اداری و اقتصادی مقامات رده بالاست. در منطقه سبز بغداد، آنچه بیش از هر چیز میتواند به محبوبیت یک سیاستمدار منتهی شود، استفاده از شعارهای ضدفساد و برخورد شدید با مفسدان است. این مسیری است که علی الزیدی، سیاستمدار تکنوکرات عراقی که بانکداری شناخته شده در کشورش است در پیش گرفته است. علی الزیدی اما برخلاف تصور در مسیر خود تنها نیست. بهنظر میرسد که مقامات ایالاتمتحده، از او حمایت قابلتوجهی دارند.
از کارزار علی الزیدی چه میدانیم؟
علی الزیدی نخستوزیر عراق که عمر فعالیت سیاسیاش کمتر از هر نخستوزیر دیگر در تاریخ این کشور است، به تازگی کارزاری علیه فساد در بغداد به راه انداخته که نوک حملاتش را به سمت مقامات ارشد و چهرههای شناخته شده گرفته است.
در اولین موج از این حملات، پنج نماینده مجلس عراق بازداشت شدهاند و دستگیریها در میان فروشندگان و معاملهگران نفت هم دیده شده است. خبرگزاری رسمی عراق (واع) به نقل از منابع عالیرتبه اعلام کرد ۴۷ متهم از میان نمایندگان پارلمان و مسئولان عراقی به اتهام فساد بازداشت شدهاند. نام برخی دیگر از مقامات در میان ممنوعالخروجیها قرار دارد. عراقیها نام رخدادهای اخیر را صولة الفجر (مشابه اصطلاح نظامی خشم شب با این تفاوت که زمان آن بامداد است) در گذاشتهاند.
خبرگزاری عراق به نقل از یک منبع عالی رتبه گزارش داده شماری از افراد متهم به فساد مالی بر اساس اعترافات عدنان الجمیلی، معاون وزیر نفت، که ماه گذشته هم بازداشت شده بود، بازداشت شدند. او دهها میلیون دلار پول داشته و با مقامات بانفوذ در قوای مقننه و مجریه همکاری داشته است. نام دیگری که مطرح شده، هند العباسی است که گفته میشود در خانه این نماینده مجلس عراق ۵۷ میلیون دلار پول نقد و ۲۷ کیلوگرم طلا کشق شده است. او به همراه مثنی السامرایی رهبر ائتلاف عزم و ۱۵ نفر دیگه اتهام فساد مالی را به دوش میکشد.همچنین تصویری که از لباسی با جنس طلا در شبکههای اجتماعی وایرال شده نیز به این نماینده زن پارلمان عراق نسبت داده میشود.
پشتپرده چه میگذرد؟
کسانی که نسبت به تحولات عراق بدبینترند، میگویند میان سفر پیش روی الزیدی به واشنگتن اثری جدی بر تحولات ضد فساد داشته است. گروهی از دستگیرشدگان متهم به نزدیکی با ایراناند و همین موضوع باعث شده تا تحلیلهایی در مورد تیرگی روابط میان تهران و بغداد شکل بگیرد. بهنظر میرسد که نیروهای ویژه عراق که سرسختانه به دستگیری مقامات و افراد و گروهها مشغولاند؛ از حمایت واشنگتن بهره میبرند. این پیشبینیها و بدبینیها همزمان با سفر عباس عراقچی به بغداد کماکان ادامه دارد.
انتشار گسترده تصاویر جعلی و ساختهشده توسط هوش مصنوعی که یورش نیروهای امنیتی به دفاتر و خانههای با عکسهای فرماندهان و رهبران مقاومت را پر از اسکناسهای دلار را نشان میداد، به شایعات در مورد ارتباط این پروندهها با تهران دامن زد. با این حال به وضوح مشخص بود که بسیاری از این تصاویر جعلی و ساختگی هستند و با هدف القای ارتباط بازداشتشدگان با ایران در شبکههای اجتماعی دست به دست میشوند.
مورد دیگری که در میان تحلیلگران مطرح است؛ از سفر تام باراک به عراق نشات میگیرد. این نماینده ترامپ در خاورمیانه، بر اساس ادعای برخی رسانههای عراقی و کردی در دیدار با دولت بغداد تاکیدکرده موفقیت در مقابله با فساد و مهار هدررفت منابع مالی، شرط گسترش حمایتهای اقتصادی آمریکا و آغاز یک مشارکت بلندمدت با عراق خواهد بود.
رسانه تحلیلی- خبری استاندارد در گزارشی نوشت، تام باراک، نماینده رئیسجمهور آمریکا در پرونده عراق، در دیدارهای خود در بغداد به زیدی اعلام کرده که بدون متوقف کردن هدررفت منابع مالی و مقابله با فساد، آمریکا قادر به ارائه سطحی از همکاری نخواهد بود که بتواند به موفقیت این روند کمک کند.
در گزارش آمده است که باراک در عین حال به دولت بغداد وعده داده اگر عملیات گسترده علیه چهرهها و شبکههای اصلی فساد به نتیجه برسد، واشنگتن نهتنها از این روند حمایت خواهد کرد، بلکه در بخشی از آن مشارکت نیز خواهد داشت.
این گزارش همچنین مدعی است آمریکا در صورت موفقیت این روند، صندوق مشترکی به ارزش ۴۰۰ میلیارد دلار برای حمایت و توسعه عراق ایجاد خواهد کرد؛ صندوقی که هدف آن انتقال زیرساختهای اقتصادی و خدماتی عراق به مرحلهای تازه عنوان شده است.
بر پایه این گزارش، واشنگتن همچنین وعده داده در راستای حمایت از اقتصاد عراق، روزانه ۵۰۰ هزار بشکه نفت خارج از سهمیه معمول فروش نفت در اوپک برای پشتیبانی اقتصادی عراق اختصاص یابد؛ موضوعی که اجرای آن به موفقیت دولت بغداد در تعقیب و مهار پروندههای فساد وابسته شده است.
