
چکش برجام یکی به نعل، یکی به میخ
مذاکرات رفع تحریمهای ایران و بازگشت آمریکا به برجام چند ماه است که به دلیل دیدگاههای اختلافآمیز دو طرف، متوقف شده است. با این حال، مقامات ایران بارها اعلام کردهاند که تهران آماده از سرگیری رایزنیها و به نتیجه رساندن آن است. به عقیده ناظران سیاسی، با وجود این اشتیاق و میل برای رسیدن به نتیجه در ارتباط با برجام، همچنان چندین مانع وجود دارد که یکی از آنها اختلافات پادمانی میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. از سوی دیگر، آنچه آمریکاییها آن را مطالبات فرابرجامی مینامند نیز از موارد دیگری است که موجب شده اختلافات بسیار عمیقی در این زمینه شکل بگیرد.
در همین حال، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در اینباره گفت: «در دیدار با آقای بورل در مورد برداشتن گامهای نهایی توافق، موافق بودیم.» به گزارش ایسنا،حسین امیر عبداللهیان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در توییتی با اشاره به دیدار چند روز پیش خود با جوزف بورل مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در اردن در حاشیه نشست بغداد ۲ نوشت: «در دیدار با آقای بورل در مورد برداشتن گامهای نهایی توافق، موافق بودیم. پنجره توافق از سوی ایران باز است اما نه برای همیشه. بر راه حل سیاسی در اوکراین تاکید کردم. نه فجایع گوانتانامو و ابوغریب و نه جنایت علیه زنان و کودکان یمن و افغانستان، به آمریکا اجازه موعظه دیگران را نمیدهد.»
از سوی دیگر، مشاور رسانهای تیم مذاکره کننده هستهای ایران نیز با اشاره به اینکه ایران به دنبال سلاح هستهای نیست، تاکید کرد که غرب درباره برنامه هستهای ایران دروغ میگوید. به گزارش ایسنا، محمد مرندی کارشناس و مشاور رسانهای تیم مذاکره کننده هستهای ایران در حساب کاربری خود در توئیتر نوشت: «اگر ایران به دنبال سلاح هستهای بود، یک سال پیش ساخته بود.» او ادامه داد: «در جریان مذاکرات هستهای وین، رژیمهای غربی مدام ادعا میکردند که برنامه هستهای ایران، به نقطهای بدون بازگشت میرسد. ماهها از مذاکرات گذشته و غرب ساکت است. چرا؟ دروغ میگفتند.»
این در شرایطی است که چندی پیش، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در گفتوگویی مدعی شد که این ایران بود که در ماه سپتامبر به فرصت برای احیای برجام پشت کرد. به گزارش ایسنا، رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران روز جمعه در گفتوگو با رادیو لیبرتی در پاسخ به این سوال که آیا برجام مرده است؟ گفت: «من مسئول نوشتن آگهی ترحیم نیستم. وظیفه من محافظت از منافع آمریکا است. ما به طور واضح گفتهایم که ما و ایران در ماه سپتامبر فرصت طلایی برای احیای برجام داشتیم و همگی ما موافق توافق بودیم. حتی برای یکی دو روز تصور میکردیم که ایران نیز موافق است و آنها در دقیقه آخر با تقاضاهایی بازگشتند که میدانستند هیچکس نمیتواند آنها را بپذیرد. پس این آنها بودند که فرصت برای بازگشت سریع و فوری به برجام را رد کردند.»
او در ادامه اضافه کرد: «ما هنوز به دیپلماسی باور داریم. ما علیرغم تمام اتفاقاتی که در ماههای اخیر رخ داده، باور داریم که بهترین راه برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای از طریق توافق هستهای است.» او با بیان این که ما آماده ادامه دادن به دیپلماسی هستیم، مدعی شد: «اما ایران طرفی بود که در ماه سپتامبر به فرصت فوری برای احیای توافق هستهای پشت کرد.» مالی همچنین در ادامه سخنان خود به اظهارنظر درخصوص ناآرامیهای اخیر در ایران پرداخت و مدعی شد که این کشور تحریمهای خود علیه ایران را کاهش داده تا اطمینان یابد که مردم ایران توانایی ارتباط با یکدیگر را دارند.
در همین حال، یک پژوهشگر مسائل استراتژیک با بیان اینکه ادعاها و اظهارات آمریکاییها درباره برجام ناشی از فشار افکار عمومی غرب و آمریکا است تا بایدن وارد مذاکره با ایران نشود، گفت: «آمریکاییها بدشان نمیآید ایران وضعیت نا بسامان داشته باشد.» دیاکو حسینی در گفتوگو با ایسنا در تحلیلی نسبت به دیدار حسین امیر عبداللهیان، وزیر امور خارجه با جوزپ بورل، مسول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در حاشیه نشست بغداد-2 اظهار کرد: « این دیدار و نشست نشان داد که طرفین همچنان این اراده را برای به نتیجه رساندن برجام دارند و همچنان برجام را بهترین انتخاب پیش روی خود به رسمیت میشناسند.» او تصریح کرد: « با وجود این اشتیاق و میل برای رسیدن به نتیجه در ارتباط با برجام، چند مانع وجود دارد از جمله؛ اختلافات پادمانی میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، آنچه آمریکاییها مطالبات فرابرجامی مینامند از موارد مهمی است که موجب شده اختلافات بسیار عمیقی شکل گیرد.»
این پژوهشگر ارشد مسائل استراتژیک همچنین بیان کرد: «یکی از مواردی که به وضوح در جلسه شورای امنیت سازمان ملل روشن بود مربوط به صدور تسلیحات از ایران به روسیه، طرح این ادعا در خلال جنگ اوکراین فضای سنگینی را در جلسه حاکم کرد که طبق گزارش دبیرخانه شورای امنیت این موضوع نقض قطعنامه 2231 تلقی شده هم از جانب ایران و هم روسیه لذا این مساله فضای سنگینی را ایجاد کرد.» حسینی ادامه داد: «تحولات داخلی ایران و فشار افکار عمومی هم در داخل ایران و هم آمریکا، عملا طرفین را به سمت رفتارهایی سوق داد که حسن نیت در مذاکرات را زیر سوال برد و این مساله هم یکی دیگر از موانع موجود برای رسیدن به نتیجه نهایی در برجام است.»
او ادامه داد:« با وجود اشتیاق طرفین برای رسیدن به نتیجه نهایی برجام، اما این مساله هم واضح است که جایگزینهای برجام قطعا زیانبار هستند، در واقع با وجود این موانع چشمانداز روشنی در آینده نزدیک ندارد و تا جایی که می شنویم نه مطالبات ایران تغییر کرده و نه اختلافات ایران و آمریکا حل شده و یکسری عوامل دیگر مانند مسائل داخلی هم بر موضوع تاثیرگذار شده است.» این کارشناس مسائل بینالملل در ادامه درباره اظهارات اخیری که از سوی بایدن در خصوص برجام مطرح شده مبنی بر این که برجام مرده اما زمان آن را نمیتوانیم اعلام کنیم، گفت: «این حرفی که آمریکاییها در جلسه شورای امنیت مطرح کردند که توپ در زمین ایران است بیشتر ناشی از فشار افکار عمومی در غرب و آمریکا است که بایدن وارد مذاکره با ایران نشود.»