کارشکنی برخی از نمایندگان براي احياي درياچه اروميه!
روزنو-زماني دومين درياچه آب شور دنيا و بزرگترين درياچه داخلي ايران محسوب ميشد؛ حالا شايد زمان زيادي نمانده باشد كه روي نقشه ايران، بزرگترين درياچه داخلي را با عنوان بزرگترين نمكزار شمال غرب كشور ثبت كنيم. حيات وحش درياچه اروميه با ۲۷ گونه پستاندار، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ گونه خزنده، ۷ گونه دوزیست و ۲۶ گونه از جمله منحصر به فردترين زيستبومهايي است كه حالا در خطر نابودي كامل قرار دارد. سالهاست كه فرياد طرفداران محيطزيست خشك شدن اين درياچه را هشدار ميدهد اما گوش شنوايي نبود و حالا در تازهترين خبرها خشك شدن 80 درصد آب اين درياچه، حكايت از عمق فاجعه دارد. معصومه ابتكار كه رياست سازمان محيط زيست دولت يازدهم را عهدهدار شده است، ميگويد از سال 79 در سازمان محیط زیست در مورد این مسئله هشدار داده بودیم اما فکر میکردیم کندتر اتفاق بیفتد ولی متاسفانه زودتر از آن چیزی که فکر میکردیم با بحران مواجه شدیم. اکنون مطلع هستیم که خشک شدن دریاچه ارومیه چه عواقبی روی کشاورزی و مردم منطقه دارد.
روحاني هم در اولين جلسه هيأت دولت يازدهم، بر احياي درياچه اروميه تاكيد كرده بود و در همان جلسه مصوبهاي براي تشكيل كارگروه نجات اين درياچه، نشان از عزم جدي براي توجه به اين زيستبوم ملي و جهاني داشت.
با محمدرضا تابش نماينده مردم اردكان و رئيس فراكسيون محيط زيست مجلس نهم گفتوگويي داشتيم و از وضعيت اسفبار درياچه اروميه و راهكارهاي نجات آن صحبت كرديم. تابش معتقد است حاميان محيط زيست در مجلس در اقليت هستند. او همچنين معتقد است نجات درياچه در كوتاه مدت امكانپذير نيست و هر گونه وعدهاي با اين نگاه، عملياتي نخواهد شد. در ادامه مشروح اين گفتوگو را ميخوانيد:
آقاي تابش، مدتهاست كه خبرهاي نگرانكنندهاي از درياچه اروميه به گوش ميرسد گاهي گفته ميشود 60 درصد و اين روزها خبري منتشر شده است كه 80 درصد آب درياچه خشك شده است، آيا ميتوان براي نجات اين اكوسيستم كاري انجام داد؟
درياچه اروميه در وضعيت حادي قرار دارد، بايد همه تلاش را معطوف بر آن كنيم كه اين درياچه از اين وضعيت نجات پيدا كند اما نبايد اميدواري بيهوده داده شود كه قرار است كارهايي با فوريت انجام شود. به نظر من امكان ندارد كه در كوتاه مدت بتوان براي درياچه اروميه كاري انجام داد.
علت اين مسئله چيست؟ چه بلايي بر سر درياچه اروميه آمد كه حالا شما معتقد هستيد نميتوان در كوتاه مدت براي نجات آن كاري انجام داد؟
ده ها سال طول كشيده كه اين اكوسيستم دستخوش تغييرات شده است نتيجه آن خشك شدن درياچه بود. سدهاي متعددي كه روي مسيرهاي آب جاري به درياچه ساخته شد، احداث پل شهيد كلانتري، گسترش كشاورزي در منطقه و شرايط و وضعيت حاد اقليمي مثل خشكسالي در كنار هم در يك فرآينده چند ده ساله باعث شده است كه درياچه به اين وضعيت دچار شود.
بايد ببينيم با چه مكانيسمي مي خواهيم اين تالابها را احيا كنيم. اين مسئله نيازمند بودجه كلان است، بايد مشاغل جايگزين براي كساني كه به دليل احياي تالاب شغلهاي خود را از دست مي دهند ايجاد كنيم. ضمن آنكه مطالعات علمي و دقيق لازم است. نبايد زمينهاي را فراهم كنيم كه مردم گمان كنند قرار است معجزهاي اتفاق بيفتد.
گويا دولت يازدهم عزم خود را جزم كرده كه درياچه را نجات دهد، اولين مصوبه دولت روحاني هم در ارتباط با احياي درياچه اروميه بود، ضمن آنكه كارگروهي براي نجات اين درياچه بزرگ كشور تشكيل شد، حتي خانم ابتكار هم پيگيري مسئله درياچه اروميه را از اولويتهاي كاري خود عنوان كرده است.
من در جلسهاي كه با خانم ابتكار داشتم همين مسائل را گفتم كه ايجاد اميدواري در مردم بدون پشتوانه دقيق علمي و بدون در نظر گرفتن منابع مالي، نتيجه مطلوبي نخواهد داشت. اينكه همه ما، اهتمام داشته باشيم كه درياچه اروميه و ديگر تالابها را نجات دهيم، امر مطلوبي است البته درياچه اروميه در كانون توجه است، اما نبايد به دور از واقعبيني وعدههايي بدهيم كه امكانپذير نيست.
شما به تامين منابع مالي براي احياي درياچه اروميه اشاره كرديد آيا مطالعات دقيق علمي براي تخمين اعتبار مورد نياز اين درياچه انجام شده است؟
زماني تخمين زده بودند كه 3 هزار ميليارد تومان اعتبار براي احياي درياچه اروميه لازم است ولي اين ميزان براي كارهاي اساسي است اما بحث اصلي شايد اين باشد كه براي مثال مطرح ميكنند كه حقآبهاي از فلان حوزه به درياچه اروميه منتقل شود اما اصلا به اين مسئله توجه نمي شود كه نميتوان آب مورد نياز بخشهاي ديگر را گرفت. اگر آب مورد نياز سرزمينهاي اطراف درياچه اروميه را حذف كنند، مردم آذري زبان همان ديار، اعتراض خواهند كرد. بايد مطالعات جامعي از سوي وزارت نيرو، وزارت جهاد كشاورزي، محيط زيست و ديگر ارگانهاي مربوط انجام شود تا بتوانيم به نتيجهگيري و تصميم درستي دست يابيم.
فكر ميكنيد نه براي بازگرداندن درياچه به حالت اول، بلكه براي خروج از وضعيت بحراني، چند سال زمان نياز است؟
به اعتقاد من حداقل دو برنامه پنج ساله نياز داريم تا بتوانيم درياچه اروميه را از بحران فعلي نجات دهيم.
خشك شدن درياچهها و از دست رفتن اين اكوسيستم خودش تاسفبار است اما علاوه بر آن گويا خشك شدن درياچه اروميه پيامدهاي ناگواري دارد. در صورت خشك شدن درياچه بايد منتظر چه واقعهاي باشيم؟
سختي آب درياچه اروميه بسيار بالا ست و با خشك شدن درياچه ريزگردهايي از جنس نمك در هوا منتشر ميشود كه مشكلات تنفسي به همراه خواهد داشت. ضمن آنكه كشاورزي و اراضي اطراف آن نيز آسيب ميبيند.
با اين حال چه مشكلاتي بر سر راه احياي درياچه اروميه قرار دارد؟
در حال حاضر حقآبههاي حوزههاي مختلف مشخص است، بخش كشاورزي نيز حالا نيازمند آبي است كه به آن بخش اختصاص دادند و گويا نميتوان روي اين حوزه دست گذاشت، خشكسالي هم كه مزيد بر علت شده است. برخي از نمايندگان راهكار محدود كردن كشاورزي و ايجاد مشاغل جايگزين را مطرح كردند اما نميتوانند اين موضوع را به مردم حوزه انتخابيهشان بگويند. به نظر من در ارائه راهكار براي نجات درياچه اروميه بايد شفافيت وجود داشته باشد به اين معنا كه هم مخاطرات راهكار ارائه شود و هم اقداماتي ضروري تبيين شده باشد ضمن اينكه هزينههاي لازم هم مطرح شود.
خب در مورد همين مسئله بايد گفت كه شايد محدود كردن كشاورزي در منطقه امكانپذير نباشد چرا كه شرايط كشور به گونهاي است كه حمايت از توليد داخلي و كشاورزي در اولويت برنامهها قرار دارد و به زعم بسياري از مسئولان بايد مسائلي مانند نجات درياچه اروميه را در اولويت بعدي قرار داد، آيا شما فكر ميكنيد كه با اين حال باز هم احياي درياچه اروميه به قيمت چشمپوشي از حوزههايي مانند كشاورزي، ارجح است؟
به اعتقاد من كه كارشناس محيط زيست و منابع طبيعي هستم، احياي درياچه و اين اكوسيستم در اولويت اول است. مانند اينكه سوال بپرسيم عمل جراحي قلب انسان اولويت دارد يا اينكه اول دست را درست كنيم. اكوسيستم همانند قلب منطقه عمل ميكند كه در صورت از كار افتادن، بقيه حوزهها را نيز تحتالشعاع قرار ميدهد. اكوسيستم، پايداري حيات و توسعه را به دنبال دارد. اين اكوسيستم دچار تغيير شده است و قابليت و فعاليت خود را از دست داده است؛ ما از منابع و كشتزارها و مراتع، 80 درصد نيازهاي انسانها را فراهم ميكنيم اما حالا اين اكوسيستم توان تامين اين منابع را ندارد و بايد احيا شود. در احياي درياچه اروميه نبايد ملاحظاتي داشته باشيم كه مثلا ممكن است عدهاي ناراضي باشند.
شما در مجلس چه اقدامي انجام داديد؟ سالهاست كه بحران درياچه اروميه فرياد زده ميشود اما هنوز عزم جدي براي نجات آن وجود ندارد؟
ما كارهاي زيادي انجام داديم اما گاهي همه مجلس همراهي نميكند. مثلا ما تلاش كرديم كه معاينه فني خودروها از 5 سال به دو سال كاهش يابد اما مجلس مخالفت كرد، پيامد آن اتفاقي مانند همين تصادف اخير در اتوبان قم بود.
در مورد درياچه اروميه هم، ما بر اين عقيدهايم كه بايد نگاه بلندمدت داشته باشيم. اما نمايندگان به خواستههاي كوتاه مدت مردم توجه ميكنند، همه مردم هم كه متخصص محيط زيست نيستند. در واقع برخي نمايندگان مصالح كوتاه مدت را بر مصالح بلندمدتي مانند اكوسيستم ترجيح ميدهند.
شايد فقدان نگاه تخصصي مانع آن شود كه نمايندگان نگاه بازتري داشته باشند، شما به عنوان كارشناس و همچنين اعضاي فراكسيون محيط زيست، در راستاي اقناع نمايندگان براي تصويب برخي قوانين حمايتي در اين حوزه چه اقدامي انجام داديد؟
ما در اقليت هستيم. تلاشهاي زيادي داشتيم كه حمايت از محيط زيست هم در بودجهريزي و هم در برنامه نويسي، مورد توجه قرار گيرد اما متاسفانه برخي از دوستان، محيط زيست را به عنوان محيط ايست تلقي ميكنند؛ تا زماني كه اين نگاه غالب باشد، نميتوان راه به جايي برد.
