8 واحد هستهای روی میز مذاکره پوتین و روحانی
روسیه بهعنوان همسایه شمالی ایران و یکی از قدرتهایی که حضورش در منطقه به توازن قوا و جلوگیری از کشورگشاییهای ایالات متحده منجر شده است، بهاذعان اغلب کارشناسان متحدی استراتژیک برای ایران بهشمار میآید. هر چند برخی عهدشکنی این کشور را در روزهایی که شورای امنیت قطعنامههای پی در پی علیه ایران صادر میکرد، فراموش نکردهاند، با این حال بایستی پذیرفت در شرایطی که خاورمیانه صحنه حضور و نفوذ غرب شده و تمامیت ارضی کشورها در سایه طرحهای عجیب و غریب ناتو با تهدید مواجه شده است، روسیه همواره بهعنوان سدی در برابر غرب در کنار ایران ایستاده است.
کافی است نگاهی به تحولات چندسال اخیر بیندازیم تا بر نقش انکارناپذیر روسیه پی ببریم، اگر امروز بشار اسد همچنان در سوریه سکان قدرت را در اختیار دارد، بیگمان به دلیل ورود روسیه به بحران و همچنین حمایت ایران است. در حالی که پس از برجام برخی میپنداشتند روابط ایران با روسیه شاید زیر سایه ارتباط با غرب برود، با این همه اینگونه نشد و شاهد افزایش سطح همکاریها و مبادلات هستیم. در این خصوص شاید عدم رضایت ایران از تعهدات غربیها و بدعهدی آمریکاییها در راستای لغو همه تحریمها زمینه نزدیکی هر چه بیشتر ایران را به روسیه ایجاد کرده است.
روابط استراتژیک و همکاریهای اقتصادی
ولادیمیر پوتین در آستانه دیدار سهجانبه رئیس جمهوری ایران، روسیه و آذربایجان در باکو همکاریهای مشترک موفق تهران مسکو را ستایش کرده و نسبت به ایجاد منطقه آزاد تجاری بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیایی به رهبری روسیه ابراز امیدواری کرد. پوتین در یک مصاحبه تلویزیونی با آذرتک خبرگزاری دولتی آذربایجان در روز جمعه گفت: «ما برای اولین بار به دعوت الهام علیاف رئیسجمهوری آذربایجان در نشست سران سه کشور در باکو دیدار و درباره دورنمای توسعه همکاریهای درازمدت و دوجانبه که جنبههای مختلفی را شامل میشود تبادل نظر خواهیم کرد.»
رئیسجمهور روسیه با بیان اینکه این موضوعات عبارتند از روابط اقتصادی و انسانی، موضوع امنیت و مبارزه با تروریسم خواهد بود، گفت: «ایران شریک قدیمی روسیه است. معتقدیم روابط دوجانبه دو کشور فواید زیادی برای کاهش تنشها در راستای توافق جامع هستهای ایران خواهد داشت.» او با بیان اینکه مقامهای ایران با یکدیگر اتفاق نظر دارند، تاکید کرد: «در برخی بخشهای همکاریهای اقتصادی، ایران و روسیه هماکنون روابط استراتژیک دارند؛ این روابط پیش از هرچیز به فضای انرژی هستهای مرتبط است که در این بخش روسیه هماکنون در حال تکمیل و خدماترسانی به نیروگاه بوشهر است و همچنین در حال دستیابی به توافق برای ساخت 8واحد قدرت هستهای بیشتر است.»
مشارکت مسکو و تهران در
موضوعات منطقهای
رئیسجمهور روسیه همچنین از احتمال ساخت منطقه آزاد تجاری بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیایی (بلوکی که هم اکنون روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان در آن حضور دارند) استقبال کرد و گفت: «تحقیقات برای احتمال چنین حرکتی هماکنون آغاز شده است. به علاوه اینکه روسیه از تلاش ایران برای عضویت در اجلاس شانگهای حمایت میکند. گفتوگوهای ما روی طرحی مهم یعنی کریدور حملونقل بینالمللی شمال-جنوب متمرکز خواهد بود که طول کلی آن به ۷۲۰۰ کیلومتر میرسد. هدف این کریدور ایجاد بهترین فرصتهای ممکن برای حمل و نقل کالاهای ترانزیتی از هند، ایران و کشورهای خلیج فارس به جمهوری آذربایجان، فدراسیون روسیه و سپس به شمال و غرب اروپاست. ما همچنین علاقه داریم مشارکت خود را با تهران در موضوعات منطقهای تعمیق دهیم. ما این امر را عاملی مهم در حفظ ثبات و امنیت در حوزه بزرگی از آسیای مرکزی، دریای خزر و غرب آسیا میدانیم.»
رئیسجمهور روسیه گفت: «روسیه قصد دارد با اختصاص دو وام به ارزش 2میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار به ایران به این کشور در احداث نیروگاه برق حرارتی و تامین برق سیستم حمل و نقل ریلی آن کمک کند.» او در ادامه با اشاره به توافق هستهای ایران و گروه 1+۵ که تابستان گذشته حاصل شد، افزود: «ما به شرکای ایرانی خود در مسیر اجرای نامه جامع اقدام مشترک (برجام) بیشتر کمک خواهیم کرد؛ از جمله در فرآوری اورانیوم غنیشده و نیز تغییر در تاسیسات هستهای با هدف تولید ایزوتوپهای پایدار.»
در نوامبر سال گذشته ایران و روسیه برای توسعه روابط اقتصادی به توافق رسیدند و مسکو قول تامین ۵میلیارد دلار وام دولتی به تهران برای ارتقای همکاریهای صنعتی را به ایران داد. این وام برای افزایش روابط تجاری دو کشور با هدف دستیابی به ۱۰میلیارد دلار روابط بیشتر نسبت به 6/1میلیار دلار روابط کنونی در نظر گرفته شده است.
گسترش همکاری نظامی- فنی
ایران و روسیه
دیدار روسای جمهور ایران و روسیه در اجلاس سهجانبه روسای جمهور روسیه، ایران و آذربایجان در باکو از هماینک مورد بحث و تحلیل محافل خبری قرار گرفته است. دیداری که با توجه به شرایط اخیر دیدار مهم بهشمار میآید و میتواند زمینه همکاریها و گسترش روابط تهران و مسکو را در پی داشته باشد.
خبرگزاری اسپوتنیک روسیه در گزارشی به بررسی جوانب این دیدار مهم اشاره کرده و مینویسد: «یکی از مهمترین موضوعات دیدار پوتین و روحانی موضوع گسترش همکاری نظامی- فنی دو کشور خواهد بود.» همچنین روزنامه «ایزوستیا» روسیه نوشت: «در سال جاری، روسیه اولین محموله سیستم دفاعی«اس-۳۰۰» را که در قراردادی در سال ۲۰۰۷ بین دو کشور مطرح شده بود، به ایران ارسال کرد. سرویس فدرال همکاری نظامی- فنی برای ارسال بخش دوم سامانههای «اس-۳۰۰» آماده است و تنها منتظر اجرای تعهدات مالی از طرف ایران است. روابط مسکو - تهران با لغو تحریمهای بینالمللی شدت گرفت و امکان تحویل سامانه «اس-۳۰۰» به ایران را فراهم کرد. ولادیمیر پوتین و حسن روحانی علاوه بر دیدارهای انجام شده بارها در چارچوب اجلاسهای بینالمللی در کشور ثالث دیدارهایی داشتهاند.»
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «سرگئی شویگو وزیر دفاع روسیه و دیمیتری راگوزین معاون نخستوزیر، سفرهایی به ایران داشتند. مدتی قبل از اعلام خبر دیدار ولادیمیر پوتین و حسن روحانی در باکو، سرگئی شویگو مذاکراتی با هیات نظامی ایران داشت. طرفین سازماندهی مانورهای مشترک و تبادل ناظران را بررسی کردند. آنها در محیط کارشناسی متذکر شدند که همکاری روسیه و ایران در سوریه باعث تحکیم اعتماد بین کشورها شده و میتواند باعث تسریع روند گسترش همکاری نظامی ـ فنی
شود.»
دیداری که منطقه را متاثر خواهد کرد
روسلان پوخوف، رئیس مرکز آنالیز و تحلیل استراتژی و فناوری در این خصوص به اسپوتنیک گفت: «ما متحدان واقعی در سوریه هستیم. تماسها بیشتر شده است و این امر به نفع همکاری نظامی- فنی است. در روسیه موارد متعددی برای فروش به ایران وجود دارد، نظیر سیستم دفاع ضد هوایی، مجتمع مبارزه رادیو الکترونی، تسلیحات سبک و هواپیماهای آموزشی و بالگرد برای حمل و نقل مسافر و بار.»
بهنظر میرسد این سفر روحانی و دیدار با ولادیمیر پوتین بسیار مهم است و میتواند نتایج فراوانی داشته باشد و مناسبات سیاسی منطقه و حتی سیاست بینالملل را متاثر از خود کند. در شرایطی که روسیه آرام آرام سعی دارد همچون گذشته به ابرقدرت شرق تبدیل شود و بار دیگر در برابر نفوذ روزافزون ناتو بایستد، ایران میتواند با ایستادن در جایی میان شرق و غرب امتیاز بگیرد و نفوذ خود را در منطقه بیثبات خاورمیانه تحکیم بخشد. این رویکرد نیازمند سیاست اصولی و دیپلماسی کارآمدی است که بتواند در شطرنج پیچیده سیاست و در میان بازیگران خبرهای نظیر ولادیمیر پوتین بهخوبی بازی کند.
