فانی:نگران سابقه ام در ستاد موسوی نیست
روزنو-طبقه چهارم ساختمان مرکزی آموزش و پرورش، جایی است که این روزها علی اصغر فانی بیشترین وقت خود را در آن می گذراند. ورود ما به دفتر وزیر با تدابیر امنیتی همراه بود، موبایل و کیف و هر وسیله اضافی دیگر را قبل از ورود تحویل گرفتند و اجازه دادند تنها با کاغذ، خودکار و رکوردر وارد شویم. موقع ورود، فانی مشغول مطالعه جزوه یی بود که با خودکار زیر قسمت هایی از آن هم خط کشیده بود.
به گفته خودش از الان مشغول برنامه ریزی برای سال تحصیلی آینده است. صحبتش را با جمله شهید رجایی شروع می کند. فانی به جلسه رای اعتماد مجلس و وزیر شدنش بسیار خوشبین است. در تمام طول مصاحبه آرام و شمرده صحبت می کند و به سوالات با حوصله پاسخ می دهد. تنها چیزی که ظاهر و لحن آرام او را به هم می زند، پرسیدن از موضوعاتی است که به نظر او شأن معلم را زیر سوال می برد. جوابی برای این سوال ها ندارد. اما بسیار دغدغه بهبود وضعیت معیشتی معلمان را دارد. هر چند می گوید هر کاری هم برای معلم ها انجام دهد، در مورد آن مصاحبه نخواهد کرد.
فرصت کوتاه نیم ساعته یی که روابط عمومی برای ما در نظر گرفته بود، قبل از پرسیدن خیلی از سوالات تمام شد. فانی بلافاصله بعد از پایان مصاحبه برای جلسه با معاونان به اتاق جلسه می رود. فاطمه قربان، ابراهیم سحرخیز و... بقیه معاونانی که زمانی با حاجی بابایی به آموزش و پرورش آمده بودند، به سرعت به سمت اتاق جلسه می روند؛ معاونانی که فانی در طول مدت سرپرستی اش تنها با دو نفر از آنها خداحافظی کرد.
شما در دوران احمدی نژاد هم تا معرفی آقای فرشیدی به مجلس یک دوره سرپرست بودید، این دوره سرپرستی تان در مقایسه با 70 روز سرپرستی سال 84 چطور گذشت؟
مقایسه کردن این دو دوره زیاد راحت نیست. چون شرایطش کاملا متفاوت است. در دوره سرپرستی قبلی من معاون وزیر بودم اما این دوره من از دانشگاه به آموزش و پرورش آمدم. این دو شرایط متفاوت است. در دوره قبلی من با افراد و بدنه آموزش و پرورش آشنا بودم. از دوستان خیلی راحت خواهش می کردم کاری را انجام دهند، اما این دوره چون از بیرون به عنوان سرپرست به آموزش و پرورش آمدم، شرایط سخت تر است. با وجود همه مشکلات در هر دوره کارهایی صورت گرفت. در این دوره هم امیدواریم، بتوانیم اقدامات اساسی در آموزش و پرورش انجام دهیم و بعضی از اشتباهاتی که به دلیل اقدامات عجولانه در سال های اخیر صورت گرفته را اصلاح کنیم.
نگران جلسه رای اعتماد مجلس نیستید؟
خیر؛ بعید می دانم مشکلی برای من پیش بیاید. ضمن اینکه من با نیت خدمت به آموزش و پرورش وارد صحنه شدم.
شما در سال 88 رییس ستاد فرهنگیان آموزش و پرورش بودید، فکر نمی کنید شرایط و حاشیه هایی که برای آقای نجفی در مجلس پیش آمد برای شما هم پیش آید؟
در آن زمان هم هدفم خدمت بود. از نظر من هیچ مشکلی نیست، من از پیشینه خودم دفاع می کنم.
این روزها مشغول چه کاری هستید؟
مسائل جاری آموزش و پرورش و آماده سازی برای سال تحصیلی آینده. اگر ما بخواهیم هر اقدامی داشته باشیم که نیاز به مصوبه مجلس یا در نظر گرفتن ردیف بودجه داشته باشد، باید ظرف یک ماه آینده پیشنهادات مان را نهایی کنیم، به سازمان مدیریت و دولت ببریم و در مجلس هم پیگیری کنیم و به تصویب برسانیم.
اصلی ترین برنامه تان در آموزش و پرورش بعد از وزیر شدن چیست؟
ما کلا سه محور را برای سال 93 به جد دنبال می کنیم. یکی بحث ساماندهی نیروی انسانی است. ما بیش از یک میلیون همکار فرهنگی داریم که یا معلمند یا به عنوان کارمند و مدیر آموزش و پرورشی مشغولند که خوب ساماندهی نشده اند. ما در بعضی از مناطق و رشته ها معلم اضافی داریم. در بعضی از مناطق و رشته ها معلم کم داریم و مشکلات دیگر. مجموعه اینها ما را هدایت کرد که به جد دنبال این باشیم که برای سال تحصیلی آینده نیروی انسانی را ساماندهی کنیم.
در این ساماندهی نیروی انسانی وضعیت معلمان حق التدریس و شرکتی و در کل نیروهای بلاتکلیف آموزش و پرورش که سال هاست منتظر استخدام و تعیین وضعیتند، مشخص می شود؟
ما کمیته یی تشکیل دادیم که ببینیم چطور می توانیم این تناسب را ایجاد کنیم. ممکن است درباره یک تعداد از همکاران که مایلند، به این نتیجه برسیم که بازنشستگی زودهنگام داشته باشیم. خب این کار نیاز به بودجه دارد. ممکن است نیاز به مصوبه داشته باشد. ممکن است ما به این نتیجه برسیم که با کثری نیروی انسانی روبه رو هستیم و بخواهیم تعدادی را استخدام کنیم. این باز احتیاج به ردیف بودجه دارد که هم از طریق دولت و هم از طریق مجلس باید دنبال شود.
نهایتا تکلیف معلمان حق التدریس و شرکتی آموزش و پرورش چه می شود، در دوران شما استخدام می شوند؟
با یک عده از این همکاران که قانون مجلس ما را مکلف کرده، طبق قانون برخورد می کنیم و بقیه را هم در کمیته یی که گفتم درباره شان تصمیم می گیریم. اما به هیچ وجه این قول را نمی دهم و شما هم به هیچ وجه از قول من این موضوع را نگویید. این موضوع باید فرآیندی را طی کند و در کمیته بررسی شود. بعضی وقت ها ممکن است به این نتیجه برسیم نیرویی که مشغول کار است، مورد نیاز آموزش و پرورش نیست. آن چیزی که مبنای حرکت ما است نیاز واقعی آموزش و پرورش است.
آخرین رقمی که درباره کسری بودجه آموزش و پرورش به شما گزارش شده، چقدر است؟
به یک تعبیری کسری بودجه ما دو هزار و 600 میلیارد تومان است و به یک تعبیری 4 هزار میلیارد تومان.
این تفاوت 2 هزار میلیاردی به چه دلیل است؟
نحوه محاسبه کسری و پرداخت مطالبات متفاوت است.
برنامه شما برای جبران و حل این مشکل کسری بودجه چیست؟
این به امکاناتی برمی گردد که در دولت فراهم می شود. مشکل بودجه فقط مشکل ما نیست. کل دستگاه ها کسری بودجه را دارد. ما تابع این هستیم که دولت چه تصمیمی درباره این کسری بودجه می گیرد.
آموزش و پرورش همیشه درگیر بحث بودجه بوده، سرانه مدارس، حقوق معلمان و... به دلیل این مشکلات بودجه یی با چالش مواجه بوده، برنامه و راهکار اساسی شما برای حل این مشکل چیست؟
یکی از برنامه های من این است که برای سال 93 سیستم بودجه ریزی را از حالت سنتی به حالت سرانه یی تبدیل کنیم. این یک حرف نویی است که سال هاست مطرح شده و اقدامی صورت نگرفته است. ما دنبال این هستیم که در گام اول چطور می توانیم تحولی در جهت بودجه ریزی و اقدامی در جهت بودجه ریزی عملیاتی در آموزش و پرورش داشته باشیم.
وقتی وزیر شدید چه اقدامی برای حل مشکلات معیشیتی معلمان قصد دارید انجام دهید؟
ما همه اقداماتی که بتوانیم انجام می دهیم تا انگیزه معلم و همکارهای فرهنگی افزایش پیدا کند. اقدامات مان را هم به هیچ وجه رسانه یی نمی کنیم چون اعتقاد داریم شأن معلم فراتر از این حرف هاست. در زمینه بهبود معیشت معلم ها هم اقداماتی صورت گرفته است. من همان روزهای اولی که به عنوان سرپرست آمدم مشاور اقتصادی و رفاهی فرهنگیان را منصوب کردم به راه حل هایی رسیده، عمل هم می شود. اما اجرا هم شد، ما درباره اش مصاحبه نمی کنیم.
یکی از رئوس برنامه یی که شما ارائه داده اید، رفع تبعیض و عدالت آموزشی است، شما تبعیض در آموزش و پرورش را در چه بخش هایی می بینید؟
به صورت موردی رفع تبعیض در آموزش و پرورش شامل بهره مندی همه دانش آموزان از امکانات آموزشی است. در مناطق محروم به این دلیل که نیروی انسانی به صورت غیربومی تعریف شده، مشکلاتی از قبیل جابه جایی معلم ها پیش می آید. میانگین خدمت معلمان مناطق محروم زیر 5 سال است. شرایط دانش آموزی که معلم اش 4 سال سابق خدمت دارد، با دانش آموزی که معلمش 20 سال سابقه تدریس دارد، نوعی تبعیض است.
این مشکل را چطور قرار است حل کنید چون به دلیل امکانات ناچیز و شرایط سخت مناطق محروم معلم ها زیاد در این مناطق دوام نمی آورند؟
این مشکل را ما در کمیته ساماندهی نیروی انسانی بررسی می کنیم. ما به دنبال این هستیم که استخدام در آموزش و پرورش را به سمت استخدام بومی ببریم تا نیروها ماندگارتر شوند و درخواست انتقال نداشته باشیم.
آخرین آمار شما از دانش آموزان بازمانده از تحصیل چقدر است؟
حدود 140 هزار نفر.
چه برنامه یی برای این دسته از دانش آموزان دارید؟
بازمانده از تحصیل ها به سه گروه تقسیم می شوند. یک گروه دانش آموزان مناطقی است که آموزش و پرورش در آن حضور ندارد که البته خیلی کم است. یکسری از جاها هم آموزش و پرورش حضور دارد، اما ثبت نام نداریم که یک دلیلش فرهنگی است که در طول زمان حل می شود و ما هم نمی توانیم اجبار کنیم. یک دلیل دیگر هم به مسائل اقتصادی خانواده برمی گردد.
چطور می خواهید این موضوع را حل کنید؟
ما قانون اجباری کردن تحصیلات ابتدایی را از سال ها پیش داریم. اما اینجا قوه قضاییه باید با ما همکاری کند و اولیا را وادار کند که فرزندان شان را ثبت نام کنند. بعضی از کشورها جریمه های سنگین برای این دسته از افراد قایلند. ما در دور قبلی که در آموزش و پرورش بودیم یعنی تا قبل از سال 84 جلساتی را با قوه قضاییه در این زمینه گذاشتیم. به جاهایی خوبی هم رسید که از سال84 تا الان ما نبودیم. الان دوباره باید این موضوع را دنبال کنیم.
دانش آموزان مهاجر افغان چه جایی در برنامه های شما دارند؟
این به سیاست های وزارت کشور برمی گردد. آموزش و پرورش یک برد و اختیاراتی دارد. جلسه یی در وزارت کشور در این زمینه برگزار می شود. زمانی که من قبل از سال 84 معاون آموزش و پرورش بودم در این جلسه شرکت می کردم. الان هم معاون مربوطه شرکت می کند. ما تابع سیاست های نظام هستیم که در وزارت کشور شکل می گیرد. اگر این کمیته به این جمع بندی برسد که ما باید دانش آموزان افغانی را تحت پوشش قرار دهیم ما این کار را می کنیم.
با وجود همه بخشنامه های آموزش و پرورش در این زمینه بسیاری از مدارس به صورت خودمختار و سلیقه یی در این زمینه عمل می کنند.
اگر موردی باشد که آموزش و پرورش توسط وزارت کشور مکلف شده باشد و مدرسه عمل نکرده باشد، قابل پیگیری است.
قبول دارید با وجود همه بخشنامه های آموزش و پرورش یکسری از مدیران در مدارس خصوصا مدارس دولتی بسیار خودمختارانه عمل می کنند؟
در دولت تدبیر و امید قانون حاکم است. اگر موردی باشد با مدیر خاطی برخورد می کنیم.
گزارشی از سرگردانی والدین در روزهای ثبت نام به شما نرسیده است؟
الان که دیگر با شروع سال تحصیلی مشکلی نداریم. اما یکی از کمیته های پروژه مهر ما کمیته ساماندهی است که ما پیگیری می کنیم.
یکی از اصلی ترین محورهای تبعیض که در حال حاضر در آموزش و پرورش شاهدیم تفاوت کیفیت بین مدارس دولتی، نمونه دولتی و غیرانتفاعی است، برنامه شما برای این وضعیت چیست؟
این را قبول دارم که مدارس نمونه دولتی، تیزهوشان، در دوسال اخیر بی رویه رشد کرده است. تنوع مدارس خیلی بی رویه زیاد شده است. من مصمم نیستم همه این تنوع ها را یکباره از بین ببرم. گاه این نیاز است. اما تنوع باید کاهش پیدا کند. هر چند چون تنوع در مخاطب داریم به همین دلیل تنوع را صفر نمی کنیم.
وضعیت مدارس دولتی چه از نظر امکانات و چه از نظر کیفیت آموزشی در سطح بسیار پایینی قرار دارد. تا جایی که والدین تا آنجایی که توان مالی داشته باشند، فرزندان شان را به این مدارس نمی فرستند. با این وجود هنوز درصد زیادی از دانش آموزان در مدارس دولتی درس می خوانند، شما چه برنامه یی برای کیفیت مدارس دولتی دارید؟
امروز دانش آموزان ما یعنی 12 میلیون و 300 هزار نسبت به اوج دانش آموزان ما بعد از انقلاب که به حدود 19 میلیون رسید، دوسوم شد. فضاهای آموزشی ما تقریبا یک و نیم برابر شده است. اینها را کنار هم بگذاریم به این نتیجه می رسیم که امروز آموزش و پرورش باید کیفیت خودش را ارتقا دهد. یعنی به عنوان یک سیاست. این محور اصلی برنامه من به مجلس است که شامل مدارس دولتی هم می شود.
آمار آسیب های اجتماعی در مدارس دولتی خیلی رو به افزایش است، گزارشی در این مدت به شما رسیده، برنامه تان در این زمینه چیست؟
ما تجربه یی را قبل از سال 84 داشتیم. تحت عنوان مدارس لازم التوجه. آن موقع من معاون متوسطه آموزش و پرورش بودم. طرحی بود که خود من در دوره متوسطه اجرا کردم. به این صورت که در هر منطقه آموزشی بدترین مدرسه دخترانه و پسرانه را انتخاب می کردم که والدین تمایلی به ثبت نام فرزندان شان در آن نداشتند. بعد قوی ترین مدیرمان را در راس آن مدرسه می گذاشتیم. به او هم می گفتیم که موظف است دانش آموزان و معلمان مدرسه را حفظ کند و تنها معاونان هستند که می توانند تغییر کنند. بودجه یی هم در اختیارش می گذاشتم. این کار خیلی موثر بود.
نهایتا من به عنوان یک نظریه این را مطرح می کنم که اگر ما بخواهیم کیفیت مدارس مان را افزایش دهیم باید مدیریت مان را تقویت کنیم و به این مدیریت اختیار دهیم. ما هر سال این روش را در یک مدرسه دنبال می کردیم و نتایج خوبی داشت.
موضوع دیگر این روزهای مدارس، هوشمندسازی مدارس است، تحت عناوین مختلف پول هایی از والدین برای این کار گرفته می شود، اما عملا امکانات محدود و بلااستفاده یی وجود دارد که حتی معلم ها هم در استفاده از آن مشکل دارند.
استفاده از فناوری های جدید یک اصل است. اینکه در سال های اخیر تحت عنوان هوشمند سازی کارهای مختلفی در مدرسه صورت گرفته و گاه بی هدف انجام شده است این را می پذیریم.
برنامه شما چیست؟
ما باید یک بازنگری در سخت افزارهای مدارس بکنیم. یک تعریف مجدد از هوشمند سازی بکنیم و از همه مهم تر لازمه استفاده از فناوری های جدید در مدرسه تقویت شایستگی ها و مهارت های حرفه یی معلمان است. یعنی همکار فرهنگی ما ابتدا باید مسلح به استفاده از این سخت افزارها شود. بعد به موازات توانمندسازی معلم نسبت به تجهیز مدارس اقدام کنیم.
موضوع دیگر بحث نوسازی مدارس و مدارس فرسوده است، اینجا هم یک نوع عدم هماهنگی دیده می شود، با وجود اینکه بسیاری مدارس سیستم گرمایشی یا ایمنی مناسب ندارند، صحبت از هوشمند سازی مدارس از سوی آموزش و پرورش می شود.
نمی توانیم بگوییم کدام اهمیت دارد. مهم رشد مدارس است. ما برای هر دو فعالیت بودجه پیشنهاد می دهیم. اما به طور مطلق ایجاد فضاهای ایمن در اولویت قرار دارد.
برای افزایش مشارکت معلمان در تصمیم گیری های آموزش و پرورش چه برنامه یی دارید؟
یکی از محورهای برنامه های من توسعه مشارکت در آموزش و پرورش است. ما یک کمیته دیگری را در این زمینه راه اندازی کردیم. بدین شکل که ببینیم چطور می توانیم معلم را در تصمیم گیری مدرسه مشارکت دهیم. باید ببینیم معلم ها در چه زمینه هایی در برنامه ریزی مدرسه می توانند به ما ما کمک کنند یا مردم چطور می توانند مشارکت کنند. مشارکت فقط کمک مالی نیست. بلکه در همه زمینه ها برنامه و محتواست که خود این نیاز به یک دستورالعمل دارد. مشارکت در تاسیس مدارس غیردولتی یا استفاده از ظرفیت های خالی مدرسه است.
