«فرسایش قدرت سلوکیان؛ از جنگ‌های خانوادگی تا مداخلهٔ روم»

دولت سلوکی در پنجاه سال پایانی عمر خود با بحران‌های عمیق داخلی روبه‌رو شد. جنگ‌های خانوادگی میان مدعیان سلطنت، ساختار سیاسی این حکومت را از درون متزلزل کرد و توان ادارهٔ قلمرو پهناور آن را کاهش داد. این درگیری‌ها نه‌تنها منابع مالی و نظامی دولت را تحلیل برد، بلکه فرصت لازم برای حفظ انسجام و اقتدار مرکزی را نیز از میان برد. در چنین شرایطی، بخش‌های مختلف قلمرو سلوکیان به‌تدریج دچار آشفتگی شدند و زمینهٔ تجزیهٔ سیاسی فراهم آمد.

در کنار این بحران داخلی، رقابت دیرینه با بطالسهٔ مصر نیز فشار مضاعفی بر دولت سلوکی وارد کرد. این رقابت که از آغاز قدرت‌گیری سلوکیان شکل گرفته بود، به‌تدریج به مجموعه‌ای از جنگ‌های فرسایشی تبدیل شد. درگیری‌های مداوم بر سر مناطق مهمی چون سوریه و نواحی ساحلی مدیترانه، توان نظامی و اقتصادی سلوکیان را کاهش داد و مانع از تمرکز آنان بر تثبیت قدرت در دیگر بخش‌های قلمرو شد. ادامهٔ این کشمکش‌ها، دولت سلوکی را در برابر تهدیدهای خارجی آسیب‌پذیرتر کرد.

پیامد طبیعی این ضعف، افزایش نفوذ روم در منطقه بود. رقابت سلوکیان و بطالسه، فرصت مناسبی برای مداخلهٔ رومیان فراهم کرد و آنان به‌تدریج حضور خود را در شرق مدیترانه گسترش دادند. هنگامی که دولت سلوکی بر اثر جنگ‌های داخلی و فشارهای خارجی به نهایت ضعف رسید، پومپه، سردار رومی، در سال ۶۴ پیش از میلاد وارد عمل شد و با بهره‌گیری از آشفتگی موجود، به حیات این سلسله پایان داد. بدین ترتیب، قلمرو سلوکیان از صحنهٔ سیاسی حذف شد و نفوذ روم در منطقه تثبیت گردید.