تشدید شدن آلودگی هوای پایتخت در روزهای آینده
روزنو-بیش از یک دهه از اجرای طرح جامعه کاهش آلودگی هوای تهران ميگذرد و بار دیگر تهران، در آستانه ورود به روزهای بحرانی آلودگی هوا قرار گرفته است. وارونگی هوای شهر در نیمه دوم سال و بی توجهی به قوانین پرشمار کاهنده آلودگی هوا در سالهاي گذشته از هم اکنون نفس تهران را به شماره انداخته تا بار دیگر با هشدارهای پیاپی مسئولان و کارشناسان در حوزه آلودگی هوا مواجه شود. سازمان هواشناسی گزارش ميدهد که هوای پایتخت در لبه بحران آلودگی قرار دارد و رئيس سازمان محیط زیست نیز این گزارش را تایید و تاکید ميکند که حل بحران آلودگی هوا با کارهای نمایشی امکان پذیر نیست. «معصومه ابتکار» با بیان اینکه حل مشکل آلودگی هوا نیازمند سیاستگذاری بلند مدت است، ميافزاید: نمیشود با برنامهریزی در عرض چند ساعت شرایط را تغییر داد بلکه باید اقدامات بلند مدتی را انجام دهیم اما متاسفانه سالهاست که کمترین توجهی به محیطزیست نشده است.
سابقه نیم قرنی آلودگی هوای تهران
نخستین باری که کارشناسان خطر آلوده شدن هوای تهران به دود و دم تولید شده توسط خودروهای در حال حرکت در سطح شهر و کارخانههاي در حال کار در حاشیه شهر را گوشزد کردند به سالهای پیش از انقلاب و دهه چهل بر ميگردد.روزهایی که پایتخت ایران لحظه به لحظه در حال بزرگ شدن و وسعت گرفتن بود. با این حال آن سالها هنوز این قضیه آن قدرها جدی نبود که جدی گرفته شود.سالها گذشت و انقلاب شد و دهه شصت تمام شد و دوران سازندگی فرارسید. تازه در آن سالها بود که همه دیدند نمیتوان موضوع آلودگی هوا را که روز به روز شدیدتر ميشود نادیده بگیرند. این شد که از آن تاریخ تا کنون همیشه هرکس اعم از کارشناس و مسئول و روزنامه نگار و دوستدار محیط زیست به سهم خود از خطرات این بلای هولناک و نفس گیر سخنی بر زبان راندند.با این همه هشدارها هیچ کدام به خرج آنها که مسئولند و ميتوانستند کاری کنند نرفت و آلودگی هر سال بحرانیتر از سال قبلش ميتازد. این آخرین آمارهای اعلام شده از سوی مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران است، او از افزايش 55 درصدي تعداد روزهاي ناسالم در نيمه اول مهرماه نسبت به مدت مشابه در سال گذشته خبر ميدهد.يوسف رشيدي ميافزاید: در 15 روز ابتدايي مهرماه سال جاري هواي پايتخت تنها دو روز در شرايط سالم بود، هواي پاک نداشت و 13 روز را در هواي ناسالم سپري کرد. به گفته وي، اين در حالي است که در همين مدت در سال گذشته 9 روز هواي پايتخت در شرايط سالم و 6 روز در شرايط ناسالم قرار داشت و البته سال گذشته هم در نيمه اول مهرماه هيچ روزي در شرايط پاک نبود.همین آمار به تنهایی و به اندازه کافی گویای وخیم شدن وضع نسبت به سال گذشته است. علاوه بر این آمارهای 6 ماهه اول امسال هم این ادعا را تایید ميکند. این آمار را هم همان شرکت کنترل کیفیت هوای تهران داده است: از 201 روزي که از ابتداي سال جاري تاکنون سپري کرده ايم هواي پايتخت دو روز در شرايط پاک، 130 روز در شرايط سالم و 69 روز در شرايط ناسالم بوده است. در همين مدت در سال گذشته هيچ روز پاکي در هواي تهران گزارش نشد و تعداد روزهاي سالم و ناسالم بهترتيب معادل 136 و 65 روز بوده است. بنابراين از ابتداي سال جاري تا امروز تعداد روزهاي ناسالم در تهران چهار روز بيشتر از سال گذشته بوده است. از سویی این نکته نیز گفتنی است که اواسط دهه 70 وقتي براي اولين بار بحث آلودگي هوا مطرح شد، قضيه فقط مربوط به تهران بود و پايتخت نشينان. حالا اما تهران و شهرستان ندارد، دیو آلودگي غيراز تهران در 8شهر ديگر هم هر از گاه بيرون مي خزد و زندگي را به كام شهروندان سخت مي كند. اهواز، كرج، تبريز، مشهد، اصفهان، شيراز، اراك و كرمان هم چند سالي است با معضل آلودگي هوا دست به گريبانند، اهواز مركز استان خوزستان حتي به لطف گرد و غبار هميشگي كشورهاي همسايه، سال ميلادي گذشته را با رتبه آلودهترين شهر دنيا از سوي سازمان بهداشت جهاني به پايان رساند.این در حالی است که بیشتر از 10 سال پيش از اين قرار بود طرحي تحت عنوان طرح جامع كاهش آلودگي هواي پايتخت براي مبارزه با اين بحران تهیه و هر ساله اجرايي شود، کار از کار تهران که گذشته چون به عقد دايم آلودگي درآمده و هلهله آلايندهها در هوای آن پدیده ای هميشگي شده، اما کم کاری مسئولان برای یافتن راهی درست جهت کنترل آلودگی آنقدر ادامه پیدا کرد كه غیر از تهران دیگر كلانشهرهای ایران هم به دام آلودگی افتادند.البته بالاخره سال گذشته طرح جامع كاهش آلودگي هواي كلانشهرهاي كشور نهایی و برای اجرا ابلاغ شد مشخص نیست این طرح چه مقدار ميتواند اثر گذار باشد اما بر اساس آنچه دو روز پیش استاندار جدید تهران گفت به نظر ميرسد هنوز هم تنها راهکار مقابله با بحران آلودگی همان حربههاي زودگذر و موقتی همیشگی باشند.
بازهم تصمیمات لحظه ای
طی سالهاي گذشته از آلودگی هوای تهران آنچه بیش از همه به چشم آمده است، تعدد تصمیمات لحظه ای برای مدیریت آلودگی هوای شهر بود که گویا امسال نیز تداوم دارد . چرا که حسینهاشمی، استاندار تهران در اظهار نظری درباره وضعیت آلودگی هوای تهران ميگوید: با توجه به اینکه احتمال افزایش شدت آلودگی هوا وجود دارد، در صورتی که روند آلودگی به سمت اضطرار برود تصمیمات جدیدی برایتردد و ساعتهای کاری اتخاذ خواهیم کرد. در واقع به محض اینکه آلودگی هوا به شرایط اضطرار برسد کمیته اضطراری آلودگی هوا تشکیل شده و در مورد ساعت کار ادارات وتردد مردم، تذکرها داده شده و تدابیر لازم اتخاذ میشود. همانطور که این اظهارات نشان ميدهد هنوز هم اصلیترین راهکارها برای مقابله با آلودگی طرحهایی موقتی مثل افزایش دامنه زوج و فرد خودروها، تعطیلی ادارات دولتی و کاهش ساعات کاری کارمندان و... است. با این حال باید دانست که معضل آلودگی با این طرحهایی که تنها حالت مسکنهاي لحظه ای دارد حل نمیشود. تجربه هم نشان داده است سال به سال این بحران جدیتر و هولناکتر از قبل ميشود. باید به دنبال راه حلهایی اساسیتر و ریشهایتر بود. مدیر کل محیط زیست استان تهران در این باره به جایگاه شهر تهران در میان آلودهترین شهرهای جهان از نظر استاندارد پاکی هوا اشاره کرده و ميگوید: آنچه که مسلم است شهر تهران با توجه به عوامل محیطی از نظر کمیت و کیفیت منابع آلاینده جزو کلانشهرهای آلوده جهان محسوب شده و حتی در برخی رتبه بندیها تهران جزو 10 کلانشهر آلوده جهان به حساب آمده است اما با این حال نمیتوان به این آمار اعتماد کرد.وی با بیان اینکه 70 درصد آلودگی هوا ناشی ازتردد خودروهاست، ميافزاید: با این حال با وجود دو برابر شدن تعداد خودروها از دهه 70 تا کنون آلودگی هوا در یک تلورانس کنترل شده و به همان اندازه باقی مانده است.
حیدرزاده با بیان اینکه تنها در کنترل آلودگی هوا توفیق داشتهایم ميگوید: با این وجود در کاهش آلودگی هوای شهر تهران به نتایج چندانی دست نیافتهایم که علاوه بر افزایش تعداد خودروها، از رده خارج نشدن خودروهای فرسوده نیز میتواند دلیل این اتفاق باشد.
وی با اشاره به مکان یابی ناصحیح صنایع در اطراف شهر تهران تاکید ميکند: در حال حاضر حجم زیادی از صنایع در غرب شهر تهران واقع شده اند که از آنجا که وزش باد غالب از سمت غرب به شرق است آلودگی هوا را به سمت شهر میآورد. برخی صنایع به صورت مرتب پایش شده و علاوه بر آن با اخطارهایی که به این واحدهای تولیدی میدهیم وضعیت آنها را کنترل میکنیم.
برنامه جامع کاهش آلودگی هوا به قانون تبدیل شود
حیدرزاده درباره اجرایی نشدن برنامههای طرح جامع کاهش آلودگی هوا ميگوید: اگر برنامه جامع کاهش آلودگی هوا به قانون تبدیل شود ضمانت اجرایی این طرح خواهد شد و میتواند به عنوان یک سند برای همه دستگاهها قید ایجاد کند. متاسفانه به دلایل مختلف مدیریتی در دورههای قبلی الزامیبه اجرای مفاد این برنامه نبوده است که از جمله آنها میتوان به بحث استاندارد کردن خودروها اشاره کرد. سازمان حفاظت محیطزیست میتوانست طی چند سال گذشته نسبت به این مسئله بهتر وارد شود اما امیدواریم بتوانیم در دور جدید مطالباتی را که سازمان حفاظت محیط زیست از دیگر سازمانهای مذکور دارد برآورده کنیم.وی با بیان اینکه طرح دو فوریتی جامع کاهش آلودگی هوا سال گذشته در مجلس رای نیاورده است، ميگوید: طبق این طرح تا سال 90 خودروها باید استاندارد میشدند اما هنوز به این تعهدات خود عمل نکردهاند. با وجود آنکه میتوان به تحریمها برای عدم انجام این تعهدات اشاره کرد، اما میتوان گفت که تاکنون قیدی نیز برای این کار وجود نداشته است.با این حال حتی اگر سوخت هم استاندارد شود و خودروها با آن همخوانی نداشته باشند این زنجیره ناقص مانده و مسئله آلودگی هوا همچنان ادامه پیدا خواهد کرد. مدیر کل محیطزیست استان تهران با اشاره به برداشته شدن تحریمهای زیست محیطی ميگوید: اگر کارگروهی تشکیل شود که بتواند موضوعات مرتبط با خودرو را که جنبه محیط زیستی دارد پیگیری کند، به نتایج بهتری خواهیم رسید. طی سالهاي گذشته باید موضوع شهرسازی در تهران مدیریت میشد و برای هر کاری طرحهای تفصیلی و جامع میداشتیم و اکنون نیز اگر مدیریت شهری خود را ملزم به اجرای این طرحها کند میتواند در بحث خودپالایی اکوسیستم شهر تهران موثر باشد.
سابقه نیم قرنی آلودگی هوای تهران
نخستین باری که کارشناسان خطر آلوده شدن هوای تهران به دود و دم تولید شده توسط خودروهای در حال حرکت در سطح شهر و کارخانههاي در حال کار در حاشیه شهر را گوشزد کردند به سالهای پیش از انقلاب و دهه چهل بر ميگردد.روزهایی که پایتخت ایران لحظه به لحظه در حال بزرگ شدن و وسعت گرفتن بود. با این حال آن سالها هنوز این قضیه آن قدرها جدی نبود که جدی گرفته شود.سالها گذشت و انقلاب شد و دهه شصت تمام شد و دوران سازندگی فرارسید. تازه در آن سالها بود که همه دیدند نمیتوان موضوع آلودگی هوا را که روز به روز شدیدتر ميشود نادیده بگیرند. این شد که از آن تاریخ تا کنون همیشه هرکس اعم از کارشناس و مسئول و روزنامه نگار و دوستدار محیط زیست به سهم خود از خطرات این بلای هولناک و نفس گیر سخنی بر زبان راندند.با این همه هشدارها هیچ کدام به خرج آنها که مسئولند و ميتوانستند کاری کنند نرفت و آلودگی هر سال بحرانیتر از سال قبلش ميتازد. این آخرین آمارهای اعلام شده از سوی مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران است، او از افزايش 55 درصدي تعداد روزهاي ناسالم در نيمه اول مهرماه نسبت به مدت مشابه در سال گذشته خبر ميدهد.يوسف رشيدي ميافزاید: در 15 روز ابتدايي مهرماه سال جاري هواي پايتخت تنها دو روز در شرايط سالم بود، هواي پاک نداشت و 13 روز را در هواي ناسالم سپري کرد. به گفته وي، اين در حالي است که در همين مدت در سال گذشته 9 روز هواي پايتخت در شرايط سالم و 6 روز در شرايط ناسالم قرار داشت و البته سال گذشته هم در نيمه اول مهرماه هيچ روزي در شرايط پاک نبود.همین آمار به تنهایی و به اندازه کافی گویای وخیم شدن وضع نسبت به سال گذشته است. علاوه بر این آمارهای 6 ماهه اول امسال هم این ادعا را تایید ميکند. این آمار را هم همان شرکت کنترل کیفیت هوای تهران داده است: از 201 روزي که از ابتداي سال جاري تاکنون سپري کرده ايم هواي پايتخت دو روز در شرايط پاک، 130 روز در شرايط سالم و 69 روز در شرايط ناسالم بوده است. در همين مدت در سال گذشته هيچ روز پاکي در هواي تهران گزارش نشد و تعداد روزهاي سالم و ناسالم بهترتيب معادل 136 و 65 روز بوده است. بنابراين از ابتداي سال جاري تا امروز تعداد روزهاي ناسالم در تهران چهار روز بيشتر از سال گذشته بوده است. از سویی این نکته نیز گفتنی است که اواسط دهه 70 وقتي براي اولين بار بحث آلودگي هوا مطرح شد، قضيه فقط مربوط به تهران بود و پايتخت نشينان. حالا اما تهران و شهرستان ندارد، دیو آلودگي غيراز تهران در 8شهر ديگر هم هر از گاه بيرون مي خزد و زندگي را به كام شهروندان سخت مي كند. اهواز، كرج، تبريز، مشهد، اصفهان، شيراز، اراك و كرمان هم چند سالي است با معضل آلودگي هوا دست به گريبانند، اهواز مركز استان خوزستان حتي به لطف گرد و غبار هميشگي كشورهاي همسايه، سال ميلادي گذشته را با رتبه آلودهترين شهر دنيا از سوي سازمان بهداشت جهاني به پايان رساند.این در حالی است که بیشتر از 10 سال پيش از اين قرار بود طرحي تحت عنوان طرح جامع كاهش آلودگي هواي پايتخت براي مبارزه با اين بحران تهیه و هر ساله اجرايي شود، کار از کار تهران که گذشته چون به عقد دايم آلودگي درآمده و هلهله آلايندهها در هوای آن پدیده ای هميشگي شده، اما کم کاری مسئولان برای یافتن راهی درست جهت کنترل آلودگی آنقدر ادامه پیدا کرد كه غیر از تهران دیگر كلانشهرهای ایران هم به دام آلودگی افتادند.البته بالاخره سال گذشته طرح جامع كاهش آلودگي هواي كلانشهرهاي كشور نهایی و برای اجرا ابلاغ شد مشخص نیست این طرح چه مقدار ميتواند اثر گذار باشد اما بر اساس آنچه دو روز پیش استاندار جدید تهران گفت به نظر ميرسد هنوز هم تنها راهکار مقابله با بحران آلودگی همان حربههاي زودگذر و موقتی همیشگی باشند.
بازهم تصمیمات لحظه ای
طی سالهاي گذشته از آلودگی هوای تهران آنچه بیش از همه به چشم آمده است، تعدد تصمیمات لحظه ای برای مدیریت آلودگی هوای شهر بود که گویا امسال نیز تداوم دارد . چرا که حسینهاشمی، استاندار تهران در اظهار نظری درباره وضعیت آلودگی هوای تهران ميگوید: با توجه به اینکه احتمال افزایش شدت آلودگی هوا وجود دارد، در صورتی که روند آلودگی به سمت اضطرار برود تصمیمات جدیدی برایتردد و ساعتهای کاری اتخاذ خواهیم کرد. در واقع به محض اینکه آلودگی هوا به شرایط اضطرار برسد کمیته اضطراری آلودگی هوا تشکیل شده و در مورد ساعت کار ادارات وتردد مردم، تذکرها داده شده و تدابیر لازم اتخاذ میشود. همانطور که این اظهارات نشان ميدهد هنوز هم اصلیترین راهکارها برای مقابله با آلودگی طرحهایی موقتی مثل افزایش دامنه زوج و فرد خودروها، تعطیلی ادارات دولتی و کاهش ساعات کاری کارمندان و... است. با این حال باید دانست که معضل آلودگی با این طرحهایی که تنها حالت مسکنهاي لحظه ای دارد حل نمیشود. تجربه هم نشان داده است سال به سال این بحران جدیتر و هولناکتر از قبل ميشود. باید به دنبال راه حلهایی اساسیتر و ریشهایتر بود. مدیر کل محیط زیست استان تهران در این باره به جایگاه شهر تهران در میان آلودهترین شهرهای جهان از نظر استاندارد پاکی هوا اشاره کرده و ميگوید: آنچه که مسلم است شهر تهران با توجه به عوامل محیطی از نظر کمیت و کیفیت منابع آلاینده جزو کلانشهرهای آلوده جهان محسوب شده و حتی در برخی رتبه بندیها تهران جزو 10 کلانشهر آلوده جهان به حساب آمده است اما با این حال نمیتوان به این آمار اعتماد کرد.وی با بیان اینکه 70 درصد آلودگی هوا ناشی ازتردد خودروهاست، ميافزاید: با این حال با وجود دو برابر شدن تعداد خودروها از دهه 70 تا کنون آلودگی هوا در یک تلورانس کنترل شده و به همان اندازه باقی مانده است.
حیدرزاده با بیان اینکه تنها در کنترل آلودگی هوا توفیق داشتهایم ميگوید: با این وجود در کاهش آلودگی هوای شهر تهران به نتایج چندانی دست نیافتهایم که علاوه بر افزایش تعداد خودروها، از رده خارج نشدن خودروهای فرسوده نیز میتواند دلیل این اتفاق باشد.
وی با اشاره به مکان یابی ناصحیح صنایع در اطراف شهر تهران تاکید ميکند: در حال حاضر حجم زیادی از صنایع در غرب شهر تهران واقع شده اند که از آنجا که وزش باد غالب از سمت غرب به شرق است آلودگی هوا را به سمت شهر میآورد. برخی صنایع به صورت مرتب پایش شده و علاوه بر آن با اخطارهایی که به این واحدهای تولیدی میدهیم وضعیت آنها را کنترل میکنیم.
برنامه جامع کاهش آلودگی هوا به قانون تبدیل شود
حیدرزاده درباره اجرایی نشدن برنامههای طرح جامع کاهش آلودگی هوا ميگوید: اگر برنامه جامع کاهش آلودگی هوا به قانون تبدیل شود ضمانت اجرایی این طرح خواهد شد و میتواند به عنوان یک سند برای همه دستگاهها قید ایجاد کند. متاسفانه به دلایل مختلف مدیریتی در دورههای قبلی الزامیبه اجرای مفاد این برنامه نبوده است که از جمله آنها میتوان به بحث استاندارد کردن خودروها اشاره کرد. سازمان حفاظت محیطزیست میتوانست طی چند سال گذشته نسبت به این مسئله بهتر وارد شود اما امیدواریم بتوانیم در دور جدید مطالباتی را که سازمان حفاظت محیط زیست از دیگر سازمانهای مذکور دارد برآورده کنیم.وی با بیان اینکه طرح دو فوریتی جامع کاهش آلودگی هوا سال گذشته در مجلس رای نیاورده است، ميگوید: طبق این طرح تا سال 90 خودروها باید استاندارد میشدند اما هنوز به این تعهدات خود عمل نکردهاند. با وجود آنکه میتوان به تحریمها برای عدم انجام این تعهدات اشاره کرد، اما میتوان گفت که تاکنون قیدی نیز برای این کار وجود نداشته است.با این حال حتی اگر سوخت هم استاندارد شود و خودروها با آن همخوانی نداشته باشند این زنجیره ناقص مانده و مسئله آلودگی هوا همچنان ادامه پیدا خواهد کرد. مدیر کل محیطزیست استان تهران با اشاره به برداشته شدن تحریمهای زیست محیطی ميگوید: اگر کارگروهی تشکیل شود که بتواند موضوعات مرتبط با خودرو را که جنبه محیط زیستی دارد پیگیری کند، به نتایج بهتری خواهیم رسید. طی سالهاي گذشته باید موضوع شهرسازی در تهران مدیریت میشد و برای هر کاری طرحهای تفصیلی و جامع میداشتیم و اکنون نیز اگر مدیریت شهری خود را ملزم به اجرای این طرحها کند میتواند در بحث خودپالایی اکوسیستم شهر تهران موثر باشد. 
