پیام‌های دو پهلو برای حل مناقشات

تهران و ریاض در آستانه فصل جدیدی از روابط قرار دارند؛ پیام‌های دو پهلو برای حل مناقشات

ماجرای تهران و ریاض چیزی بیش از آن چیزی است که بتوان در قبای روابط عمومی منطقه و خاورمیانه دانست. روابطی که برای سال‌ها و دهه‌های متمادی همیشه پر از فراز و نشیب بود و هر سال و هر دهه‌ای ماجرای جدیدی در آن سایه انداخته تا رابطه دو قطب اسلامی خاورمیانه همیشه در گرو اما و اگرهای جدیدی باشد و نتوان به صورت صریح و شفاف برای افق آینده آن پیش بینی و چشم اندازی را مطرح کرد. از ماجرای حج در دوران پهلوی تا اتفاق تلخ منا از متحدان منطقه‌ای و گروکشی واشنگتن در خاورمیانه تا اتفاقات جنگ تحمیلی و سکوت ریاض و حتی از سیاست تا ورزش و این اواخر ماجرای بازداشت دریانوردان بوشهری و سعودی و نیز حمله به سفارت عربستان در خاک ایران، همه و همه باعث شده تا بهبود سطح روابط تهران و ریاض یک معادله مهم و البته حل نشده دو کشور در اعصار مختلف باشد؛ معادله ای آنچنان سخت که حتی اتفاق مهم و بعیدی مثل برجام در برابر آن ممکن شد ولی هنوز قفل تعاملات متقابل تهران و ریاض باز نشده است.

 

تاثیر حج در روابط دو کشور

به گزارش روزنو :اگرچه طی سالهای طولانی هیچگاه تهران و ریاض نتوانسته اند روابط خود را به سطح مطلوب و برابری برسانند ولی در عین حال اتفاقی مانند حج همیشه نقطه اشتراک دو کشور بوده است تا آخرین تار طناب پوسیده روابط همچنان باقی بماند؛ اگرچه که همین اشتراک نیز در بازه‌های زمانی مختلف خود دلیلی بر افزایش تنش و مناقشات بین دو کشور بوده است ولی می توان آن را به چشم یک روزنه امید برای حل مساله دانست. کمااینکه بعد از فاجعه تلخ منا بسیاری حل اختلافات دو کشور را تا حدودی بعید دانسته و در این خصوص عدم حضور ایران در مناسک حج را دلیل قاطعی برای این ادعا می دانستند ولی دست آخر و در فاصله ای یک ساله دوباره همین فصل اشتراکی دو کشور یعنی حج باعث شد تا دوباره روابط به شکل سابق خود یعنی همان روند کجدار و مریز خود بازگردد؛ اتفاقی که حالا با موضع‌گیری امیر مکه یعنی خالد‌الفیصل شکل دیگری به خود گرفته است و می‌تواند سرآغاز فصل جدیدی در روابط جمهوری اسلامی و سعودی‌ها باشد. به ویژه آن جایی که امیر مکه در نشست خبری اخیرش بعد از برگزاری مراسم روز عرفه در خلال مناسک حج درباره مواضعش نسبت ایران، اعلام کرد:« ایرانیان برادران ما در اسلام هستند و ما از آمدن‌شان به این سرزمین مقدس استقبال کردیم. حجاج ایرانی طی مراسم حج با هیچ مشکلی مواجه نمی‌شوند و حجاج ایرانی مناسک حج را به راحتی و امنیت انجام خواهند داد و امیدوارم که از آن‌ها به نیکی یاد کنیم و آن‌ها نیز به نیکی از ما یاد کنند.»

 

اختلاف جدید در خلیج فارس

اما با همه تفاسیر اتفاقات اخیر در آب‌های خلیج فارس این احتمال را زنده کرده است تا همچنان مناقشات ادامه داشته باشد؛ اتفاقی که در ابتدا با بازداشت ماهی گیران بوشهری از سوی نیروی دریایی عربستان سعودی و بعد بازداشت اعضای یک شناور عربستانی از سوی جمهوری اسلامی رخ داد و هنوز شواهد و قرائنی دال بر حل و رفع آن ماجرا به چشم نمی‌خورد و موضع گیری روز گذشته علی حسن‌پور دادستانی بوشهر درباره صدور کیفرخواست پنج خدمه شناور عربستانی به اتهام تجاوز به آب‌های ایران نشان می‌دهد که هنوز راه زیادی تا حل اختلافات باقی مانده است و باید دید که مسئولان عالی دو کشور چه راهکاری برای حل این ماجرا خواهند داشت.

 

ظرفیت دیپلماسی در مناقشات ایران و عربستان

از طرف دیگر برخی یک برگ برنده را برای تغییر جریان در اتفاقات لحاظ می‌کنند و آن را قدرت دیپلماسی ایران با اتکا به تجربه برجام می دانند. در واقع موفقیت ظریف در ماجرای مذاکرات هسته‌ای با گروه 1+5 و عقد توافق نامه بین المللی برجام بعد از 12 سال را یک نشانه و دلیل خوبی فرض می‌کنند که به زعم آنان می‌توان با تکیه بر همین تجربه قفل تعاملات ایران و عربستان را یک بار برای همیشه باز کرد. مصافحه عدال الجبیر و محمدجواد ظریف در حاشیه نشست اضطراری استانبول با دعوت از سران کشورهای اسلامی و از طرف دیگر دعوت چندباره دولت ایران از عربستان برای عدول از مرزهای افراط گرایی و تندروی نیز مزید بر علت است که برخی در آستانه فصل جدید روابط ایران و عربستان ، هنوز چشم امید خود را به توان دیپلماسی روحانی نگاه دارند.

 

دیداری با دو پیام

بنابراین اگر قدرت و ظرفیت دیپلماسی را بخواهیم کارآمد و کارگشا فرض کنیم باید بر این مساله نیز توجه داشته باشیم که هرگونه دیدار ممکن بین مقامات سعودی و ایرانی می تواند نتیجه بسیار تعیین کننده ای در سرنوشت روابط دیپلماتیک دو کشور داشته باشد. از جمله دیداری که روز گذشته روزنامه کویتی «الجریده» به نقل از یک منبع آگاه ایرانی وعده داده و گفته است که این دیدار در هفته جاری و به سبب بررسی و ارزیابی خرابی های ناشی از حمله به سفارت و کنسولگری عربستان در تهران و مشهد با سفر هیات عربستانی به ایران انجام خواهد گرفت؛ سفری که همین روزنامه کویتی درباره آن نوشته است که« قرار بوده تا این دیدار پیشتر و حدودا دو ماه قبل انجام می گرفت ولی به دلیل اختلافاتی که بین دو کشور وجود داشت به تعویق افتاد»؛ اختلافاتی که به نظر می رسد با قبول ایرانیان برای حضور در مناسک حج کمرنگ تر از گذشته شده است و وضعیت را تا آنجایی پیش برده است که طرفین ماجرا امکان مذاکره و دیدار را فراهم ببینند. به ویژه آنکه در ماه های گذشته و در جریان مذاکرات مسئولان و متولیان حج در ایران با طرف عربستانی، مقامات عالی دو کشور بارها نسبت به مواضع دیگری ابراز امیدواری کردند. آنچنانکه در همان بازه زمانی حشمت الله فلاحیت پیشه یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجه در بیان جزییات بیشتر از این دیدار، گفته بود که « عربستانی ها مواضع روشن و خوبی نسبت به رعایت حجاج ایرانی در حج امسال داشتند و ما امیدواریم که در نهایت شرایط برای حجاج به خوبی پیش برود.» با این تفاسیر از حالا می توان دو پیام مهم را از دیدار احتمالی دو کشور در روزهای آتی برداشت کرد که اولین آن را می توان نوعی چراغ سبز عربستانی ها به ایران بعد از ماجرای حج امسال دانست و دیگری نیز این امکان وجود دارد که دیدار احتمالی آنان با توجه به ابهامات باقی درباره ماجرای بازداشت خدمه شناور عربستانی وابسته به اما و اگرهای غیرمنتظره‌ای باشد. هرچند که از نظر رسانه های داخلی و خارجی حضور تیم سعودی در ایران، نشان‌دهنده تمایل عربستان به بازشدن مسیر روابط دیپلماتیک است.

روزنامه همبستگي