جنگل های مانگرو ؛ مامن امن پرندگان
روز نو- جنگل های مانگرو ( حراء ) مامن و محل تخم گذاری و جوجه آوری پرندگان زیادی از جمله حواصیل ، لک لک ، پلیکان ، مرغابی و مرغان دریایی است که آلودگی های خانگی ، صنعتی و نفتی تهدیداتی است که این اکوسیستم با آن مواجه است.
مانگروها گیاهان منحصر به فردی هستند که قادرند در آب شور زندگی کنند. آنها به صورت درخت درختچه و بوته اند که گاه ارتفاع آنها از نیم متر هم تجاوز نمی کند و در نواحی جزر و مدی سواحل دریاها یا حاشیه مصب ها دیده می شوند.
پراکنش این جنگل ها در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری است . جنگل های مانگرو در نواحی مختلفی از جنوب و شرق آسیا ، استرالیا ، امریکا ، ˈغذیبˈ افریقا و خاورمیانه وجود دارد و در مجموع 15 میلیون هکتار از سطح کره زمین را در 121 کشور به خود اختصاص داده است.
جنگل های مانگرو ایران در سواحل جنوب کشور در کناره خلیج فارس و دریای عمان از سمت جنوب غربی تا جنوب شرقی در استان های بوشهر ، هرمزگان و سیستان و بلوچستان واقع شده اند.
مانگروها تقریبا از 70 گونه انحصاری درخت و درختچه که متعلق به 20 خانواده اند تشکیل شده است که در ایران فقط دو گونه از آن مشاهده می شود.
مساحت این جنگل ها در ایران حدود 10 هزار هکتار است که در اکثر رویشگاه ها به شکل توده های منفصل و یک پارچه تنک تا انبوه با قامتی کوتاه تا میانه پراکنش دارند.
ˈ عبدالرضا کرباسی ˈ معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست دراین باره می گوید : 400 میلیارد تومان بودجه از سوی وزارت نفت برای کاشت نهال درخت حراء ( مانگرو ) اختصاص یافته است . این نهال ها تا 6 ماه آینده در جنگل های حرا در جنوب کشور کاشته می شوند.
به گفته وی هزینه کاشت نهال ها توسط وزارت نفت تامین می شود و کاشت آنها با همکاری کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست انجام خواهد شد. بعد از انجام تحقیقات و کارهای کارشناسی مشخص شد که به ازای هر هکتار سه میلیون تومان برای کاشت نهال نیاز است .
کرباسی می گوید: کاشت این نهال ها و تامین هزینه آن توسط وزارت نفت جزو مصوبه های سفرهای استانی هیات دولت است . فاز مطالعاتی این طرح انجام شده و کارهای اجرایی آن در حال انجام است . بر اساس برنامه ریزی انجام شده باید کاشت نهال ها تا 6 ماه آینده به پایان برسد.
جنگل های مانگرو از اهمیت بسیار زیادی برخوردارند زیرا به عنوان فیلتری برای اشعه ماوراء بنفش عمل می کنند و آسیب این اشعه را کاهش می دهند ، علاوه بر آن موجب کاهش گازهای گلخانه ای ، کاهش شدت طوفان ها ، بادها ، امواج و کنترل سیل و جلوگیری از فرسایش سواحل می شوند.
این جنگل ها مواد معلق موجود در آب را به دام انداخته و موجب بازچرخش عناصر غذایی و جذب آنها می شوند .اکوسیستم های مانگرو زیستگاه هایی را برای حیوانات ، موجودات مختلف و ریز موجودات گوناگون فراهم کرده و به این ترتیب تنوع زیستی منطقه را افزایش می دهند.
همچنین از لحاظ اقتصادی منافع قابل توجهی را برای جوامع بومی که در اطراف آن زندگی می کنند به همراه دارد.
اکوسیستم های مانگرو در ایران در ردیف یکی از مهم ترین مناطق حساس دریایی ایران قرار دارند که از طریق برداشت بیش از حد سرشاخه ها ، توسعه راه های ساحلی ، استفاده نامناسب تفریحی ، آلودگی های نفتی ناشی از تردد نفتکش ها یا حوادث دریایی ، تخلیه پساب نفتی لنج ها ، توسعه آبزی پروری در مجاورت آنها و فعالیت های ناموزون گردشگری در معرض تهدید هستند.
این جنگل ها در برابر افزایش فشارهای انسانی ، روند کاهش و از بین رفتن را در پیش می گیرند بنابراین حفاظت و مدیریت پایدار مانگروها در نواحی ساحلی بسیاری از کشورها از اولویت بالایی برخوردار است.
از جمله عوامل موثر خشک شدن درختان حراء افزایش شوری ، کاهش سطح عناصر قابل دسترس ، کمبود اکسیژن که موجب کاهش هوا دهی رسوبات به دنبال کاهش جریانات جزر و مدی درون منطقه می شود ، آبزی پروری ، انواع آلودگی ها ، تغییرات مرتبط با وضعیت آب و هوایی این اکوسیستم ها ، تغییر کاربری زمین ها به زمین های کشاورزی و سرانجام ساخت و سازها و احداث معادن اشاره کرد.
معاون دریایی سازمان محیط زیست معتقد است در حال حاضر جنگل های حراء در کشور وضعیت مناسبی دارند اما برخی عوامل مانند جویده شدن ریشه درخت ها توسط موش ها ، چرای احشام و بریده شدن شاخه های درختان توسط انسان ها عواملی هستند که جنگل های حراء را تهدید می کند.
وی ادامه می دهد : بروز پدیده گرد و غبار نیز یکی دیگر از عوامل تهدید جنگل های حراء است زیرا ریزگردهایی که روی برگ درختان قرار می گیرد باعث می شود تا راه تنفس درخت بسته شود که این موضوع باعث از بین رفتن و خشک شدن درخت می شود.
به گفته معاون دریایی سازمان محیط زیست ، برای حفاظت از این گونه های منحصر به فرد قرار شد نهال های زیادی کاشته شود همچنین این که تمهیدات حفاظتی و فیزیکی برای حفظ جنگل های حراء نیز اعمال شود .
کرباسی می گوید : جنگل های حراء نقش زیادی در حفاظت از خلیج فارس و آبزیان موجود در آن دارد زیرا اکسیژن مورد نیاز آبزیان را تامین می کند. اما درختان حراء در مقابل آلودگی نفتی بسیار حساس هستند و باید از گزند آلودگی های نفتی در امان باشند.
پارک ملی ساحلی - دریایی نایبند که در سال 1382 به عنوان اولین پارک ملی ساحلی - دریایی ایران انتخاب شد ، با مساحت تقریبی 49 هزار و 815 هتکار در منتهی الیه جنوب شرقی شهرستان کنگان در استان بوشهر قرار دارد.
بی توجهی به اصول توسعه پایدار در سال های گذشته موجب آسیب به جنگل های حرا شده که عمدتا ناشی از پروژه های عمرانی در مناطق جنوبی کشور است.
جنگل های مانگرو ایران در سواحل جنوبی استان هرمزگان در جزیره قشم از اهمیت خاصی برای کارشناسان داخلی و خارجی برخوردارند زیرا از غنی ترین و حاصل خیزترین مناطق دنیا محسوب می شوند.
علاوه بر غنای اکوسیستم های مورد مطالعه در خلیج فارس این مکانها محل تکثیر و زاد آوری و رشد بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری و ماهیان هستند و عامل تعیین کننده ای در تنوع زیستی منطقه به حساب می آیند.
راهسازی ، احداث و توسعه اسکله های عادی ، نفتی ، ورود ضایعات و فاضلاب شهری ، نشت نفت ناشی از نفتکش ها و تغییر در کیفیت آب اکوسیستم ها ، برداشت بی رویه به منظور تامین هیزم یا استفاده نادرست اهالی از این اکوسیستم های بکر و طبیعی ، استفاده از آلات صید و صیادی غیرکارشناسی و توسعه صنایع در حاشیه و داخل خلیج فارس برخی از عوامل تخریب و تهدید این زیستگاه ها هستند.
جنگل های مانگرو ایران در حوالی جزیره قشم ، بندر پل، جزیره هرمز و بندرخمیر واقع شده اند که یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران را تشکیل می دهند
حرا در هشت منطقه حفاظت شده بین المللی ایران می روید که در این میان جنگل های همیشه سبز دریایی حرا در حاشیه شمالی غربی قشم، از زیباترین گردشگاه های خلیج فارس به شمار می آید.
به این گیاه در بندرعباس حرا، در بلوچستان تمر و در بعضی از نقاط تول گفته می شود. به عربی نیز آن را شوری و شوره می نامند.
جنگل حرا در سواحل جنوبی ایران، مهد انواع آبزیان ، پرندگان و دوزیستان است. از پرندگان می توان به مرغ ماهیخوار، حواصیل، لک لک، پلیکان، مرغابی و مرغ دریایی و از ماهی ها به خرچنگ، مار دریایی، شیلو، کلینگ (نوعی از صدف) و انواع مختلف قورباغه اشاره کرد.
به همین دلیل به جنگل های حرا در منطقه قشم، 3 عنوان جهانی منطقه حفاظت شده بین المللی، ذخیره گاه زیست کره و تالاب بین المللی نام داده اند زیرا 80 درصد آبزیان خلیج فارس دوره تخم ریزی خود را در این منطقه می گذرانند.
گیاهان حرا برگهایی با ظاهر بیضی شکل و قاعده ای باریک (دوکی شکل رویه سبز و براق دارند و پشت برگها نیز سفید یا خاکستری رنگ است. طول این برگها حدود 5 تا 5/7 سانتی متر است. میوه حرا، بادامی شکل است و به یک خامه باریک منتهی می شود.
ریشه های زانویی، شکل منظمی ندارند، اما گل حرا که از فرط کوچکی ناپیدا است و غیر محسوس حکایتی عجیب دارد. گلی به رنگ طلایی با 4 گلبرگ، که هر گلبرگ بیشتر از چند میلی متر طول ندارد. عطری شیرین و خنک، که تا شعاع چند متری اطراف آن پراکنده می شوند.
مانگروها گیاهان منحصر به فردی هستند که قادرند در آب شور زندگی کنند. آنها به صورت درخت درختچه و بوته اند که گاه ارتفاع آنها از نیم متر هم تجاوز نمی کند و در نواحی جزر و مدی سواحل دریاها یا حاشیه مصب ها دیده می شوند.
پراکنش این جنگل ها در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری است . جنگل های مانگرو در نواحی مختلفی از جنوب و شرق آسیا ، استرالیا ، امریکا ، ˈغذیبˈ افریقا و خاورمیانه وجود دارد و در مجموع 15 میلیون هکتار از سطح کره زمین را در 121 کشور به خود اختصاص داده است.
جنگل های مانگرو ایران در سواحل جنوب کشور در کناره خلیج فارس و دریای عمان از سمت جنوب غربی تا جنوب شرقی در استان های بوشهر ، هرمزگان و سیستان و بلوچستان واقع شده اند.
مانگروها تقریبا از 70 گونه انحصاری درخت و درختچه که متعلق به 20 خانواده اند تشکیل شده است که در ایران فقط دو گونه از آن مشاهده می شود.
مساحت این جنگل ها در ایران حدود 10 هزار هکتار است که در اکثر رویشگاه ها به شکل توده های منفصل و یک پارچه تنک تا انبوه با قامتی کوتاه تا میانه پراکنش دارند.
ˈ عبدالرضا کرباسی ˈ معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست دراین باره می گوید : 400 میلیارد تومان بودجه از سوی وزارت نفت برای کاشت نهال درخت حراء ( مانگرو ) اختصاص یافته است . این نهال ها تا 6 ماه آینده در جنگل های حرا در جنوب کشور کاشته می شوند.
به گفته وی هزینه کاشت نهال ها توسط وزارت نفت تامین می شود و کاشت آنها با همکاری کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست انجام خواهد شد. بعد از انجام تحقیقات و کارهای کارشناسی مشخص شد که به ازای هر هکتار سه میلیون تومان برای کاشت نهال نیاز است .
کرباسی می گوید: کاشت این نهال ها و تامین هزینه آن توسط وزارت نفت جزو مصوبه های سفرهای استانی هیات دولت است . فاز مطالعاتی این طرح انجام شده و کارهای اجرایی آن در حال انجام است . بر اساس برنامه ریزی انجام شده باید کاشت نهال ها تا 6 ماه آینده به پایان برسد.
جنگل های مانگرو از اهمیت بسیار زیادی برخوردارند زیرا به عنوان فیلتری برای اشعه ماوراء بنفش عمل می کنند و آسیب این اشعه را کاهش می دهند ، علاوه بر آن موجب کاهش گازهای گلخانه ای ، کاهش شدت طوفان ها ، بادها ، امواج و کنترل سیل و جلوگیری از فرسایش سواحل می شوند.
این جنگل ها مواد معلق موجود در آب را به دام انداخته و موجب بازچرخش عناصر غذایی و جذب آنها می شوند .اکوسیستم های مانگرو زیستگاه هایی را برای حیوانات ، موجودات مختلف و ریز موجودات گوناگون فراهم کرده و به این ترتیب تنوع زیستی منطقه را افزایش می دهند.
همچنین از لحاظ اقتصادی منافع قابل توجهی را برای جوامع بومی که در اطراف آن زندگی می کنند به همراه دارد.
اکوسیستم های مانگرو در ایران در ردیف یکی از مهم ترین مناطق حساس دریایی ایران قرار دارند که از طریق برداشت بیش از حد سرشاخه ها ، توسعه راه های ساحلی ، استفاده نامناسب تفریحی ، آلودگی های نفتی ناشی از تردد نفتکش ها یا حوادث دریایی ، تخلیه پساب نفتی لنج ها ، توسعه آبزی پروری در مجاورت آنها و فعالیت های ناموزون گردشگری در معرض تهدید هستند.
این جنگل ها در برابر افزایش فشارهای انسانی ، روند کاهش و از بین رفتن را در پیش می گیرند بنابراین حفاظت و مدیریت پایدار مانگروها در نواحی ساحلی بسیاری از کشورها از اولویت بالایی برخوردار است.
از جمله عوامل موثر خشک شدن درختان حراء افزایش شوری ، کاهش سطح عناصر قابل دسترس ، کمبود اکسیژن که موجب کاهش هوا دهی رسوبات به دنبال کاهش جریانات جزر و مدی درون منطقه می شود ، آبزی پروری ، انواع آلودگی ها ، تغییرات مرتبط با وضعیت آب و هوایی این اکوسیستم ها ، تغییر کاربری زمین ها به زمین های کشاورزی و سرانجام ساخت و سازها و احداث معادن اشاره کرد.
معاون دریایی سازمان محیط زیست معتقد است در حال حاضر جنگل های حراء در کشور وضعیت مناسبی دارند اما برخی عوامل مانند جویده شدن ریشه درخت ها توسط موش ها ، چرای احشام و بریده شدن شاخه های درختان توسط انسان ها عواملی هستند که جنگل های حراء را تهدید می کند.
وی ادامه می دهد : بروز پدیده گرد و غبار نیز یکی دیگر از عوامل تهدید جنگل های حراء است زیرا ریزگردهایی که روی برگ درختان قرار می گیرد باعث می شود تا راه تنفس درخت بسته شود که این موضوع باعث از بین رفتن و خشک شدن درخت می شود.
به گفته معاون دریایی سازمان محیط زیست ، برای حفاظت از این گونه های منحصر به فرد قرار شد نهال های زیادی کاشته شود همچنین این که تمهیدات حفاظتی و فیزیکی برای حفظ جنگل های حراء نیز اعمال شود .
کرباسی می گوید : جنگل های حراء نقش زیادی در حفاظت از خلیج فارس و آبزیان موجود در آن دارد زیرا اکسیژن مورد نیاز آبزیان را تامین می کند. اما درختان حراء در مقابل آلودگی نفتی بسیار حساس هستند و باید از گزند آلودگی های نفتی در امان باشند.
پارک ملی ساحلی - دریایی نایبند که در سال 1382 به عنوان اولین پارک ملی ساحلی - دریایی ایران انتخاب شد ، با مساحت تقریبی 49 هزار و 815 هتکار در منتهی الیه جنوب شرقی شهرستان کنگان در استان بوشهر قرار دارد.
بی توجهی به اصول توسعه پایدار در سال های گذشته موجب آسیب به جنگل های حرا شده که عمدتا ناشی از پروژه های عمرانی در مناطق جنوبی کشور است.
جنگل های مانگرو ایران در سواحل جنوبی استان هرمزگان در جزیره قشم از اهمیت خاصی برای کارشناسان داخلی و خارجی برخوردارند زیرا از غنی ترین و حاصل خیزترین مناطق دنیا محسوب می شوند.
علاوه بر غنای اکوسیستم های مورد مطالعه در خلیج فارس این مکانها محل تکثیر و زاد آوری و رشد بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری و ماهیان هستند و عامل تعیین کننده ای در تنوع زیستی منطقه به حساب می آیند.
راهسازی ، احداث و توسعه اسکله های عادی ، نفتی ، ورود ضایعات و فاضلاب شهری ، نشت نفت ناشی از نفتکش ها و تغییر در کیفیت آب اکوسیستم ها ، برداشت بی رویه به منظور تامین هیزم یا استفاده نادرست اهالی از این اکوسیستم های بکر و طبیعی ، استفاده از آلات صید و صیادی غیرکارشناسی و توسعه صنایع در حاشیه و داخل خلیج فارس برخی از عوامل تخریب و تهدید این زیستگاه ها هستند.
جنگل های مانگرو ایران در حوالی جزیره قشم ، بندر پل، جزیره هرمز و بندرخمیر واقع شده اند که یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران را تشکیل می دهند
حرا در هشت منطقه حفاظت شده بین المللی ایران می روید که در این میان جنگل های همیشه سبز دریایی حرا در حاشیه شمالی غربی قشم، از زیباترین گردشگاه های خلیج فارس به شمار می آید.
به این گیاه در بندرعباس حرا، در بلوچستان تمر و در بعضی از نقاط تول گفته می شود. به عربی نیز آن را شوری و شوره می نامند.
جنگل حرا در سواحل جنوبی ایران، مهد انواع آبزیان ، پرندگان و دوزیستان است. از پرندگان می توان به مرغ ماهیخوار، حواصیل، لک لک، پلیکان، مرغابی و مرغ دریایی و از ماهی ها به خرچنگ، مار دریایی، شیلو، کلینگ (نوعی از صدف) و انواع مختلف قورباغه اشاره کرد.
به همین دلیل به جنگل های حرا در منطقه قشم، 3 عنوان جهانی منطقه حفاظت شده بین المللی، ذخیره گاه زیست کره و تالاب بین المللی نام داده اند زیرا 80 درصد آبزیان خلیج فارس دوره تخم ریزی خود را در این منطقه می گذرانند.
گیاهان حرا برگهایی با ظاهر بیضی شکل و قاعده ای باریک (دوکی شکل رویه سبز و براق دارند و پشت برگها نیز سفید یا خاکستری رنگ است. طول این برگها حدود 5 تا 5/7 سانتی متر است. میوه حرا، بادامی شکل است و به یک خامه باریک منتهی می شود.
ریشه های زانویی، شکل منظمی ندارند، اما گل حرا که از فرط کوچکی ناپیدا است و غیر محسوس حکایتی عجیب دارد. گلی به رنگ طلایی با 4 گلبرگ، که هر گلبرگ بیشتر از چند میلی متر طول ندارد. عطری شیرین و خنک، که تا شعاع چند متری اطراف آن پراکنده می شوند. 
