بهروز بهزادي :خراسان بزرگ شيره جان ايران است
خراسان يا خورآسان به معني «جايگاه برآمدن خورشيد»، از ستونهاي اصلي فرهنگ و تمدن ايراني است و به استناد ايرانشناسان و فرهنگ دانان نقش اساسي در بازيابي هويت ايراني در بعد از اسلام داشته است، اين خطه درگذشته مرکز حکومتهاي ايراني چون طاهران و سامانيان بوده است ولي با برآمدن صفويان، شاهان صفوي از اعمال اقتدار بر کل اين خطه عاجز ماندند بعدها هم اين خطه در دوران معاصر صحنه برخورد روسيه و انگلستان به عنوان دو قدرت منطقهاي شد و به طور کل از نظر سياسي از جغرافياي سياسي ايران خارج شد،با اين همه اين خطه هنوز از نظر فرهنگي جزئي از ايران بزرگ فرهنگي است، در چندروز اخير استان ايراني خراسان به مرکزيت مشهد، به واسطه نقش ادبي و فرهنگي آن به عنوان پايتخت فرهنگي جهان اسلام شناخته است، در اينباره با بهروز بهزادي روزنامهنگار و فرهنگ شناس گفتوگويي انجام داديم که در پي ميخوانيد:
***
جناب بهزادي، خراسان به عنوان پايتخت جهان اسلام شناخته شد به نظر شما جايگاه خراسان و به طور کلي خراسان بزرگ در فرهنگ و تمدن ايراني و اسلامي چه طور بود؟
خراسان هميشه جزوي از خاک اصلي ايران و جهان بوده است و درتمدن قبل از اسلام در ايران هم نگاه کنيد، ميبينيد که خراسان هميشه بخشي از ايران بوده و شايد بخش هاي ديگر درجنگهاي مختلف مدام ازايران جدا شده باشند، اما خراسان هم مهد زبان فارسي و هم مهد شعر و ادبيات، بعدازاسلام ايران بوده است. از قبل از اسلام خبر نداريم ولي اين را ميدانيم که خراسان و سغد يکي از چهار ايالات معروف ساسانيان بوده است و بازخيزي هويت ايراني در بعد از اسلام هم در خراسان به خاطر دور بودن از دستگاه خلافت دمشق و بغداد رخ داد.
به مفاخر و قهرمانان و سرداراني که خراسان بزرگ پرورانده براي ايران هم اشاره کنيد؟
مفاخر خراسان جز شعرايش که همهي ما بيشتر شعراي ايران را از خراسان ميدانيم، از فردوسي گرفته تا رودکي که دو تا سردمدار شعر فارسي هستند، قهرمانان ديگري هم داشته حتي قهرمان هاي شاهنامه همه جزو خراسان مي دانيم . خراساني که هميشه پشت ايران بوده است. اما يک چيز را بايد باور کنيم و آن هم اين است که تمدن ما الان تمدن اسلامي است و شعرا و مقامات و بزرگان اين استان را وقتي نام مي بريم هم وجه ايرانيشان را استفاده مي کنيم و هم وجه اسلاميشان را، يعني اين نشان ميدهد که اينها هم جزو تمدن اسلامي هستند و خراسان به عنوان پايتخت جامعهي اسلام اين نشانه ها را قاعدا بايد داشته باشد.
منظور شما از خراسان همين خراسان رضوي به مرکزيت مشهد است يا آن خراسان بزرگ را ميفرماييد؟به راستي مرزهاي خراسان بزرگ کجاست و چه شهرهايي در درون اين خطه ايراني قرار ميگيرند؟
وقتي در مورد خراسان صحبت ميکنيم تا تاجيکستان جلو ميرويم . بخش هايي از افغانستان،تاجيکستان، ازبکستان{سمرقند و بخارا}، حتي فارياب قزاقستان و بخشي از قرقيزستان در گذشته هم جزو خراسان بوده است. الان بسياري از شعراي ما که در بلخ يا در بالاي مرزهاي فعلي ايران بودند که ما آن زمان به آن ميگفتيم خراسان بزرگ . بسياري از جنگهاي ما در اين مناطق اتفاق افتاده و بسياري از سرداران ما در اين مناطق توانستهاند براي مملکت پيروزي به دست بياورند اگر به قبل از اسلام هم برگرديم مرکز مديريتها در خراسان بوده و سالها اين خطه با مرکزيت پارتها ايران را احيا کرده و جانشينان اسکندر را از ايران بيرون انداخته اند.
آثا خراسان آن جايگاه تاريخي و فرهنگي خودش را هنوز دارد؟ چون برخي ميگويند در اثر تغييرات خط و اقدامات فرهنگي کمونيستها خراسان بزرگ از هم گسسته شده است؟
من براي اين برخيها يک پاسخ دارم، ميتوانند به تاجيکستان بروند. آنجا متوجه خواهند شد که اين مردم چه عشقي به زبان ، منطقه و پيشينه و تاريخشان دارند. اينها هنوز تاريخ خودشان را با سامانيان که يک سلسلهي ايراني بوده است تعريف مي کنند . واحد پولشان ساماني است در نتيجه به عقيده من خراسان هميشه نقش بسيار بزرگي بر پايه ايران و حتي بر پايه شعر و ادب ايران داشته . در همين شعر مشهد که من چندسالي هم در آنجا زندگي کردم، شما ميبيند که يکي از شهرهايي است که بيشتر از هرجايي در آنجا کتاب خوانده ميشود و به باور من فرهنگ هميشه در خراسان در سيلان بوده و از نظر تاريخي بخواهيم حساب کنيد خراسان بزرگ عامل بازخيزي ايران بعد از اسلام و از نظر فرهنگي شيره جان ايران است.
چند روز پيش استاد صفر عبدالله برندهجايزهوحدت قزاقستان گفت که در سمرقند و بخارا زبان فارسي در حال نابودي است و زبان ازبکي جاي آن را گرفته به نظر شما مسئوليت ما ايرانيها در قبال اين خراسان بزرگ- به عنوان کساني که وارث آن تمدن باستاني هستيم-چيست؟
ما بايد به مسئوليت هايمان واقف باشيم و نبايد آن ها را فراموش کنيم. يک نکته ي ديگر را بيان کنم، دولت شوروي هفتادسال در همين مناطق سعي کرد دو مميزهي تمدني يعني زبان که زبان فارسي هست هر دو را از بين ببرد و موفق نشد به عقيده ي من اين ريشه در مردم دارد و نبايد زياد نگران باشيم .
انتخاب استان خراسان به عنوان پايتخت فرهنگي جهان اسلام، چه تاثيري ميتواند بر وضع فرهنگ اين خطه داشته باشد؟
اين اتفاقي که در مشهد افتاده ما بايد بتوانيم
به وجه مناسبي در شناسايي خراسان و کشور از آن استفاده کنيم حداقل مي توانيم به دنيا
بشناسانيم تا مردم بيايند و ببينند و اين از طريق شناختن مواريث طبيعي و انساني اين
ممکلت است. اميدوارم که با توجه به اينکه اين خطه جايگاه امام رضا هم هست، بسياري از
سختي ها و مشقتهايي که بر اين خطه ميرود جبران شود.
