خطر خشکسالی در کمین دریاچه هامون
روزنو-در حالیکه دولت یازدهم وعده داده که خشکسالی دریاچه ارومیه را در غرب ایران سریعا حل کند، دریاچه دیگری این بار در شرق ایران در خطر خشکسالی قرار گرفته و بزرگترین دریاچه دنیا در شمال ایران نیز در معرض آلودگیهای فروانی قرار دارد.
بنابه گزارشات رسیده ، دریاچه هامون واقع در استان سیستان و بلوچستان ایران دچار خشکسالی شده و معضلات فراوانی را برای ساکنین این استان فراهم کرده است.
حسن اروجی ، کارشناس جغرافیای دانشگاه تهران ضمن تاکید بر نقش مهم این دریاچه در اقتصاد مردم سیستان درباره دلایل این خشکسالی معتقد است: "عامل خشكساليهاي متعدد كه از اواخر سال 1377 آغاز شده، بارش كم و كاهش دبي رود هيرمند و احداث سدهاي متعدد بر روي اين رودخانه در افغانستان است. در مواقعپرآبي، بر اثر افزايش آب درياچه، زمينهاي حاصلخيزي براي زراعت و باغداري و مراتع سرسبز براي بسياري از دامها به وجود ميآيد كه با بروز خشكسالي، بسياري از محصولات كشاورزي از سال 1377 تا 81 و اخيرا از سال 1386 با كاهش شديد رو به رو شدند و بسياري از دامداران نيز بيكار شده و به مشاغل كاذب روي آوردند. وجود پرندگان مهاجر براي شكارچيان و صيد ماهي براي صيادان، منبع درآمد مهمي ميباشد كه با بروز خشكسالي، اين مشاغل نيز دچار ركود شده اند."
دکتر غلامرضا نوری ، فعال زیست محیطی نیز دلایل این خشکسالی را اینچنین بیان میکند: "يكي از عوامل بروز خشكسالي هاي شديد، قرار گرفتن تالاب هامون در يكي از گرم و خشك ترين اقليم هاي جهان است. كمبود بارش به همراه تبخير بسيار زياد و عمق كم درياچه، باعث از دست رفتن سريع آب مي شود. همچنین بادخیز بودن منطقه نیز در خشکسالی این دریاچه تاثیرگذار بوده."
وی می افزاید: "متاسفانه به دليل بي ثباتي حكومت در افغانستان، چندين دوره شاهد قطع آب هيرمند به ايران و ايجاد خشكسالي هاي شديد بوده ايم، كه اثرات زيانبار اقتصادي و اجتماعي زيادي را به همراه داشته است."
وی درباره اثرات خشكسالي می گوید: "مهم ترين پيامد خشكسالي، تشديدپديده بيابان زايي است. با خشك شدن بستر وسيع تالاب هامون و نيزارهاي انبوه آن ، با توليد شش تن در هكتار، صيد صيادي در منطقه غير ممكن و تالاب كه روزي منبع درآمد 15 هزار صياد با 12هزار تن صيد ماهي در سال بود ، به كفه اي خشك و ترك خورده تبديل شد و نه تنها آثاري از نيزارهاي انبوه كه منبع اصلي تغذيه 120 هزار رأس دام منطقه بود به جاي نماند، بلكه گونه هاي مقاوم به خشكي نيز به شدت تهديد و تردد دام ها باعث لگد كوبي شديد بستر خشكيده درياچه و افزايش فرسايش بادي در منطقه شد. لذا عشاير منطقه كه در شرايط مطلوب در حاشيه هامون زندگي مي كردند به بستر درياچه وارد شدند تا با جمع آوري سرشاخه هاي گز و شستن و خرد كردن آن ها علوفه مورد نياز دام هاي خويش را تأمين نمايند. قطع كردن سرشاخه ها باعث تنك و ضعيف شدن گز، گونه مقاوم به خشكي شد. گاوهاي روستائيان نيز كه روزي آزادانه در نيزارهاي وسيع درياچه چرا مي كردند به خوردن علوفه نامرغوب روي آورده و به شدت از وزن آنها كاسته شد . خشكسالي اولين فاكتور زاد و ولد يعني زيستگاه حيات وحش را از بين برد و با كاهش منابع آبي ، غذايي و پناهگاهي باعث افت شديد جمعيت آنها شد. از دست رفتن امكان زمستان گذراني و لانه گزيني صدها هزار قطعه پرنده مهاجر و آبزي و به تبع آن از بين رفتن امكان شكار براي آن دسته از بومياني كه از اين طريق امرار معاش مي كردند و كمرنگ شدن دامداري، صنعت حصير بافي و ... از اثرات بارز خشكسالي است. قبل از خشكسالي مساحت كانون هاي بحراني مناطق ميانكنگي، شيله و جزينك 252 هزار هكتار بود كه طي دوران خشكسالي سطح درياچه هامون هم به كانون هاي بحران زاي بياباني اضافه شد و بدين ترتيب ساعان و تعداد روزهاي با طوفان گرد وخاك شديد، افزايش يافت كه خسارات جبران ناپذيري داشته است.
این خسارات درحالی به وجود می آید که بیشترین قصور متوجه دولت افغانستان است که با قطع آب هیرمند هم موجب خشک شدن دریاچه هامون شده و هم موجب افزایش بادهای پر گرد و غبار چندین ماهه در این منطقه؛ منطقه ای که زمانی کشاورزی و دامپروری و صیادی در آن بسیار رونق داشت.
از این روست که سیاوش پورمهدی کارشناس محیط زیست برای حل این معضل می گوید:"کارشناسان محیط زیست و دلسوزان این حوزه از وزارت خارجه دولت یازدهم می خواهند که وارد مذاکرات سیاسی با کشورهای همسایه برای حل معضل دو دریاچه هامون و کاسپین شود."
وی خاطرنشان می کند: "دولت ایران باید از دولت افغانستان بخواهد که راه ورود آب هیرمند به دریاچه هامون را باز کند و از دولت های حاشیه دریای کاسپین هم بخواهد که از ایجاد آلودگی های نفتی در این دریاچه جلوگیری کنند."
