وزارت خارجه در آستانه خانه تکانی

روزنو-«آقای سفیر» از امروز «آقای وزیر» است؛ وزیری برای وزارتخانه‌ای که دیگر حاشیه‌نشین نخواهد بود. دوران نمادین‌بودن جایگاه وزارت خارجه به سر رسیده، هرچند مسببانش هنوز به خانه نرسیده‌اند. چندان طول نمی‌کشد که آن‌ها هم به خانه‌شان برسند. چاره‌ای جز این ندارند؛ چون محمدجواد ظریف عزمش جزم است برای این‌که وزارت خارجه به جایگاه اصلی خود باز‌گردد: خط مقدم مناسبات و منازعات بین‌المللی؛ آن هم با همراهی دیپلمات‌ها و کارشناسان واقعی وزارت خارجه و کنارگذاشتن افرادی که اتوبوسی و البته بدون بلیت وارد این وزارتخانه شدند؛ این نخستین وعده ای است که وزیر خارجه ساعاتی پس از کسب رای اعتماد از مجلس مطرح کرد. محمد‌جواد ظریف که ردای قدیمی را از تن به در کرده -البته شش سال پیش -از امروز ردای تازه‌ای به تن می‌کند؛ ردایی که جز او بر تن هیچ‌کسی دیگری نمی‌نشست. این ردا در این دوره تنها به قامت او می‌آمد. رییس‌جمهوری هم این را به‌خوبی درک کرده بود و در انتخاب و معرفی ظریف تردیدی به دل راه نداد. وزارت خارجه برخلاف سایر وزارتخانه‌ها تنها یک گزینه داشت. در بررسی صلاحیت وزرا، نمایندگان مجلس هم به این واقعیت رسیدند و بر همین اساس با رای قاطع، اعتماد خود به محمدجواد ظریف را اعلام کردند؛ اعتمادی که البته بار مسئولیت او را سنگین‌تر کرد. او خود نیز به سنگین‌شدن این ‌بار معترف است: «انتخاب روحانی توسط مردم و مسئولیتی که وی بر عهده من گذاشته‌ در قالب این انتخاب و رای اعتمادی که از سوی مجلس داده شد وظیفه بسیار سنگینی را در شرایط بسیار خطیر در کشور بر عهده بنده قرار داد.» ظریف به هر نحوه‌ای این‌بار مسئولیت را به دوش می‌کشد، خوب و بدش را تاریخ قضاوت می‌کند اما برای آن‌که بتواند نام نیکی در تاریخ به جا بگذارد چاره‌ای جز این ندارد که با چالش‌های جدی دست‌وپنجه نرم کند؛ در راس آن‌ها اعمال تغییرات گسترده در وزارت خارجه. ظریف امروز که به وزارت خارجه برود برای خانه‌تکانی می‌رود؛ خانه‌تکانی وزارتخانه از افرادی که اتوبوسی و بدون بلیت سال‌های گذشته وارد وزارت خارجه شدند و با اشغال صندلی‌ها، جا برای حضور دیپلمات‌های کهنه‌کار را تنگ کردند؛ دیپلمات‌هایی که یا پیش از موعد بازنشسته شدند یا در این سال‌ها گوشه‌نشین مرکز پژوهش‌های وزارت خارجه بودند. تدبیر، عقلانیت، تخصص و تجربه، ارمغان حضور وزیری در وزارت خارجه است که از جوانی تا میانسالی مشق دیپلماسی و سیاست خارجی نوشته است. آنچنان که خود او در جلسه دفاع در برابر نمایندگان مجلس به آن اشاره کرد «تمام عمر خود را صرف آموختن، مطالعه، تحقیق، تدریس و اجرای سیاست خارجی و روابط بین‌الملل کرده ام» چنین فردی که پله‌های ترقی در وزارت خارجه را یک‌به‌یک طی کرده تا عنوان یازدهمین وزیر امورخارجه را یدک بکشد بعید است بپذیرد که افرادی در کنارش باشند که فاقد تخصص لازم در این حوزه باشند. مهندسان کامپیوتر، فارغ‌التحصیلان امور تربیتی و دیگر رشته‌های بی‌ارتباط با حوزه سیاست خارجی که دری به تخته خورد و با ملاحظات سیاسی خود را به وزارت خارجه کشاندند و در این سال‌های اخیر حتی در ویترین وزارت‌ خارجه جایی برای خود دست‌وپا کردند در دوره جدید باید جای خود را به متخصصان و دیپلمات‌های واقعی وزارت خارجه بسپارند، زیرا دوره آزمون و خطا به سر رسیده است و ظریف اجازه نمی‌دهد وزارت خارجه به محلی برای کسب تجربه تبدیل شود. وزیر خارجه ساعاتی پس از کسب رای اعتماد در گفت‌وگو با ایسنا تاکید کرد: «تلاش خواهم کرد از تمام نیروهایی که بخواهند به کشور خدمت کنند و توانایی داشته باشند استفاده کنم. 25‌سال است که در وزارت خارجه فعالیت می‌کنم و یک‌نفر را از بیرون به این وزارتخانه وارد نکرده‌ام، زیرا اعتقاد دارم این وزارتخانه به اندازه کافی کارشناس دارد که باید ظرفیت‌ها و توانمندی‌هایشان شناسایی شود و از آنان به بهترین وجه استفاده شود. من از همین نیروها استفاده خواهم کرد.» وی درعین‌حال گفت که تعهدی به افرادی که بدون توجه به توانمندی‌های کارشناسی و براساس ملاحظات سیاسی به وزارت خارجه وارد شده‌اند ندارم و در این شرایط حساس، حفظ آن‌ها را خیانت به کشور می‌دانم. در دولت گذشته خواسته یا ناخواسته این جفا در حق ملت ایران شد؛ آن هم به واسطه وارد‌کردن افرادی خام و نابلد با کادر وزارت خارجه و کنار‌گذاشتن دیپلمات‌های باتجربه که نتیجه‌اش همراهی وزارت خارجه با ماجراجویی‌ها و تندرویی‌های دولت‌های نهم و دهم در حوزه سیاست خارجی بود؛ تندروی‌هایی که به گفته ظریف نمود بارز ضعف و ترس است. تندروی در دولت تدبیر و امید جای خود را به عقلانیت و اعتدال می‌دهد؛ اعتدالی که به گفته او حاصل خودباوری و اعتماد‌به‌نفس است. اعتماد‌به‌نفس هم حاصل نمی‌شود مگر با کادری قوی و مجرب. آغاز رایزنی‌های بین‌المللی ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در تماس تلفنی با دبیرکل سازمان همکاری اسلامی، کشتار مردم بی‌دفاع مصر را محکوم و خواستار توقف خشونت‌ها و دخالت هرچه سریع‌تر این سازمان برای جلوگیری از گسترش تنش‌ها در این کشور شد. محمدجواد ظریف، در اولین اقدام خود پس از کسب رای اعتماد، دیروز با اکمل‌الدین احسان اوغلو دبیرکل سازمان همکاری اسلامی تلفنی گفت‌وگو کرد. در این گفت‌وگوی تلفنی وزیر امور خارجه کشتار مردم بی‌دفاع در مصر را محکوم و خواستار توقف خشونت‌ها شد. دیروز همچنین «گیدو وستروله»، وزیر خارجه آلمان در تماس تلفنی با ظریف، ضمن تبریک به وی، از همتای ایرانی خود برای سفر به این کشور دعوت به عمل آورد در این مکالمه تلفنی دو طرف خواستار استمرار گفت‌وگوها شده و بر ارتباطات بیشتر در آینده توافق کردند. احمد داوود اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه نیز در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه کشورمان انتصاب وی را به این سمت تبریک گفت و از وی برای سفر به کشورش و همچنین حضور در اجلاس سه جانبه ایران، ترکیه و جمهوری آذربایجان در شهر ارزروم دعوت به عمل آورد. در این گفت‌وگوی تلفنی دو طرف همچنین درباره مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای تبادل نظر کرده و درباره تحولات مصر خواهان همکاری‌های دوجانبه بیشتر و رایزنی و مشورت کشورهای منطقه برای حل مسالمت‌آمیز بحران در این کشور شدند. وزیر امور خارجه سوئد هم در تماس تلفنی با همتای ایرانی‌اش، ضمن تبریک انتصاب ظریف به عنوان وزیر خارجه جمهوری‌اسلامی ایران، از وی برای سفر به این کشور دعوت به عمل آورد.