چین نقش میانجی پنهانی در روابط ایران و آمریکا را بازی میکند؟
از سرگیری مذاکرات میان ایالات متحده و ایران در عمان، شاهد فعالیت دیپلماتیک گستردهای در پکن هستیم. چین میزبان یکی از مذاکرهکنندگان ارشد ایران است و با ایالات متحده و روسیه در تماس است تا تلاش کند یک توافق جزئی حاصل شود و از برخورد نظامی میان آمریکا و ایران جلوگیری شود.
دیپلماسی فعال در پکن
به گزارش روز نو یک مقام ارشد وزارت خارجه ایران و مذاکرهکننده هستهای، کاظم غریبآبادی، روز چهارشنبه به پکن سفر کرد. این سفر در پی تماسهای سطح بالای مقامات ایران، چین و روسیه صورت گرفت. غریبآبادی با مقامات ارشد چینی دیدار و پیام رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، به رئیسجمهور چین، شی جینپینگ را منتقل کرد.
به گفته وزارت خارجه چین، غریبآبادی با لیو بین، معاون وزیر خارجه چین، دیدار کرد. لیو به همتای ایرانی خود گفت که چین «حق مشروع ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را حمایت میکند» و «با تهدید به زور مخالف است». او افزود که چین به حمایت از «حل درست مسئله هستهای ایران» ادامه خواهد داد.
همچنین، روز سهشنبه، شی جینپینگ با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، تماس گرفت و روابط دوجانبه را به عنوان «نیرویی برای ثبات» در جهان پرتنش توصیف کرد. ساعاتی بعد، شی تماس جداگانهای با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، داشت و طبق پست ترامپ در سوشال تروث دو طرف در مورد «وضعیت فعلی ایران» گفتوگو کردند.
این مکالمات پس از یک آخر هفته دیپلماتیک فعال انجام شد: پوتین روز جمعه با علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در مسکو دیدار کرد و دو روز بعد، سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، برای گفتوگو با وانگ یی، وزیر خارجه چین، به پکن سفر کرد.
چین چه اقدامی میتواند انجام دهد؟ چین چند اهرم نفوذ در اختیار دارد:
فشار از طریق شراکت اقتصادی: بهعنوان بزرگترین شریک تجاری و واردکننده انرژی ایران، چین میتواند بهطور پنهانی تهران را به اعتدال سوق دهد، به ویژه اگر اشاره کند که خرید نفت یا سرمایهگذاریهای چین ممکن است در صورت تشدید بحران تحت تأثیر قرار گیرد.
نفوذ در شورای امنیت سازمان ملل: اگرچه مذاکرات در سازمان ملل برگزار نمیشود، جایگاه چین به عنوان عضو دائم شورای امنیت به این کشور قدرت میدهد تا اگر مسئله به این شورا بازگردد، مسیر دیپلماتیک را شکل دهد؛ یا با خنثی کردن ابتکارات آمریکا، یا با جلب حمایت برای تعامل دیپلماتیک.
چارچوببندی دیپلماتیک: چین احتمالاً به تشویق به گفتوگو ادامه خواهد داد و موضع خود را در قالب «مذاکره و خویشتنداری» ارائه میکند؛ فرمولی که میتواند به آمریکا و ایران کمک کند تا در صورت دستیابی به پیشرفت جزئی، چهره خود را حفظ کنند.
پیامدهای احتمالی
چین نیز نمیخواهد ایران هستهای شود! چنین نتیجهای میتواند بازار جهانی نفت را بیثبات کند، باعث یک رقابت تسلیحاتی منطقهای شود و مدیریت روابط خلیج فارس را پیچیدهتر کند. برای ترامپ (که تیم او به دنبال پیروزی دیپلماتیک بدون گرفتار شدن در باتلاق دیگری در خاورمیانه است) داشتن چین بهعنوان فشار دهنده بر ایران میتواند از نظر استراتژیک مفید باشد.
اگر پکن بتواند تهران را به خویشتنداری هستهای در ازای کاهش تحریمها ترغیب کند، مذاکرات عمان میتواند مسیر دیپلماتیک آمریکا و ایران را پیش ببرد و چین را بهعنوان یک میانجی سازنده و محدود معرفی کند.
