اسراییل باز هم ایران را تهدید کرد!

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هفته گذشته در کنفرانس خبری مشترک با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به صراحت تهدید کرد که در صورت بازسازی قدرت ایران با تمام توان علیه ایران اقدام خواهد کرد. او با استفاده از عبارتی که به صورت اصطلاحی می‌توان آن را «دمار از روزگار درآوردن» ترجمه کرد، تهدید کرد که اگر ایران به بازسازی قدرت خود ادامه دهد، هدف حمله نظامی قرار خواهد گرفت.

به گزارش روز نو پیش از سفر نتانیاهو به فلوریدا برای دیدار با ترامپ، رسانه‌ها گزارش داده‌بودند که نتانیاهو برای این دیدار پرونده‌ای از توسعه برنامه موشک بالستیک تهران آماده کرده‌است تا ترامپ را برای حمله مجدد به ایران قانع کند. پیش از آغاز دیدار ترامپ و نتانیاهو در عمارت مارا لاگو، ترامپ در پاسخ به سوال صریح خبرنگاران در خصوص حمله مجدد به ایران تاکید کرد که اگر ایران برنامه هسته‌ای‌اش را بازسازی کند «فوراً» و در صورت توسعه برنامه موشکی «احتمالاً» دست به اقدام نظامی علیه ایران خواهد زد.

آیتم بعدی در منو

دولت ایالات متحده آمریکا از دوره نخست ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، همواره تاکید کرده‌است که خواهان تسلیم ایران در سه حوزه است: غنی‌سازی اورانیوم، حمایت از گروه‌های متحد در منطقه و برنامه موشکی.

دونالد ترامپ از اول تیرماه امسال که در همراهی با رژیم اسرائیل دستور حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران را صادر کرد، ادعا می‌کند که برنامه هسته‌ای ایران را «با خاک یکسان» کرده‌است. مفروض گرفتن این ادعا توسط ترامپ باعث شده‌است تا موضوع برنامه هسته‌ای ایران از دستور کار مذاکرات آمریکا خارج شود.

در واقع ترامپ اینگونه تصور می‌کند که بدون نیاز مذاکره و توافق، با استفاده از زور توانسته‌است مسئله پرونده هسته‌ای ایران را برای همیشه حل و فصل کند. از سوی دیگر دو سال پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و حملات گسترده اسرائیل به متحدان ایران در منطقه، این تصور ایجاد شده‌است که شبکه گروه‌های متحد ایران در منطقه ضعیف‌تر از هر زمان دیگری شده‌است و آنچه از آن با عنوان «محور مقاومت» یاد می‌شود تضعیف شده‌است؛ بنابراین ترامپ با تصور حل و فصل دو موضوع دیگر از طریق زور سراغ بند بعدی در فهرست اولویت‌های آمریکا در قبال ایران رفته‌است که به ادعای آمریکا تهدید برنامه موشکی ایران است.

دونالد ترامپ در کنفرانس خبری مشترک با نتانیاهو هرچند به صراحت در این مورد صحبت نکرد، اما تلویحاً با اشاره به بازسازی توان ایران، به برنامه موشکی تهران اشاره کرد. آمریکا به‌رغم ادعای موفقیت در نابودی برنامه هسته‌ای ایران، همچنان به سیاست فشار حداکثری که در گذشته با هدف محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران آغاز شده‌بود، ادامه می‌دهد. استمرار فشار به تهران نشان می‌دهد که آمریکا خواهان گرفتن امتیاز‌های بیشتر از تهران در حوزه‌های دیگر است که به نظر می‌رسد برنامه موشکی در رأس فهرست آمریکا قرار دارد.

بن‌بست دیپلماتیک

تهران همواره تاکید کرده‌است که برنامه موشکی ایران تهدیدی علیه هیچ کشور دیگری محسوب نمی‌شود و صرفاً ماهیت دفاعی دارد. با توجه به چهار دهه تحریم‌های گسترده غرب علیه ایران که در دوره‌های مختلف با همراهی قدرت‌های شرقی همراه بود، ایران از دسترسی به بخش وسیعی از فناوری‌های نوین نظامی به‌ویژه در حوزه نیروی هوایی محروم مانده‌است.

این محرومیت باعث شده‌است تا ایران برای دفاع از خود به دنبال توسعه برنامه دفاعی بومی برود که بر توسعه توان موشک‌های بالستیک استوار است. مقام‌های ایران تاکید می‌کنند که توان موشکی ایران ابزار بازدارندگی در مقابل دشمنان ایران است و جلوی آزادی عمل قدرت‌های منطقه‌ای مانند اسرائیل برای تجاوز به ایران را می‌گیرد.

در برابر آمریکا ادعا می‌کند که توان موشکی ایران تهدیدی برای منطقه است و به‌ویژه در چارچوب حمایت تمام‌قد واشنگتن از امنیت اسرائیل، با توجه به خصومت پایان‌ناپذیر تهران و تل‌آویو، مقابله با برنامه موشکی ایران بخشی از حمایت آمریکا از امنیت اسرائیل محسوب می‌شود.

به نوشته کریستین ساینس مانیتور ایال هولاتا، رئیس سابق شورای امنیت ملی اسرائیل، در یک نشست خبری در ۲۹ دسامبر گفت: «ما باید توانمندی‌های خود را بازسازی کنیم، اما متأسفانه سرعتی که ما در این کار داریم ممکن است با سرعت ایران در تولید موشک‌هایش برابری نکند.» او افزود که دفاع از اسرائیل در برابر رگبار‌های روزانه موشک‌های بالستیک در ماه ژوئن، به‌شدت نیازمند منابع بود و «بار سنگینی» به شمار می‌رفت. اسرائیل به موشک‌های رهگیر آمریکایی متکی است.

ذخایر این کشور تا حد زیادی بر اثر درگیری‌ها تخلیه شده و انتظار می‌رود که پر کردن مجدد آنها زمان‌بر باشد. هاآرتص به نقل از یک مقام اسرائیلی می‌نویسد: «تهدید موشک‌ها بسیار واقعی است و ما دفعه قبل نتوانستیم جلوی همه آنها را بگیریم.» به نوشته هاآرتص موشک‌های بالستیک ایران و تعداد موشک‌هایی که این کشور می‌تواند در هر حمله به کار بگیرد، همچنان نگرانی اصلی اسرائیل محسوب می‌شود. ایال زامیر، رئیس ستاد مشترک ارتش اسرائیل پیش از این ادعا کرده‌بود که ایران می‌تواند تولید موشک‌های خود را به ۳۰۰۰ موشک بالستیک در سال برساند.

مقام‌های جمهوری اسلامی ایران بار‌ها تاکید کرده‌اند که تحت هیچ شرایطی حاضر به مذاکره در خصوص برنامه‌های نظامی و دفاعی ایران از جمله برنامه موشکی نیستند. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، آبان‌ماه سال جاری گفته‌بود: «ما هرگز درباره برنامه موشکی خود مذاکره نمی‌کنیم و هیچ فرد عاقلی خلع سلاح خود را نمی‌پذیرد.» این موضع ایران باعث می‌شود که دورنمای مذاکره احتمالی میان ایران و آمریکا در صورت پافشاری ترامپ بر قرار دادن برنامه موشکی ایران در چارچوب مذاکرات کاملاً تیره شود.

تا پیش از این ایران همواره تاکید می‌کرد که در صورت آمادگی آمریکا برای «مذاکره عادلانه و از موضع برابر» آماده است تا در خصوص برنامه هسته‌ای با واشنگتن وارد مذاکره شود، حتی به‌رغم توقف مذاکرات ایران و واشنگتن پس از جنگ تحمیلی ‍۱۲ روزه، باز هم ایران در مورد مذاکره اعلام آمادگی می‌کرد. اما پافشاری بر مذاکره در خصوص پرونده موشکی از سوی آمریکا باعث می‌شود که امید‌ها برای از سرگیری مذاکره میان ایران و آمریکا از بین برود.

دست روی ماشه

چهار روز بعد از دیدار ترامپ و نتانیاهو، تهدید‌های ترامپ علیه ایران صریح‌تر شد. بامداد جمعه به وقت آمریکا، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر یکی از پیام‌های جنجالی نیمه‌شب را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد. دونالد ترامپ درست یک روز پیش از عملیات نظامی در ونزوئلا، در شبکه اجتماعی متعلق به خودش، تروت سوشیال، نوشت: «اگر ایران به معترضان مسالمت‌جو شلیک کند و آنها را به‌طور خشونت‌آمیز بکشد، کاری که معمولاً انجام می‌دهند، ایالات متحده به کمک‌شان خواهد آمد. دست‌مان روی ماشه است.»

این پیام ترامپ با واکنش‌های تندی در ایران مواجه شد. علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این پیام نوشت: «با موضع‌گیری مقامات اسرائیلی و ترامپ، پشت صحنه‌ی ماجرا روشن شد. ما مواضع کسبه‌ی معترض را از عوامل تخریب‌گر جدا می‌دانیم و ترامپ بداند دخالت آمریکا در این مسئله‌ی داخلی برابر است با به‌هم‌ریختگی کل منطقه و انهدام منافع آمریکا. مردم آمریکا بدانند ماجراجویی را ترامپ شروع کرد. مراقب سربازان خود باشند.»

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی هم تاکید کرد: «تمام مراکز و نیرو‌های آمریکایی در کل منطقه در صورت هر گونه ماجراجویی احتمالی هدف مشروع ما خواهند بود.» وزارت امور خارجه ایران هم با انتشار بیانیه‌ای تصریح کرد: «وزارت امور خارجه اظهارات تهدیدآمیز مقام‌های آمریکایی علیه ایران را در راستای سیاست تنش افزایی رژیم صهیونیستی در منطقه ارزیابی می‌کند و تاکید دارد که واکنش جمهوری اسلامی ایران به هر تعرضی، سریع، قاطع و همه‌جانبه خواهد بود.»

عبارت دست روی ماشه (locked and loaded نشانه رفته و آماده شلیک) نخستین بار نیست که توسط ترامپ استفاده می‌شود. سپتامبر ۲۰۱۹ پس از حمله انصارالله یمن به تاسیسات نفتی عربستان سعودی، ترامپ این عبارت را به کار برده‌بود. هرچند در آن توئیت نامی از ایران برده‌نشده‌بود، اما مشخص بود که هدف ترامپ از آن پیام تهدید ایران است.

ترامپ در آن توئیت نوشته‌بود: «تأسیسات نفتی عربستان سعودی مورد حمله قرار گرفته است. دلایلی داریم که فکر می‌کنیم مقصر را می‌شناسیم؛ بسته به تأیید نهایی، دست روی ماشه هستیم، اما منتظریم تا نظر پادشاهی سعودی را درباره اینکه به نظر آنها چه کسی عامل این حمله بوده بشنویم و ببینیم تحت چه شرایطی باید اقدام کنیم!» این تهدید دونالد ترامپ نهایتاً عملی نشد و آمریکا هیچ دخالتی در دفاع از عربستان سعودی در مقابل حمله انجام نداد.

تحلیل‌گران با اشاره به این واقعه، این لحظه را نقطه عطفی در سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال آمریکا تلقی می‌کنند و معتقدند بعد از آنکه آمریکا حاضر به حمایت از ریاض در مقابل حمله به تاسیسات نفتی آرامکو نشد، پادشاهی سعودی بیش از پیش ترغیب شد تا در اتحاد‌های بین‌المللی خود تنوع ایجاد کند و وابستگی خود را به چتر امنیتی آمریکا کاهش دهد. بعد‌ها ریاض در مذاکرات با دولت بایدن و پس از آن مجدداً در گفت‌و‌گو‌ها با دولت جدید ترامپ، شرط تضمین‌های امنیتی و امضای یک پیمان دفاعی متقابل را به عنوان اصلی‌ترین شرط برای پذیرش اصرار آمریکا برای عادی‌سازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل مطرح کرد.

تهدید‌های عمل نشده ترامپ با عبارت «دست روی ماشه» تنها محدود به ایران نیست. دونالد ترامپ چند ماه بعد از آغاز به کارش در دور نخست ریاست‌جمهوری، با همین عبارت کره شمالی را نیز تهدید کرد. اوت ۲۰۱۷ ترامپ در شبکه اجتماعی توئیتر نوشت: «راه‌حل‌های نظامی اکنون به‌طور کامل مهیا، آماده و دست‌به‌ماشه هستند، تا در صورتی که کره شمالی نابخردانه عمل کند، به‌کار گرفته شوند. امیدوارم کیم جونگ اون مسیر دیگری را پیدا کند!»، اما این تهدید هم هرگز عملی نشد، ترامپ کمتر از یک سال بعد با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی دیدار کرد تا نخستین دیدار بین رهبران دو کشور از زمان جنگ کره رقم بخورد. ترامپ برنامه‌ای برای مذاکرات با کره شمالی برای حل و فصل مسائل دو طرف آغاز کرد که هرگز به نتیجه نرسید، اما ادعا‌های او در مورد نامه‌های عاشقانه کیم تا مدت‌ها ادامه داشت.

انتقاد‌های داخلی از تهدید‌های ترامپ

تهدید‌های علنی ترامپ علیه ایران با انتقاد‌هایی از جانب سیاستمداران نزدیک به او در حزب جمهوری‌خواه مواجه شده‌است. منتقدان ترامپ در حزب جمهوری‌خواه اعتقاد دارند که تهدید‌های ترامپ به اقدام نظامی علیه ایران، فراموش کردن شعار‌های انتخاباتی او در مورد پایان دادن به جنگ‌های بی‌پایان و کنار گذاشتن شعار «اول آمریکا» است.

توماس مسی، نماینده جمهوری‌خواه کنتاکی؛ که از منتقدان سرسخت و بانفوذ ترامپ در حزب جمهوری‌خواه است، در پلتفرم اجتماعی ایکس در واکنش به پیام ترامپ در خصوص حمایت از معترضان در ایران نوشت: «این تهدید درباره آزادی بیان در ایران نیست؛ بلکه درباره دلار، نفت و اسرائیل است.» مسی همچنین از تهدید‌ها مبنی بر مداخله نظامی ایالات متحده به عنوان هدر دادن منابع آمریکا در امور داخلی کشوری دیگر انتقاد کرد و گفت چنین حملاتی نیازمند مجوز کنگره است.

مارجری تیلور گرین، نماینده جمهوری‌خواه جورجیا، که پیش‌تر از وفاداران سرسخت ترامپ بود و اکنون به منتقد او تبدیل شده، اظهار داشت که تهدید ترامپ برای اعزام نیرو‌های آمریکایی به ایران «دقیقاً همان چیزی است که ما در انتخابات سال ۲۰۲۴ علیه آن رای دادیم.» استیو بنن، مشاور سابق ترامپ که همچنان در جنبش «بازگشت عظمت آمریکا» (MAGA) تأثیرگذار است، نسبت به درگیر شدن ایالات متحده در یک «مخمصه بزرگتر و طولانی‌تر» هشدار داد و پیام ترامپ را با تهدید‌های پیشین هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه سابق، مقایسه کرد.