توافق؛ نه به هر بهایی

همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، دور جدید مذاکرات در ژنو، بسیار پیچیده و دشوار بود و طبیعی است که پس از 10سال اختلاف‌نظر، این مذاکرات با یک یا دو جلسه به نتیجه قطعی نرسد. پیش از مذاکرات نیز روشن بود کار با طرف مقابل از این جهت دشوار است که اولا در میان«1+5» اختلاف دیدگاه وجود دارد و معمولا برای دستیابی به نتیجه در موضوع ایران، باید چندین جلسه میان خودشان برگزار کنند. این عادت، ربطی به این دور از مذاکرات نداشته و در ادوار گذشته نیز به همین شکل عمل کرده‌اند. مساله دیگر، فشارهای بیرونی است که این شش‌کشور، مشخصا از سوی رژیم‌صهیونیستی و برخی کشورهای متحجر منطقه دریافت می‌کنند. کافی است به تحرکات نخست‌وزیر این رژیم در روزهای اخیر، گفت‌وگو با جان کری که منجر به مکالمه او و اوباما شد و همچنین مواضع رسانه‌ای وی توجه شود. این وضعیت، یعنی تحرکات منفی و اخلال این رژیم در مذاکرات، به گونه‌ای بود که وزیر خارجه فرانسه عملا در مذاکرات به گونه‌ای به‌عنوان وکیل‌مدافع این رژیم عمل و در تقسیم کار صورت‌گرفته، نقش خود را ایفا کرد. با نگاهی به این فهرست، بهتر می‌توان دریافت که مذاکرات چه میزان دشوار بوده و نباید این انتظار می‌رفت که در یک دور یا زمانی کوتاه، مذاکرات به نتیجه قطعی برسد. به هر حال اختلافات بنیادی بین طرفین وجود دارد و هنر دیپلماسی ما، نزدیک‌کردن دیدگاه‌ها در عین حفظ منافع ملی ملت ایران است. در این میان نخستین نکته‌ای که نباید از نظر دور داشته شود، عملکرد تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای کشورمان است که پیرامون «مسیر» یعنی ابتدا و انتهای کار، همه تلاش خود را به‌کار بست تا موضوع را به‌صورت جزءبه‌جزء برای طرف مقابل روشن کند و اتفاقا آنها از همین ابتکار عمل ایران و پرهیز از کلی‌گویی و طرح مباحث حاشیه‌ای، ابراز رضایت می‌کنند. یکی از مشکلات مذاکرات، این است که طرف مقابل تلاش دارد ایران را گام‌به‌گام به‌دنبال خود بکشد و در این موضوع تیم مذاکره‌کننده با هوشیاری اجازه نداد این مسیر طی شود و با تاکید بر خواسته‌های بحق ایران در شروع و پایان کار، به غرب یادآور شد که برخورداری ایران از حق غنی‌سازی باید به رسمیت شناخته شود. نکته دوم که سبب شده دستیابی به نتیجه نهایی در این مرحله از مذاکرات امکان‌پذیر نشود، تاکید دکتر ظریف و تیم مذاکره‌کننده بر این نکته کلیدی بود که گام‌های طرفین باید متناسب باشد. نمی‌توان از ایران انتظار داشت که چندگام بردارد و طرف مقابل به گام‌های کوچک و بی‌ارزش اکتفا کند. این هم از نقاط روشن حرکت تیم مذاکره‌کننده بود. نکته سوم که موجب دشواری و طولانی‌شدن روند مذاکرات شد پافشاری بحق تیم مذاکره‌کننده روی حقوق جمهوری اسلامی بود. حتما تفاهم‌نکردن در یک یا دو جلسه بهتر از یک «تفاهم بد» است. مجموعه‌ای از این مسایل سبب‌شده، تا لحظه تنظیم این نوشتار، متن تفاهمنامه هفت‌کشور، نهایی نشود. طرف‌های غربی حتما توجه دارند که ایران در 10سال گذشته با مقاومت بر حقوق خود، نشان داد نمی‌تواند از انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای صرف‌نظر کند. این تصور اشتباهی است که آنها می‌توانند با تهدید، فشار و شانتاژ، از ایران باج‌خواهی کنند. جمهوری‌اسلامی‌ایران علاقه‌مند به حل هرچه‌زودتر این موضوع است اما این به معنای آن نیست که هر بهایی برای آن پرداخت شود. حتما تمام گروه‌های داخلی و گرایش‌های سیاسی بر این مساله اتفاق‌نظر دارند که غرب باید از فضا و موقعیت جدید که حاصل رویکرد و دولت یازدهم است حداکثر استفاده را ببرد. اینطور نخواهد بود که آنها بتوانند با توسل به روش‌های قبلی و زیر پا گذاشتن حقوق ایران به نتیجه برسند. اگر 1+5 با این فضا به مذاکرات نزدیک شوند و همسان‌پنداری کنند قطعا رسیدن به یک توافق دو سر سود امکان‌پذیر است. مردم هوشمند ایران نیز حتما توجه دارند مذاکرات، طولانی و زمان‌بر است و پیشرفت‌ها، تدریجی خواهد بود. اگر این اصل پذیرفته شود، نه با چند دور مذاکره دلسرد می‌شویم نه از پیشرفت یک دوره‌ای، بیش‌ازحد هیجان‌زده. با پافشاری و تاکید بر حقوق حقه ایران، حفظ انسجام داخلی و حمایت از تیم مذاکره‌کننده، به نتیجه دلخواه خواهیم رسید.