مذاکره با آژانس در سایه رابطه با آمریکا
نمایندگان مذاکرهکننده آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای انجام دور جدیدی از مذاکرات هستهای با ایران راهی تهران شدهاند. مذاکراتی که نسبت به نتیجهبخش بودن آن ابراز امیدواریهایی از سوی طرفین صورت گرفته است. پرونده هستهای ایران دارای سه بعد کلی و در هم تنیده است که بدون توجه به آن و نقش هر یک از این سه بعد در روند مذاکرات قابل تحلیل نیست. برای ارزیابی و تحلیل این پرونده باید همزمان به سه بعد سیاسی، فنی و حقوقی آن توجه شود. در این میان بعد سیاسی مساله بسیار تاثیرگذارتر و با اهمیتتر از ابعاد فنی و حقوقی است. در عین حال بعد فنی نیز به نحو چشمگیری بیشتر از بعد حقوقی مورد توجه قرار گرفته است. همین مساله است که موضوع پرونده هستهای ایران را پیچیده و طولانی کرده. آنطور که مشخص شده در بعد سیاسی این پرونده متاثر از روابط ایران و آمریکاست، بسیاری از مقامات کشورمان بارها بر این مساله تاکید کرده و از نقش پشت پرده کشورهای غربی و بهخصوص آمریکا در جریان پیشبرد این پرونده سخن گفتهاند. در حقیقت اگر بخواهیم برای نتیجه نهایی این پرونده افقی مشخص و روشن متصور باشیم نیاز است که روابط میان ایران و آمریکا در جهتی قرار بگیرد که از میزان خصومتها و تنشهای بین دو طرف کاسته شود. تنها در این صورت است که گره پرونده هستهای ایران گشوده خواهد شد. از نظر حقوقی نیز از آنجا که ایران پروتکل الحاقی را امضا نکرده است، مکلف نیست تا اجازه هر نوع بازدیدی را به آژانس بدهد. این در حالی است که مقامات آژانس همواره تاکید دارند که ایران باید اجازه بازدید از مکانهای مختلفش را به بازرسان آنها بدهد. سرریز این مساله و در حقیقت تنش حقوقی همواره بر بعد سیاسی مساله ریخته میشود و نقش آن را پررنگتر میکند. در این شرایط حداکثر پیشرفتی را که میتوان برای مذاکرات دو طرف متصور بود، پیشرفت در ابعاد فنی است که آژانس نیز در این باره سوالات متعددی را مطرح کرده است. این پیشرفت اگر حاصل شود، بدون حل منازعه سیاسی هیچگاه به ختم پرونده و تنش میان ایران و آژانس منتهی نخواهد شد و تنها باعث کاهش سطح تنش میشود. واقعیت این است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی به شکلی غیرمستقیم به ابزار فشار فنی و حقوقی غرب و آمریکا در جریان اختلافات سیاسی با ایران تبدیل شده است. به این معنا که جدای از آنکه بهانه این فشار چیست، انگیزه فشار کاملا یک انگیزه سیاسی ناشی از اختلافات بینالمللی است. در این شرایط که ایران شدیدا تحت تحریمهای بینالمللی قرار دارد، دور از ذهن نخواهد بود که با درایت بتوانیم آژانس را به سمت غیرسیاسی شدن در پرونده هستهای سوق دهیم اما این کار در شرایط فعلی کمی دشوار است.کوتاه سخن آنکه اگر بخواهیم واقع بینانه به مذاکرات ایران و آژانس نگاه کنیم اول باید واقف باشیم که در صورت ادامه تنش میان کشورمان با غرب و آمریکا احتمال کنار آمدن با آژانس نیز بسیار ضعیف شده و در عین حال در شرایط تحریم و فشار بینالمللی بیشترین پیروزی ما در مذاکره با آژانس رسیدن به برخی توافقات فنی خواهد بود.
